Chu Huy Mẫn – Dòng trí dũng sáng giữa mạch nguồn cách mạng.

Có những con người đi qua lịch sử bằng những chiến công, nhưng cũng có những con người khiến lịch sử được nhớ lâu hơn bởi chính cách họ sống, cách họ cống hiến và cách họ giữ gìn nhân cách giữa những thử thách khắc nghiệt nhất của thời đại; Đại tướng Chu Huy Mân là một con người như thế – một cuộc đời mà ở đó, tài năng không tách rời đạo đức, bản lĩnh không tách rời lòng nhân ái, sự quyết đoán của người cầm quân không tách rời chiều sâu của một người chiến sĩ luôn biết đặt lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân lên trên lợi ích riêng mình; sinh ngày 17-3-1913 trong một gia đình nông dân hiếu học ở Yên Lưu, Hưng Nguyên, Nghệ An, lớn lên trên mảnh đất giàu truyền thống yêu nước và cách mạng, Chu Huy Mân, tên khai sinh là Chu Văn Điều, đã sớm được hun đúc bởi khí chất của quê hương và nhanh chóng bước vào con đường đấu tranh khi tuổi đời còn rất trẻ; mới 16 tuổi đã tham gia hoạt động cách mạng, 17 tuổi được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, rồi từ Đội Tự vệ đỏ trong cao trào Xô viết Nghệ - Tĩnh, ông từng bước trưởng thành qua những năm tháng hoạt động bí mật, qua lao tù, qua những cuộc đấu tranh sinh tử và qua những chiến trường khốc liệt của hai cuộc kháng chiến; hơn sáu mươi năm hoạt động cách mạng, trải qua nhiều cương vị từ người cán bộ cơ sở, người chỉ huy, chính ủy, tư lệnh đến cán bộ lãnh đạo cấp cao của Đảng, Nhà nước và Quân đội, ông vẫn giữ được một điều nhất quán: đó là sự thủy chung với lý tưởng, lòng tận tụy với công việc và một nhân cách không ngừng tự rèn luyện trong thử thách; những năm tháng bị thực dân Pháp bắt giam, tra tấn, tù đày nhưng không khuất phục được ý chí sắt đá của người cộng sản; trái lại, gian nan càng tôi luyện bản lĩnh, đau thương càng làm sáng lên lòng kiên trung, để rồi khi vượt ngục năm 1943, trở lại với phong trào cách mạng và tham gia lãnh đạo cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Quảng Nam trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Chu Huy Mân đã chứng minh một chân lý giản dị mà lớn lao: sức mạnh chân chính của một con người không chỉ nằm ở khả năng vượt qua nghịch cảnh mà còn ở việc sau mỗi lần bị cuộc đời thử thách, con người ấy vẫn giữ nguyên được niềm tin, vẫn đứng dậy, vẫn đi tiếp và vẫn chọn con đường phụng sự; chính từ nền tảng ấy, phẩm chất “kiên trung, mẫu mực” trở thành một sợi chỉ đỏ xuyên suốt cuộc đời ông, để dù ở chiến trường hay trong công tác xây dựng lực lượng, dù đứng trước quyết định lớn hay đối diện với những gian nan thường nhật, ông vẫn luôn đặt trách nhiệm lên hàng đầu; các tư liệu chính thống ghi nhận ông là nhà chính trị - quân sự tài năng, là người chỉ huy sắc sảo, có tác phong sâu sát thực tế, quyết đoán, dứt khoát và dám chịu trách nhiệm; nhưng nếu chỉ nhìn Chu Huy Mân bằng những chức vụ và chiến công, có lẽ vẫn chưa đủ để chạm đến chiều sâu vẻ đẹp của con người ấy, bởi điều khiến một vị tướng thực sự sống lâu trong lòng đồng đội không chỉ là khả năng nhìn thấy thế trận mà còn là