Chợ Gộ – Di tích Lịch sử Cần Được Bảo Tồn

Thôn Chợ Gộ, xã Vĩnh Ninh, huyện Quảng Ninh là điểm cư trú lâu đời của cư dân chài lưới trên các dòng Nhật Lệ, Kiến Giang và Long Đại. Rào Chợ Gộ bắt nguồn từ Điều Gà, Hốc Chuôi, chảy qua Vĩnh Tuy rồi đổ ra Cồn Lau – nơi hình thành làng Chợ Gộ trước Cách mạng Tháng Tám.

Trong kháng chiến chống Pháp, khu vực này đóng vai trò chiến lược khi các xã Vĩnh Ninh, Võ Ninh, Hàm Ninh và Duy Ninh lập căn cứ phía tây đường sắt. Người dân Chợ Gộ trở thành lực lượng giao liên thủy, bí mật đưa du kích ra vào chiến khu. Để ngăn chặn ca nô địch, họ đã dỡ đường ray để rào cửa hói Chợ Gộ.

Ngày 14-7-1947, quân Pháp từ đồn Quán Hàu kéo vào làng, bắt gần 120 người dân Chợ Gộ, Vĩnh Tuy và Phúc Duệ để tra khảo. Khi không ép được ai khai báo, chúng dùng súng máy bắn xả vào đoàn người, sát hại hơn 120 dân thường vô tội. Một số ít người sống sót, như ông Lê Văn Toàn, lúc ấy mới một tuổi, được cứu chữa kịp thời.

Để tưởng nhớ sự kiện, người dân lấy 25 tháng 5 âm lịch làm ngày giỗ chung. Năm 2018, Nhà bia tưởng niệm tại Cồn Lau được khánh thành, ghi lại chứng tích tội ác và sự kiên trung của nhân dân địa phương.

Khu vực này sau đó tiếp tục là bến phà Trúc Ly – Vĩnh Tuy trong kháng chiến chống Mỹ, nơi các anh hùng Hà Văn Cách và Nguyễn Xảo lập nhiều chiến công. Người dân địa phương mong muốn Nhà nước sớm công nhận Di tích lịch sử cấp quốc gia để bảo tồn trọn vẹn giá trị lịch sử của vùng đất.