Chính uỷ đầu tiên của Quân đoàn 4, gắn với tuyến đường Trường Sơn huyền thoại và Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào - Thiếu tướng Hoàng Thế Thiện

Chính uỷ đầu tiên của Quân đoàn 4, gắn với tuyến đường Trường Sơn huyền thoại và Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào - Thiếu tướng Hoàng Thế Thiện

Từng là Chính ủy Bộ Tư lệnh Trường Sơn, trực tiếp tham gia chỉ huy trên chiến trường Đường 9 - Nam Lào và sau này trở thành Chính ủy đầu tiên của Quân đoàn 4, ông là một trong những vị tướng để lại dấu ấn sâu đậm trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại. Vị tướng ấy là ai?

Thiếu tướng Hoàng Thế Thiện - Vị tướng gắn với tuyến đường Trường Sơn huyền thoại

Cuộc đời hoạt động cách mạng của Thiếu tướng Hoàng Thế Thiện, tên khai sinh Lưu Văn Thi (1922 - 1995), là hành trình gắn liền với lý tưởng độc lập dân tộc và sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Ông quê tại thôn Lê Xá, xã Tiên Sơn, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam cũ (nay là Ninh Bình), lớn lên ở Hải Phòng.

Từ năm 1940, ông sớm giác ngộ cách mạng, tham gia các hoạt động yêu nước trong Hội Hướng đạo sinh, Hội Truyền bá quốc ngữ và Đoàn Thanh niên Cứu quốc.

Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, ông Hoàng Thế Thiện luôn được Đảng tin tưởng giao nhiều nhiệm vụ quan trọng, khó khăn. Dù ở bất kỳ cương vị nào, ông cũng thể hiện rõ bản lĩnh, năng lực tổ chức, chỉ huy cùng phẩm chất của một cán bộ chính trị xuất sắc.

Dấu ấn nổi bật trong cuộc đời binh nghiệp của ông là quãng thời gian công tác, chiến đấu trên chiến trường Trường Sơn từ tháng 5/1970 đến tháng 2/1975. Trong thời gian này, ông lần lượt đảm nhiệm các chức vụ: Phó Chính ủy Mặt trận Nam Lào; Phó Chính ủy Bộ Tư lệnh Trường Sơn, kiêm Chính ủy - Bí thư Đảng ủy Bộ Tư lệnh Khu vực 470; Chính ủy - Bí thư Đảng ủy Bộ Tư lệnh Trường Sơn.

Chân dung Thiếu tướng Hoàng Thế Thiện. Ảnh: QĐND.

Trên chiến trường Trường Sơn ác liệt, Thiếu tướng Hoàng Thế Thiện cùng tập thể Bộ Tư lệnh Trường Sơn có nhiều đóng góp quan trọng trong việc tổ chức, mở rộng và phát triển tuyến chi viện chiến lược, bảo đảm sức người, sức của cho các chiến trường trong những năm cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Theo các tư liệu lịch sử, đầu năm 1971, với mục tiêu cắt đứt tuyến chi viện chiến lược từ miền Bắc vào chiến trường miền Nam và sang Lào, Campuchia, Mỹ cùng một số lực lượng đồng minh huy động hàng chục vạn quân, có sự yểm trợ mạnh của không quân và lực lượng trực thăng, mở cuộc hành quân Lam Sơn 719 trên cả hai hướng Đông và Tây Trường Sơn. Trước tình hình đó, quân ta mở Chiến dịch phản công Đường 9 - Nam Lào.

Trong chiến dịch, Bộ Chỉ huy giao Bộ Tư lệnh Trường Sơn đảm nhiệm tác chiến ở cánh phía Tây. Sở Chỉ huy Tiền phương được thành lập tại huyện Sê Pôn, trên Đường 9 thuộc lãnh thổ Lào, do các ông Hoàng Thế Thiện và Nguyễn Hòa trực tiếp phụ trách.

Lực lượng tham gia gồm Sư đoàn 2 Quân khu 5, Sư đoàn 968 Quân tình nguyện Việt Nam tại Lào, các trung đoàn bộ binh, cao xạ cùng lực lượng tại chỗ của Bộ đội Trường Sơn.

Sau hơn một tháng chiến đấu quyết liệt, quân ta liên tiếp tiến công trên nhiều hướng, tiêu diệt và bắt sống hàng nghìn quân đối phương, gây tổn thất nặng cho lực lượng trực thăng, đồng thời giải phóng Mường Pha Lan, Mường Phìn của Lào.

Cuộc hành quân Lam Sơn 719 thất bại, khiến kế hoạch cắt đứt tuyến chi viện chiến lược Trường Sơn của Mỹ và chính quyền Sài Gòn không đạt được mục tiêu.

Sau thắng lợi của Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào, ông Hoàng Thế Thiện cùng Sở Chỉ huy Tiền phương tiếp tục tổ chức các đợt tác chiến mới, đánh thiệt hại một số lực lượng chủ lực của quân đội Hoàng gia Lào và quân Thái Lan, giải phóng Đồng Hến, qua đó góp phần bảo vệ an toàn hành lang phía Tây của tuyến chi viện chiến lược.

Từ tháng 10/1971, ông Hoàng Thế Thiện được giao kiêm Chính ủy Sư đoàn 470, đơn vị phụ trách khu vực cuối của tuyến Đường Trường Sơn, trực tiếp bảo đảm chi viện cho các chiến trường Nam Bộ, Tây Nguyên và Đông Bắc Campuchia.