khả năng nhìn thấy con người trong thế trận, không chỉ là biết cách tổ chức một trận đánh mà còn biết cách xây dựng niềm tin, không chỉ biết mệnh lệnh mà còn biết lắng nghe, chia sẻ, đồng cam cộng khổ với những người đang đứng bên mình; trên nhiều cương vị chỉ huy trong kháng chiến chống Pháp, Chu Huy Mân luôn chú trọng xây dựng sự đoàn kết trong lãnh đạo, chỉ huy, được cán bộ, chiến sĩ và nhân dân nơi đơn vị đóng quân tin tưởng, quý mến; đó chính là vẻ đẹp của một người lãnh đạo không đứng cao hơn tập thể để nhìn xuống mà hòa mình vào tập thể để cùng suy nghĩ, cùng hành động và cùng chịu trách nhiệm; ông hiểu rằng một đội quân mạnh không chỉ bởi vũ khí, chiến thuật hay mệnh lệnh, mà trước hết phải là một đội quân có niềm tin, có kỷ luật, có lý tưởng và có những con người biết sống vì nhau; bởi vậy, trong công tác, ông đặc biệt quan tâm đến giáo dục chính trị, xây dựng bản lĩnh, đào tạo cán bộ, chăm lo phẩm chất và năng lực của người quân nhân; ở ông, cái “tài” không bao giờ tách khỏi cái “đức”, bởi tài năng nếu không được soi sáng bởi lý tưởng có thể trở thành sức mạnh lạnh lùng, còn tài năng được dẫn đường bởi trách nhiệm và lòng nhân ái sẽ trở thành sức mạnh phục vụ con người; cũng vì thế mà đồng đội gọi ông bằng cái tên thân mật “Hai Mạnh” – một cách gọi mộc mạc nhưng hàm chứa sự kính trọng: mạnh cả về chính trị và quân sự, mạnh cả ở năng lực tổ chức, chỉ huy và sức mạnh tinh thần; các tư liệu của Quân đội nhân dân mô tả ông là nhà lãnh đạo, chỉ huy văn võ song toàn, mưu lược và quyết đoán, nhưng đằng sau chữ “mạnh” ấy không phải là sự cứng rắn vô cảm mà là một nội lực được tạo nên từ niềm tin, trí tuệ, kỷ luật và trách nhiệm; cái mạnh của Chu Huy Mân là cái mạnh biết cúi xuống trước gian khổ của người lính, biết đứng lên trước hiểm nguy của đất nước, biết kiên quyết khi nhiệm vụ đòi hỏi và biết chân tình, mềm dẻo khi công việc cần đến sự thuyết phục; trong những năm tháng gắn bó với cách mạng Lào, vẻ đẹp ấy càng được soi chiếu rõ hơn; năm 1954, ông được giao làm Trưởng đoàn kiêm Bí thư Đảng ủy Đoàn cố vấn quân sự 100 sang giúp cách mạng Lào, và trong nhiệm vụ quốc tế ấy, ông luôn quán triệt tinh thần tôn trọng độc lập, tự chủ của bạn, giúp bạn nhưng không làm thay, cùng bạn xây dựng lực lượng, đào tạo cán bộ, củng cố tổ chức, nâng cao ý chí và năng lực tự lực, tự cường; ông căn dặn cán bộ phải bình tĩnh, khéo léo, chân tình, giúp bạn phải “được việc, được lòng, được người cán bộ”, từ đó tạo dựng sự đoàn kết, gắn bó và lòng tin cậy; đó không chỉ là phương pháp công tác mà còn là biểu hiện của một phẩm chất đẹp: biết tôn trọng con người, tôn trọng bạn bè, tôn trọng những khác biệt về hoàn cảnh và truyền thống, lấy chân thành làm chiếc cầu nối giữa những con người cùng chung khát vọng độc lập, tự do; chính vì tinh thần quốc tế trong sáng, mẫu mực ấy, ông được quân đội và nhân dân Lào yêu mến gọi là “Tướng Thao Chăn”; một danh xưng không chỉ nói về một vị tướng Việt Nam trên đất bạn mà còn gợi nhắc về tình hữu nghị được vun đắp bằng mồ hôi, trí tuệ, sự chân thành và những