NGUYỄN ÁI QUỐC Ở PARIS – NHỮNG NĂM THÁNG ĐI TÌM CON ĐƯỜNG CHO DÂN TỘC

Câu chuyện về một người thanh niên Việt Nam giữa lòng nước Pháp

Chàng trai rời quê hương với một câu hỏi lớn

Năm 1911, Nguyễn Tất Thành rời Việt Nam khi mới 21 tuổi. Người thanh niên ấy không mang theo một chức vụ, không có một đội quân phía sau và cũng chẳng có trong tay một kế hoạch hoàn chỉnh để giải phóng dân tộc. Thứ Người mang theo là lòng yêu nước và một câu hỏi day dứt: làm thế nào để dân tộc Việt Nam có thể thoát khỏi ách đô hộ?

Trước đó, nhiều phong trào yêu nước đã diễn ra nhưng chưa đạt được mục tiêu giành lại độc lập. Nguyễn Tất Thành không muốn chỉ đi theo những con đường mà người đi trước đã từng đi. Người muốn tận mắt nhìn thấy các nước phương Tây, nơi đã tạo ra một hệ thống thuộc địa rộng lớn, để hiểu tại sao họ có thể mạnh đến như vậy và cũng để tìm xem người dân ở những đất nước ấy đã đấu tranh như thế nào.

Chính vì vậy, Người quyết định ra đi.

Từ một người phụ bếp trên tàu biển, Nguyễn Tất Thành bắt đầu cuộc hành trình kéo dài nhiều năm. Người đặt chân đến nhiều nơi ở châu Phi, châu Mỹ, châu Âu và tận mắt chứng kiến cuộc sống của người lao động ở nhiều quốc gia. Những điều nhìn thấy trên hành trình ấy dần làm thay đổi nhận thức của Người. Người nhận ra rằng ở đâu cũng có những người lao động nghèo khổ, bất kể họ có màu da hay quốc tịch nào.

Paris và cuộc sống của một người thanh niên xa quê

Năm 1917, Nguyễn Tất Thành trở lại Pháp và hoạt động tại Paris. Khi ấy, chiến tranh thế giới thứ nhất vừa trải qua những năm tháng khốc liệt. Paris là một thành phố lớn, nơi tập trung nhiều hoạt động chính trị và báo chí. Đối với một thanh niên Việt Nam không có địa vị đặc biệt, việc tồn tại ở một thành phố như vậy không hề dễ dàng.

Nguyễn Ái Quốc phải làm nhiều công việc để kiếm sống. Người từng làm nghề chụp ảnh, viết báo và thực hiện nhiều công việc khác nhau. Cuộc sống vật chất thiếu thốn nhưng lại mở ra cho Người một cơ hội rất quý giá: được tiếp xúc với sách báo, các nhà hoạt động chính trị và phong trào công nhân Pháp.

Ban ngày, Người làm việc để kiếm sống. Những lúc có thời gian, Người đọc sách, nghiên cứu báo chí và theo dõi tình hình chính trị. Đêm xuống, khi nhiều người đã nghỉ ngơi, Người tiếp tục tự học.

Đó là một cuộc sống rất khác với hình ảnh một lãnh tụ mà các thế hệ sau này thường biết đến. Khi ấy, Nguyễn Ái Quốc chỉ là một người Việt Nam trẻ tuổi sống giữa Paris, không tiền bạc và không quyền lực. Nhưng trong tâm trí Người lúc đó đã hình thành một mục tiêu rất lớn: tìm ra con đường để giải phóng dân tộc.

Một bản yêu sách từ những người Việt Nam xa xứ

Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, các cường quốc thắng trận tổ chức Hội nghị Versailles ở Pháp để bàn về những vấn đề của thế giới sau chiến tranh. Người dân ở nhiều thuộc địa cũng hy vọng rằng những lời nói về quyền dân tộc và quyền tự quyết sẽ được áp dụng đối với họ.

