CHỢ ĐÊM "ÂM PHỦ" - NHỊP SỐNG NGẦM TẠI QUÁN HÀU

Người lạ đến Quán Hàu những năm 1965-1972 chắc hẳn sẽ ngạc nhiên khi thấy ban ngày thị trấn vắng lặng như tờ, nhà cửa hoang tàn, nhưng khi màn đêm buông xuống, sự sống lại trỗi dậy một cách kỳ lạ. Đó là lúc phiên chợ đặc biệt bắt đầu – người dân địa phương gọi đùa là "chợ âm phủ".

Chợ thường họp vào lúc 3-4 giờ sáng, khi máy bay địch tạm ngớt sau những đợt oanh tạc đêm và trước khi chúng bắt đầu đợt trinh sát ngày. Địa điểm họp chợ không cố định, hôm nay ở bãi đất trống này, mai lại dời sang bìa rừng kia để tránh tai mắt địch. Nhưng dù ở đâu, chợ cũng họp bên cạnh những hố bom chưa kịp lấp, mùi thuốc súng còn vảng vất trong không khí.

Không có tiếng rao hàng lanh lảnh, không có tiếng mặc cả ồn ào. Mọi giao dịch diễn ra trong tiếng thì thầm. Người bán, người mua trao đổi với nhau bằng những ám hiệu hoặc giọng nói nhỏ nhẹ nhất có thể. Ánh sáng duy nhất là những ngọn đèn dầu tù mù được che chắn kỹ lưỡng trong những chiếc thùng thiếc hoặc nón lá úp sụp, chỉ để lọt một khe sáng nhỏ xíu xuống mặt đất. Nhìn từ xa, khu chợ như những đốm lân tinh lập lòe ma quái, nên cái tên "chợ âm phủ" cũng từ đó mà ra.

Hàng hóa ở chợ cũng thật đặc biệt. Ngoài mớ rau lang, con cá sông Nhật Lệ vừa đánh bắt vội, thì những mặt hàng đắt khách nhất là kim chỉ, vải vóc để vá áo cho bộ đội, giấy bút để viết thư, và cả những phong thuốc lào, gói chè xanh.

Phiên chợ không chỉ là nơi mua bán, mà còn là "trạm tin tức". Các mẹ, các chị đến đây để nghe ngóng tình hình chiến sự: "Đêm qua phà có thông không?", "Đơn vị nào mới về?", "Con tui có thư không?". Những tin tức vui buồn được truyền đi nhanh chóng qua những lời thì thầm.

Đang họp chợ, bỗng có tiếng còi ủ dài hoặc tiếng máy bay ì ầm từ xa. Trong tích tắc, tất cả đèn vụt tắt. Người và hàng hóa tản nhanh xuống các hầm hào, giao thông hào đào sẵn xung quanh như có phép tàng hình. Khu chợ biến mất, trả lại không gian tĩnh lặng cho bóng đêm. Khi tiếng máy bay đi qua, những ngọn đèn lại lác đác bật lên, phiên chợ lại tiếp tục.

Sự tồn tại của chợ đêm Quán Hàu là minh chứng hùng hồn nhất cho sức sống mãnh liệt của người dân nơi đây. Bom đạn có thể phá hủy nhà cửa, nhưng không thể phá vỡ nhịp sống và sự kiên cường của con người.