năm tháng đồng cam cộng khổ; ở Chu Huy Mân, lòng yêu nước vì thế không khép lại trong đường biên của một quốc gia mà mở rộng thành tình đoàn kết quốc tế trong sáng, nơi giúp đỡ người khác cũng chính là góp phần bảo vệ những giá trị chung của hòa bình, độc lập và tự do; phẩm chất đáng quý khác ở ông là tinh thần sâu sát thực tế, không xa rời đời sống; ông không phải kiểu người chỉ nhìn chiến trường qua bản đồ hay nhìn nhiệm vụ qua những dòng báo cáo, mà luôn tìm cách nắm chắc thực tiễn, từ thực tiễn chiến đấu mà suy nghĩ, từ khó khăn mà tìm phương án, từ yêu cầu của cuộc sống mà tổ chức công việc; chính phương pháp ấy góp phần hình thành một nhà quân sự có tư duy linh hoạt, biết tổng kết kinh nghiệm, biết vận dụng đường lối vào những điều kiện cụ thể và biết biến ý chí thành hành động; trong những năm ở chiến trường Tây Nguyên, ông cùng tập thể lãnh đạo, chỉ huy đã có những quyết định quan trọng về phương án tác chiến, trong đó có việc chuyển hướng mở Chiến dịch Plei Me - Ia Đrăng năm 1965, một dấu ấn thường được các tài liệu quân sự nhắc đến khi nói về khả năng nắm bắt thực tiễn và tư duy chỉ huy của ông; nhưng điều đáng quý không chỉ nằm ở sự sắc sảo của một quyết định quân sự mà còn nằm ở bản lĩnh dám nghĩ, dám quyết và dám chịu trách nhiệm trước nhiệm vụ, một phẩm chất đặc biệt cần thiết đối với người đứng đầu; bởi trong chiến tranh, mỗi quyết định đều có thể được viết bằng mồ hôi, máu và sinh mạng, vì thế sự quyết đoán chân chính không phải là hành động tùy tiện mà là kết quả của trí tuệ, trách nhiệm, sự cân nhắc kỹ lưỡng và niềm tin vào tập thể; Chu Huy Mân đã để lại dấu ấn chính từ phẩm chất ấy: quyết đoán nhưng không chủ quan, mạnh mẽ nhưng không độc đoán, sâu sát nhưng không vụn vặt, mưu lược nhưng luôn hướng tới mục tiêu chung; càng đi qua nhiều cương vị, nhân cách ấy càng hiện rõ một vẻ đẹp bền bỉ: sống vì công việc chung, coi trọng tập thể, chăm lo con người và không ngừng tự rèn luyện; bởi vậy, khi nhìn lại cuộc đời Đại tướng Chu Huy Mân, ta không chỉ nhìn thấy một người đã đi qua những năm tháng khốc liệt của Xô viết Nghệ - Tĩnh, Cách mạng Tháng Tám, kháng chiến chống Pháp, kháng chiến chống Mỹ, những chiến trường Việt Nam và những năm tháng làm nhiệm vụ quốc tế, mà còn nhìn thấy một hành trình tự hoàn thiện con người qua thử thách; từ người thanh niên Nghệ An sớm giác ngộ cách mạng đến vị tướng “Hai Mạnh”, khoảng cách ấy được nối bằng biết bao mùa mưa nắng, biết bao bước chân trên đường hành quân, biết bao lần đối diện hiểm nguy, biết bao quyết định nặng trên vai và trên hết là một niềm tin không lay chuyển vào con đường mình đã chọn; một cuộc đời dài 93 năm, 76 năm tuổi Đảng và hơn sáu thập niên hoạt động cách mạng đã khép lại, nhưng những giá trị tinh thần mà ông để lại không khép lại cùng thời gian; đó là lòng trung thành với lý tưởng, là ý thức trách nhiệm, là bản lĩnh trước gian nan, là trí tuệ biết gắn lý luận với thực tiễn, là tình đồng chí, nghĩa đồng đội, là sự chân thành với bạn bè quốc tế, là tinh thần đồng cam cộng khổ và đặc biệt là quan niệm