Chủ tịch Hồ Chí Minh

Hành trình tuổi trẻ của Bác Hồ: Từ cậu bé làng Sen đến đêm trước ngày ra đi tìm đường cứu nước

Trước khi trở thành vị Lãnh tụ kính yêu của dân tộc Việt Nam, Người từng là một cậu bé, một chàng thanh niên mang tên Nguyễn Sinh Cung, rồi Nguyễn Tất Thành. Hành trình những năm tháng tuổi trẻ của Bác—từ vùng quê nghèo xứ Nghệ đến ngã ba sông Sài Gòn—là một câu chuyện vừa sinh động, vừa đong đầy cảm xúc về tình yêu thương và khát vọng tự do.

Cội nguồn xứ Nghệ và ký ức tuổi thơ

Nguyễn Sinh Cung sinh ra vào một ngày hè tháng 5 năm 1890 tại làng Sen và làng Chùa (Nam Đàn, Nghệ An). Đó là vùng đất giàu truyền thống cách mạng, nơi những câu hò ví dặm dịu ngọt quyện cùng cái nắng cháy da và gió Lào rát mặt.

Cậu bé Cung lớn lên trong một gia đình nhà nho nghèo nhưng giàu lòng nhân ái và khí tiết. Người cha—cụ Nguyễn Sinh Sắc—là một trí thức yêu nước, nghiêm khắc nhưng chan hòa. Người mẹ—bà Hoàng Thị Loan—là hình mẫu người phụ nữ Việt Nam tảo tần, đêm đêm bên khung cửi dệt vải nuôi con.

Năm 1895, mới 5 tuổi, Cung đã theo cha mẹ đi bộ vào Huế. Nhớ lại những ngày tháng ấy, cậu bé nhỏ nhắn gánh trên vai chiếc thúng nhỏ, bước chân sỏi đá gai góc nhưng ánh mắt lúc nào cũng tròn xoe tò mò với thế giới xung quanh. Thế nhưng, đất Kinh thành cũng ghi dấu bi kịch lớn đầu đời: mẹ qua đời khi Cung mới 11 tuổi, giữa lúc cha đi vắng. Cậu bé Cung khi ấy một tay bế em nhỏ mới sinh, một tay lo liệu đám tang cho mẹ. Nỗi đau ấy không làm cậu gục ngã, mà như một ngọn lửa rèn giũa nên sự cứng cỏi và lòng bao dung sâu sắc với những kiếp người lao khổ.

Chàng thanh niên Tất Thành và những năm tháng dưới mái trường

Được cha đổi tên thành Nguyễn Tất Thành với mong muốn "mọi sự đều thành công", chàng thanh niên xứ Nghệ bắt đầu hành trình học tập. Cậu tiếp thu cả nền Hán học lẫn tân học (tiếng Pháp).

Năm 1906, Tất Thành vào học tại Trường Quốc Học Huế. Trong mắt thầy cô và bạn bè, Tất Thành là một học sinh thông minh, điềm tĩnh và vô cùng hiếu học. Nhưng không giống như nhiều sĩ tử thời bấy giờ chỉ chăm chăm thi cử để làm quan, Thành quan sát rất kỹ thế giới xung quanh. Cậu thấy những người lính Pháp hống hách, thấy cảnh người dân quê mình quỳ lạy, bị đánh đập, chịu thuế xâu thuế thuế nặng nề.

Một sự kiện quan trọng diễn ra vào tháng 5 năm 1908: phong trào chống thuế bùng nổ ở Thừa Thiên Huế. Chàng học sinh Nguyễn Tất Thành đã hòa vào dòng người biểu tình, làm phiên dịch cho nông dân trước quan lại Pháp. Đó là lần đầu tiên Tất Thành dấn thân vào hoạt động thực tế. Dù bị nhà trường gạch tên sau sự kiện đó, trong lòng anh, quyết tâm tìm con đường giải phóng cho dân tộc đã bắt đầu hình thành.

Chuyến đi về phương Nam và ngọn lửa quyết chí

Rời Huế, Tất Thành bắt đầu cuộc hành trình gian khổ tiến về phương Nam. Anh dừng chân ở Phan Thiết (Bình Thuận) và trở thành thầy giáo trẻ tại trường Dục Thanh vào năm 1910.

Ở Dục Thanh, thầy giáo Thành không chỉ dạy chữ, dạy thể dục mà còn truyền cho học trò tình yêu thiên nhiên, lòng thương người và khí tiết làm người. Thầy hay đưa học trò đi dạo bãi biển, kể cho các em nghe những câu chuyện về lịch sử dân tộc. Tuy nhiên, mái trường Dục Thanh êm đềm không thể giữ chân người thanh niên đang mang trong mình hoài hoài lớn. Anh nhận ra rằng: Muốn cứu nước, không thể chỉ dừng lại ở việc dạy chữ, cũng không thể đi theo con đường của các vị tiền bối như Phan Bội Châu hay Phan Châu Trinh.

Anh quyết định phải sang tận nước Pháp—nơi sản sinh ra khẩu hiệu "Tự do - Bình đẳng - Bác ái"—để xem người ta làm thế nào, rồi trở về giúp đồng bào mình.

Tháng 2 năm 1911, Nguyễn Tất Thành vào Sài Gòn. Nơi đây là một cảng biển sầm uất, nhộn nhịp với những con tàu lớn ra vào đại dương. Anh sống cuộc sống của một người lao động nghèo, lấy tên là Văn Ba và xin làm phụ bếp trên chiếc tàu buôn Amiral Latouche-Tréville.

Đêm trước chuyến đi lịch sử

Công việc của anh Ba trên tàu vô cùng nặng nhọc: từ rạng sáng đến đêm muộn phải vác than, quét dọn, nấu ăn trong căn bếp nóng hừng hực. Nhưng đôi mắt của anh luôn rực sáng một niềm tin.

Ngày 5 tháng 6 năm 1911, chiếc tàu Amiral Latouche-Tréville nhấc neo rời cảng Nhà Bè, đưa người thanh niên 21 tuổi Nguyễn Tất Thành rời xa Tổ quốc. Khi bóng dáng quê hương mờ dần sau sóng nước Đại Dương, anh Ba đứng trên mạn tàu, mang theo vốn hành lý duy nhất: một đôi tay lao động, một trí tuệ sắc bén và một trái tim nồng nàn yêu nước.

Chuyến đi ấy đã mở ra một trang sử mới không chỉ cho cuộc đời Bác, mà còn cho cả vận mệnh của dân tộc Việt Nam.