Chu Cẩm Phong và cuốn nhật ký trở về

Tranh tái hiện nghệ thuật, không phải ảnh tư liệu lịch sử

Ngày 1 tháng 5 năm 1971, nhà văn, nhà báo Chu Cẩm Phong hy sinh tại Duy Xuyên, Quảng Nam. Ông để lại một cuốn nhật ký với những ghi chép từ chiến trường Khu 5. Nếu tác phẩm văn học thường được viết lại, sửa chữa và chọn lọc trước khi đến tay bạn đọc, nhật ký cho thấy nhịp sống hằng ngày gần với thời điểm diễn ra sự việc hơn: những chuyến đi, việc nhận nhiệm vụ, hoàn cảnh nguy hiểm và những suy nghĩ rất riêng.

Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, cuốn nhật ký trải dài gần bốn năm, từ tháng 7 năm 1967 đến cuối tháng 4 năm 1971. Sau khi Chu Cẩm Phong hy sinh, những người phía bên kia chiến tuyến đã đọc tập sổ, nhận ra giá trị của nó và tìm cách trao trả. Hành trình đặc biệt ấy làm tăng giá trị tư liệu của cuốn nhật ký. Nó cho thấy một bản thảo mỏng manh có thể vượt qua sự chia cắt của chiến tranh và giúp những người ở hai phía nhận ra đời sống tinh thần của nhau.

Chu Cẩm Phong không chỉ viết. Ông còn là người làm báo, người lính và cán bộ trong đơn vị ở địa bàn ác liệt. Những trang nhật ký có nội dung gắn với thực tế chiến trường: di chuyển, thiếu lương thực, tiếng máy bay và công việc với đồng đội. Qua đó, ta thấy chiến tranh không chỉ có các sự kiện lớn được đánh dấu trên bản đồ, mà còn có rất nhiều ngày tháng đầy lo toan, chờ đợi và quyết định nhỏ. Chính những điều thường ngày ấy giúp nhà nghiên cứu hiểu sâu hơn về hoàn cảnh của từng người.

Khi đọc “Nhật ký chiến tranh”, cần nhớ đây là tiếng nói cá nhân được ghi lại giữa biến động. Nó không đại diện cho mọi người, nhưng là chứng cứ quý về một người có thật và môi trường anh đã sống. Sự trở về của cuốn sổ cũng nhắc rằng lưu giữ tài liệu chiến tranh là trách nhiệm chung, vượt qua sự khác biệt giữa các bên. Mỗi trang giấy được gìn giữ có thể giúp một đời người không chìm vào quên lãng.