Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu gương thực hành tiết kiệm

Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi nhân dân thực hiện đời sống mới, giáo dục nhân dân đạo đức cách mạng: cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư và luôn tự mình làm trước để nêu gương. Khi về ở, làm việc trong Bắc Bộ Phủ, anh em cấp dưỡng vẫn nấu một nồi cơm to, đến giờ Bác cùng xuống ăn với anh em những bữa cơm đạm bạc như ngày kháng chiến. Khi đi công tác, dù là thăm vào ngày Tết bao giờ Bác cũng bảo chuẩn bị sẵn bữa ăn mang theo. Dịp về thăm quê lần đầu tiên, trong bữa cơm tỉnh Nghệ An mời Bác có Đại tướng Nguyễn Chí Thanh cùng dự. Mâm cơm chỉ có mấy món đơn giản, nhưng mỗi món đều được dọn làm hai bát. Thấy vậy, Bác cất bớt, chỉ để mỗi món một bát. Bác bảo, ăn hết thì mới lấy thêm. Đôi dép cao su của Bác dùng lâu ngày vẹt cả đế, đóng đinh găm nhiều lần mà quai vẫn bị tuột. Các đồng chí phục vụ đề nghị thay đôi dép khác nhưng Bác không đồng ý. Anh em bàn nhau làm một đôi dép khác thật giống đôi dép Bác đang đi nhưng chắc và bền hơn. Không ngờ sáng hôm sau Bác hỏi tại sao lại đổi dép của Bác. Anh em đành thưa thật với Bác. Người ôn tồn nói: “Đôi dép cũ của Bác nếu chịu khó sửa vẫn còn dùng được, lần sau mua sắm cái gì cho Bác, các chú phải báo cho Bác biết”(5).

Hằng ngày, Thông tấn xã Việt Nam đều đưa bản tin lên cho Bác xem. Khi in một mặt, Bác phê bình là lãng phí giấy. Sau đó, Thông tấn xã in hai mặt bằng rônêô, khó nhìn hơn nhưng Bác vẫn đọc. Bước sang năm 1969, sức khỏe Bác yếu và thị lực giảm dần, Thông tấn xã lại gửi bản tin in một mặt để Bác đọc cho tiện. Khi đọc xong, những tin cần thiết Bác giữ lại, các bản tin khác Người chuyển cho Văn phòng Phủ Chủ tịch cắt làm phong bì tiết kiệm hoặc dùng làm giấy viết. Ngày 10/5/1969, Người đã dùng mặt sau của tờ tin Tham khảo đặc biệt để viết lại toàn bộ đoạn mở đầu bản Di chúc lịch sử. Không chỉ tiết kiệm của công, trong đời sống sinh hoạt Bác cũng tiết kiệm từ những cái nhỏ nhất. Bánh xà phòng Bác dùng được để trong hộp nhựa, dưới để ba viên sỏi nhỏ. Bác bảo làm như vậy bánh xà phòng luôn khô ráo và rắn lại, dùng được lâu lại tiết kiệm. Ngày hè oi bức, Bác dùng quạt lá cọ do các đồng chí bảo vệ làm cho Người. Bác rất ít dùng điện vì muốn tiết kiệm điện cho sản xuất và đời sống sinh hoạt của nhân dân. Ngày Tết, Bác nói với các đồng chí mang hoa đến chúc Tết Người: Các chú trồng được nhiều rau tốt, sao không chọn những cây nào đẹp, tốt, trồng vào chậu cảnh mang tới biếu Bác. Bác sẽ đặt nó ở trước phòng khách. Khách tới Bác sẽ giới thiệu là các chú trồng, hết Tết các chú lại mang rau về dùng. Thế là Bác có quà tặng, các chú được tuyên truyền, mà lại chẳng mất gì cả. Như thế có phải tốt hơn không?(6) Kể từ năm ấy, cứ ngày 30 Tết, các đồng chí lại chọn bốn cây bắp cải, bốn cây su hào, loại to nhất, đẹp nhất trong vườn, đưa tới chúc Tết Bác. Bác đem đặt ở hai bên bậc lối vào phòng khách, xen lẫn với những gốc quất, gốc đào. Ai nhìn thấy quất đỏ, đào hồng bên cạnh những cây su hào, bắp cải xanh mơn mởn cũng khen là đẹp.