lấy việc xây dựng con người làm nền tảng cho sức mạnh của tổ chức; những phẩm chất ấy khiến hình ảnh Chu Huy Mân không bị phủ bụi bởi năm tháng mà vẫn có khả năng lay động người đọc hôm nay, bởi trong bất cứ thời đại nào, con người vẫn cần những tấm gương biết sống có lý tưởng, làm việc có trách nhiệm, đối xử với nhau bằng tình nghĩa và biết đặt cái chung cao hơn cái riêng; nếu chiến công làm nên tên tuổi của một vị tướng thì nhân cách làm nên sức sống lâu dài của một con người; nếu trí tuệ giúp người chiến sĩ tìm ra con đường giữa muôn trùng gian khó thì đạo đức giúp người ấy không lạc khỏi mục tiêu của mình; và nếu bản lĩnh giúp Chu Huy Mân vượt qua những nhà tù, những chiến trường, những thời khắc sinh tử thì chính lòng tận tụy với Tổ quốc, với nhân dân và đồng chí, đồng đội đã giúp ngọn lửa trong ông cháy bền bỉ suốt một đời; bởi thế, nhắc đến Đại tướng Chu Huy Mân là nhắc đến một “Hai Mạnh” không chỉ mạnh ở tài thao lược, không chỉ mạnh ở bản lĩnh chính trị, mà còn mạnh ở sức chịu đựng, ở lòng trung thành, ở khả năng vượt lên chính mình, ở sự kiên định trước mọi thử thách và ở một trái tim luôn hướng về con người; ông giống như một thân cây cổ thụ đứng giữa phong ba lịch sử, rễ cắm sâu vào mảnh đất quê hương Nghệ An, thân cây trải qua bao mùa bom đạn mà vẫn vươn lên, tán lá tỏa bóng cho những thế hệ đi sau; và có lẽ điều đẹp nhất mà một con người có thể để lại cho đời không phải là những lời ca tụng dành cho mình, mà là một con đường sống để người khác soi vào đó mà tự hỏi: trước những khó khăn của hôm nay, ta đã đủ kiên trì chưa, trước trách nhiệm của mình, ta đã đủ tận tâm chưa, trước tập thể, ta đã biết sống vì người khác chưa, trước những điều đúng đắn, ta đã đủ bản lĩnh để giữ vững chưa; cuộc đời Đại tướng Chu Huy Mân, vì thế, không chỉ là một trang sử của quân đội mà còn là một bài học về nhân cách: sống phải có lý tưởng, làm việc phải có trách nhiệm, lãnh đạo phải gần gũi con người, có tài phải đi cùng có đức, có bản lĩnh phải đi cùng lòng nhân ái, và đã chọn con đường phụng sự thì phải biết đi đến tận cùng bằng một tấm lòng trong sáng; giữa dòng chảy mênh mang của lịch sử dân tộc, tên tuổi Chu Huy Mân vẫn hiện lên như một nét khắc sâu, không ồn ào mà bền chắc, không chỉ bởi ông từng là một vị tướng tài năng mà bởi ông đã sống như một người chiến sĩ trọn đời không ngừng tự rèn luyện; để rồi khi thời gian lùi xa, những chiến trường xưa dần phủ xanh, những bước chân người lính năm nào đã hóa vào đất mẹ, điều còn ở lại không chỉ là những chiến công được ghi trong sử sách mà còn là ánh sáng của một nhân cách – ánh sáng của người cộng sản kiên trung, của vị tướng “Hai Mạnh”, của một con người đã dành gần trọn đời mình cho Tổ quốc, cho nhân dân, cho tình đồng chí, đồng đội và cho những giá trị cao đẹp mà các thế hệ sau vẫn có thể tìm thấy nơi ông một lời nhắc nhở âm thầm mà mạnh mẽ: đời người chỉ thật sự lớn lao khi biết biến tài năng thành cống hiến, biến gian khổ thành bản lĩnh, biến quyền hạn thành trách nhiệm và biến tình yêu Tổ quốc thành hành động suốt một đời.