Chủ tịch Hồ Chí Minh – Người đặt nền móng quan hệ ngoại giao Việt Nam với Liên Xô và Trung Quốc

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn có tình cảm hết sức đặc biệt đối với cách mạng Liên Xô và Trung Quốc. Suốt hành trình 30 năm ở nước ngoài của Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh (1911-1941), nếu tính theo con số so sánh tuyệt đối thì Người có thời gian ở Liên Xô không nhiều bằng ở một vài nước khác. Nhưng Liên Xô – nước Nga có vai trò to lớn trong việc hình thành tư tưởng cách mạng của Hồ Chí Minh. Đây là khoảng thời gian hoạt động trong những điều kiện có nhiều thuận lợi, song cũng không ít khó khăn nhưng với nhiệt huyết của một người yêu nước, một chiến sĩ cộng sản quốc tế, Nguyễn Ái Quốc vượt qua thử thách, kiên trì mục tiêu, rèn luyện và học tập những kiến thức cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về cách mạng vô sản và cách mạng giải phóng dân tộc. Sau giai đoạn hoạt động ở Liên Xô là giai đoạn Người hoạt động ở Trung Quốc, tham gia sôi nổi vào phong trào đấu tranh của nhân dân Trung Quốc và tạo dựng mối quan hệ mật thiết với nhiều bạn bè, đồng chí, lãnh đạo Đảng, Nhà nước Trung Quốc. Những đồng chí đó có người từng là bạn chiến đấu với Người từ lúc còn rất trẻ, cùng hoạt động trong cách mạng quốc tế đến khi trở thành những nguyên thủ quốc gia, tình bạn ấy càng được gắn bó mật thiết, cùng trợ giúp nhau trên con đường đấu tranh vì hòa bình, độc lập, tự do của mỗi dân tộc.

Năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được thành lập, nhưng ngay sau đó phải đối mặt với nhiều khó khăn: giặc đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm… Chính quyền cách mạng chưa được củng cố, lực lượng vũ trang còn non yếu. Vì vậy, một trong những cố gắng đầu tiên của Chủ tịch Hồ Chí Minh là phá vỡ thế bao vây của kẻ thù và tranh thủ sự ủng hộ của các nước xã hội chủ nghĩa. Ngày 22/9/1945, chỉ 20 ngày sau khi Việt Nam tuyên bố độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi mật điện cho I.V. Stalin (qua Đại sứ Liên Xô A.E.Bogomolov tại Pháp), thông báo về sự ra đời của Chính phủ cách mạng ở Việt Nam. Năm 1949, cách mạng Trung Quốc giành thắng lợi, cách mạng Việt Nam có cơ hội mới để khôi phục quan hệ liên đảng không chỉ với Đảng Cộng sản Trung Quốc, mà cả các đảng khác trong đó quan trọng nhất là Đảng Cộng sản Liên Xô. Ngày 14/01/1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra “Lời tuyên bố” gửi chính phủ các nước trên thế giới: “Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là Chính phủ hợp pháp duy nhất của toàn thể nhân dân Việt Nam. Căn cứ trên quyền lợi chung, Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa sẵn sàng đặt quan hệ ngoại giao với chính phủ nước nào trọng quyền bình đẳng, chủ quyền lãnh thổ và chủ quyền quốc gia của Việt Nam, để cùng nhau xây dựng hòa bình và xây đắp dân chủ thế giới”. Ngày 15/1/1950, Chính phủ Việt Nam Dân chủ cộng hòa công nhận Chính phủ Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, tỏ ý sẵn sàng thiết lập quan hệ ngoại giao và trao đổi đại sứ. Ngày 18/1/1950, Chính phủ Trung Quốc công nhận Chính phủ ta, như vậy Trung Quốc là nước đầu tiên công nhận Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Lúc này phái đoàn của Người đang ở Nam Ninh. Sự kiện này đã góp phần thúc đẩy hàng loạt các nước tiến bộ khác trên thế giới công nhận Nhà nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa, quan trọng nhất là anh cả Liên Xô trong phe các nước xã hội chủ nghĩa.

Hằng năm, Chủ tịch Hồ Chí Minh thường trao đổi thư, điện với các vị Lãnh đạo Đảng và nhà nước Trung Quốc. Từ năm 1954 đến năm 1969, Người đã nhiều lần sang thăm Trung Quốc không chỉ theo nghi lễ ngoại giao mà còn dưới danh nghĩa là “đi nghỉ” để hội đàm với các nhà lãnh đạo Trung Quốc. Trong những chuyến thăm đó Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhiều lần hội đàm với Chủ tịch Mao Trạch Đông. Hai người thường trao đổi với nhau về tình hình cách mạng Việt Nam và cách mạng Trung Quốc cũng như phong trào cộng sản quốc tế. Trao đổi với Mao Chủ tịch, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn tỏ lòng biết ơn đối với Đảng, nhà nước và nhân dân Trung Quốc đã hết lòng giúp đỡ, viện trợ cho cuộc chiến tranh chính nghĩa của nhân dân Việt Nam.

Sau khi được Trung Quốc đặt quan hệ ngoại giao (18/01/1950), ngày 21/1/1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh tới Bắc Kinh. Nhân dịp này, Người đã đề nghị Chính phủ Trung Quốc thông báo cho Stalin biết Người đang thăm Trung Quốc và đề nghị được gặp Stalin để thông báo cho Chính phủ Liên Xô biết về tình hình cách mạng Việt Nam. Ngày 23/01/1950, Bộ trưởng Ngoại giao Hoàng Minh Giám thay mặt Chính phủ Việt Nam gửi công hàm cho Bộ trưởng Ngoại giao Liên Xô, đề nghị hai nước kiến lập quan hệ ngoại giao chính thức và trao đổi đại sứ. Mao Trạch Đông, lúc đó đang đàm phán với Stalin để ký Hiệp ước Hữu nghị, Đồng minh và Tương trợ Trung – Xô tại Moskva, đã đề nghị Stalin mời Hồ Chí Minh tới Moskva để bàn về việc hợp tác Xô – Việt. Ngày 25/1/1950, khi ở Bắc Kinh, Hồ Chí Minh nhận được điện của Stalin, cảm ơn lời chúc mừng nhân sinh nhật lần thứ 70. Bức điện này được đăng tải trên báo Sự thật. Ngày 30/1/1950, Chính phủ Liên Xô tuyên bố thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt nền móng cho tình hữu nghị, hợp tác Việt – Xô cũng như Việt – Trung, đã tạo nên sự hứng khởi, một mối tình sâu nặng, tạo ra những chiến công trong lao động, chiến đấu của nhân dân Việt Nam và nhân dân Liên Xô cũng như Trung Quốc. Suốt 70 năm trải qua nhiều thăng trầm, biến cố của lịch sử tình hữu nghị, hợp tác Việt Nam, Liên Xô và Trung Quốc vẫn không ngừng củng cố và phát triển.