Thực hành tiết kiệm trở thành thói quen thường xuyên của Chủ tịch Hồ Chí Minh ở mọi hoàn cảnh, dù trong đời sống hàng ngày hay trong công tác ngoại giao. Sáng 24/7/1957, trong buổi tiễn đoàn đại biểu nước ta, khi Chủ tịch Hội đồng Quốc gia Ba Lan Giavatxki cùng Bác từ trên tầng bước xuống, đến một căn phòng rộng với ba chùm đèn có hàng trăm ngọn sáng trưng trong khi mặt trời đã lên cao, Bác hỏi: Vụ trưởng Lễ tân có mặt ở đây không?. Nghe Bác hỏi, Bộ trưởng Ngoại giao nước bạn bước lại gần Bác để “Xin Chủ tịch chỉ thị”. Bác bảo: “Chỗ tắt điện ở đâu?”. Mấy chiến sĩ bảo vệ vội vàng chạy đi tắt đèn. Chủ tịch Giavatxki quay mặt đối diện với Bác, nghiêm trang nói: “Xin cảm ơn đồng chí Hồ Chí Minh. Tôi chân thành nhận khuyết điểm chưa nghiêm túc thực hiện chỉ thị tiết kiệm của Lê nin”(7). Trong tiệc chiêu đãi lãnh đạo nước bạn, Bác khen Đại sứ quán Việt Nam tại Ba Lan tổ chức vừa tiết kiệm vừa sang trọng. Các món ăn không thừa, không thiếu. Bác kể có sứ quán do tính toán không kỹ, khi chiêu đãi khách, các món ăn thừa rất nhiều. Ăn uống lãng phí, Bác thật xót xa vì đây là tiền bạc của Nhà nước, của nhân dân, để lãng phí, xa hoa là có tội với nhân dân. Sau này, Thủ tướng Phạm Văn Đồng trong tác phẩm “Học Chủ tịch Hồ Chí Minh chúng ta học gì?” đã viết: “Chữ cần, chữ kiệm của Hồ Chủ tịch, dân ta phải học vì nước ta nghèo, lại đương kháng chiến. Mỗi một người chúng ta phải đem mồ hôi đổi lấy bát cơm, làm ra bát cơm đầy, song chỉ ăn bát cơm lưng”(8).

Thực hiện lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tiết kiệm đã trở thành một chủ trương xuyên suốt của Đảng và Nhà nước ta, trong bom đạn chiến tranh và cả thời hòa bình. Ngay tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV của Đảng, Đại hội toàn thắng của sự nghiệp giải phóng dân tộc, Đại hội tổng kết những bài học lớn của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Đại hội thống nhất Tổ quốc đưa cả nước tiến lên con đường xã hội chủ nghĩa, Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã khẳng định: “Tiết kiệm phải trở thành một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước ta, phải trở thành hành động cách mạng của đồng bào quần chúng”(9).

Từ khi tiến hành công cuộc đổi mới đến nay, Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư các khóa tiếp tục ban hành nhiều chỉ thị, nghị quyết, kết luận về thực hành tiết kiệm, phòng chống lãng phí. Ngày 21/12/2012, Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 21-CT/TW về việc đẩy mạnh thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; ngày 25/12/2023, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị 27-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Thực hiện lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh và chủ trương của Đảng, công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí đã tạo được chuyển biến tích cực; chính sách, pháp luật tiếp tục được hoàn thiện, khắc phục tồn tại, hạn chế, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, cơ bản đáp ứng yêu cầu thực tiễn. “Kết quả thực hành tiết kiệm, chống lãng phí đã góp phần đưa công cuộc đổi mới đạt những thành tựu vĩ đại; đạt và vượt hầu hết các mục tiêu, chỉ tiêu phát triển kinh tế – xã hội qua các nhiệm kỳ, kể cả trong bối cảnh có những thách thức chưa từng có tiền lệ như dịch bệnh, thiên tai; huy động, quản lý và sử dụng có hiệu quả các nguồn nhân lực, vật lực, tài lực, bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại, an sinh xã hội, phúc lợi xã hội của đất nước”(10). Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, nhận thức về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí vẫn còn chưa sâu sắc, đầy đủ; có lúc, có nơi tổ chức chưa tốt, chấp hành chưa nghiêm; một số cơ quan, đơn vị, địa phương, một bộ phận cán bộ, đảng viên chưa gương mẫu trong thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; tình trạng lãng phí, thất thoát còn nhiều.

Trong bộn bề công việc đưa đất nước thực hiện thành công những mục tiêu phát triển đất nước đến năm 1930 khi Đảng ta tròn 100 năm thành lập (1930-2030); hướng tới hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2045, kỷ niệm 100 năm thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (1945-2045), lời dạy và bài học nêu gương của Chủ tịch Hồ Chí Minh về thực hành tiết kiệm tiếp tục nhắc nhở mỗi người phải nâng cao ý thức, trách nhiệm tiết kiệm, chống lãng phí từ những việc làm nhỏ nhất để góp sức xây dựng đất nước./.