Đây cũng là thời kỳ khu vực do Sư đoàn 470 phụ trách bị đối phương đánh phá hết sức ác liệt, nhiều tuyến đường có lúc bị chia cắt, ách tắc, khiến đơn vị phải đối mặt với tình trạng thiếu xăng dầu, lương thực và nhiều khó khăn trong công tác vận chuyển, bảo đảm hậu cần.

Cuộc chiến đấu trên tuyến Trường Sơn thời kỳ này diễn ra hết sức gian khổ, ác liệt. Trước sự đánh phá quyết liệt của địch, ông Hoàng Thế Thiện cùng Đảng ủy và Bộ Tư lệnh Sư đoàn 470 đã chủ động đề ra nhiều biện pháp ứng phó, tổ chức đánh địch, mở thêm các tuyến đường vòng, đường tránh, kết hợp vận chuyển đường bộ với đường thủy, đồng thời linh hoạt tổ chức thu mua lương thực, vật tư tại chỗ.

Những cách làm sáng tạo đó đã góp phần hóa giải nhiều thủ đoạn đánh phá của đối phương, giữ vững tuyến vận chuyển và giúp đơn vị hoàn thành vượt mức kế hoạch chi viện cho chiến trường trong mùa khô 1971-1972.

Thiếu tướng Hoàng Thế Thiện được nhà nước Lào và Campuchia truy tặng huân chương

Năm 1943, Hoàng Thế Thiện bị thực dân Pháp bắt, kết án 5 năm tù khổ sai, giam tại Nhà tù Hỏa Lò rồi đày lên Sơn La. Tháng 3/1945, ông cùng các đồng chí tổ chức vượt ngục, trở về tiếp tục hoạt động cách mạng tại Thái Nguyên. Sau khi được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, ông làm Đội trưởng Đội Vũ trang tuyên truyền Cứu quốc quân huyện Võ Nhai và tham gia cuộc khởi nghĩa giành chính quyền tại Thái Nguyên tháng 8/1945.

Trong những năm đầu kháng chiến, ông lần lượt đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng như Trưởng phòng Chính trị Liên khu 10, Chính ủy Trung đoàn Sông Lô.

Từ tháng 9/1949, ông được cử làm Trưởng đoàn Cán bộ quân sự Trung ương vào tăng cường cho chiến trường Nam Bộ, sau đó giữ các chức vụ Chính ủy Trung đoàn Tây Đô, Chính ủy Trung đoàn Cửu Long và Chủ nhiệm Chính trị Phân Liên khu miền Tây Nam Bộ.

Thiếu tướng Hoàng Thế Thiện (bên trái) và Thiếu tướng Hoàng Cầm tại Đại hội Đại biểu Đảng bộ Quân đội năm 1976. Ảnh tư liệu.

Sau khi tập kết ra Bắc, giai đoạn 1955-1964, Hoàng Thế Thiện là Chính ủy đầu tiên của Ban Nghiên cứu sân bay, sau đó giữ chức Chính ủy Cục Không quân. Tháng 10/1964, ông trở lại chiến trường Nam Bộ theo tuyến Đường Hồ Chí Minh trên biển.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, ông tiếp tục được giao nhiều trọng trách, trong đó có Chính ủy Bộ Tư lệnh Trường Sơn và Chính ủy đầu tiên của Quân đoàn 4.

Tháng 4/1974, ông được thăng quân hàm Thiếu tướng, trở thành một trong những cán bộ cấp cao được phong quân hàm tướng trong giai đoạn cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Sau ngày đất nước thống nhất, Thiếu tướng Hoàng Thế Thiện tiếp tục đóng góp vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Ông từng là Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IV, giữ chức Thứ trưởng Bộ Quốc phòng.

Từ tháng 10/1978, ông được giao nhiệm vụ đặc biệt giúp cách mạng Campuchia, trên các cương vị Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Trưởng ban B68 Trung ương Đảng và Phó Tư lệnh về Chính trị Quân tình nguyện Việt Nam tại Campuchia, góp phần thực hiện nghĩa vụ quốc tế của Việt Nam.

Tháng 7/1982, ông chuyển sang công tác dân sự, giữ chức Thứ trưởng thứ nhất Bộ Thương binh và Xã hội, sau đó là Thứ trưởng Thường trực đầu tiên của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Trên cương vị này, ông có nhiều đóng góp trong việc xây dựng chính sách chăm sóc thương binh, gia đình liệt sĩ và bảo đảm an sinh xã hội trong những năm đầu sau thống nhất đất nước. Việc tham gia đặt nền móng cho sự hình thành Làng trẻ em SOS Việt Nam cũng cho thấy sự quan tâm sâu sắc của ông đối với trẻ em và các hoạt động nhân đạo.

Với những chiến công và đóng góp trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Thiếu tướng Hoàng Thế Thiện được Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 2025.

Trước đó, ông được Quốc vương Campuchia truy tặng Huân chương Sahametrei hạng Nhất năm 2019, Nhà nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào truy tặng Huân chương Anh dũng hạng Nhất năm 2023, cùng nhiều huân chương, huy chương, bằng khen và phần thưởng cao quý khác.

Ghi nhớ công lao to lớn của Thiếu tướng Hoàng Thế Thiện, tên của ông được đặt cho nhiều tuyến đường trên cả nước.

(Nguồn tham khảo: Báo Quân khu 7, Báo Quân đội nhân dân, Bộ Quốc phòng)