Nguyễn Ái Quốc nhận thấy đây là một cơ hội để tiếng nói của người Việt Nam được đưa đến một diễn đàn quốc tế.

Năm 1919, Người cùng một số người Việt Nam yêu nước tại Pháp soạn thảo và gửi tới Hội nghị Versailles bản “Yêu sách của nhân dân An Nam”. Bản yêu sách đề nghị chính quyền Pháp thực hiện một số quyền tự do, dân chủ và bình đẳng đối với người Việt Nam.

Điều đáng chú ý là người ký tên dưới bản yêu sách không phải một vị quan hay một nhà chính trị nổi tiếng. Đó là Nguyễn Ái Quốc, một người Việt Nam trẻ tuổi đang sống ở Paris.

Bản yêu sách không đem lại ngay nền độc lập cho Việt Nam. Nhưng nó khiến cái tên Nguyễn Ái Quốc được nhiều người biết đến hơn trong giới hoạt động chính trị tại Pháp. Quan trọng hơn, qua sự kiện ấy, Người hiểu rằng muốn dân tộc được giải phóng thì không thể chỉ trông chờ vào sự ban phát từ các cường quốc.

Người phải tìm một con đường khác.

Người thanh niên say mê đọc sách

Trong những năm ở Pháp, Nguyễn Ái Quốc dành rất nhiều thời gian cho việc đọc và học. Người tìm hiểu các tư tưởng chính trị khác nhau, đọc báo Pháp và tham gia các cuộc tranh luận về xã hội, về quyền của người lao động và về vấn đề thuộc địa.

Có một điều rất đặc biệt trong quá trình tự học của Nguyễn Ái Quốc: Người không học chỉ để biết. Người luôn đặt câu hỏi xem những điều mình đọc có thể giúp ích gì cho đất nước mình.

Khi đọc về cách mạng, Người nghĩ đến Việt Nam.

Khi nhìn thấy công nhân Pháp đấu tranh đòi quyền lợi, Người nghĩ đến những người lao động Việt Nam.

Khi biết về tình cảnh của các dân tộc thuộc địa khác, Người nhận ra rằng Việt Nam không phải dân tộc duy nhất đang chịu cảnh mất nước.

Chính quá trình học tập và quan sát ấy đã giúp tư tưởng của Nguyễn Ái Quốc từng bước trưởng thành.

Bước ngoặt từ bản luận cương

Năm 1920, một sự kiện có ý nghĩa đặc biệt xảy ra trong cuộc đời Nguyễn Ái Quốc. Người đọc được bản “Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa” của V.I. Lênin.

Đối với Nguyễn Ái Quốc, đây không chỉ là một tài liệu chính trị. Người tìm thấy trong đó lời giải cho câu hỏi mà mình đã mang theo từ ngày rời Việt Nam.

Sau này Người kể lại rằng khi đọc những dòng viết về vấn đề thuộc địa, Người cảm thấy như mình tìm thấy con đường giải phóng cho dân tộc.

Điều khiến Người xúc động là lần đầu tiên Người thấy vấn đề của các dân tộc thuộc địa được đặt trong mối liên hệ với phong trào cách mạng của thế giới. Người nhận ra rằng các dân tộc bị áp bức không phải những người đứng ngoài lịch sử; họ có thể tự đứng lên đấu tranh để giành lấy quyền sống và quyền tự quyết của mình.

Từ đây, Nguyễn Ái Quốc có một bước chuyển rất quan trọng trong nhận thức chính trị.

Người không còn chỉ đi tìm một con đường mơ hồ nữa.

Người đã xác định được hướng đi của mình.

Một người Việt Nam nhỏ bé giữa thành phố lớn

Nhìn lại những năm tháng Nguyễn Ái Quốc ở Paris, điều đáng nhớ nhất có lẽ không phải là những cuộc họp chính trị hay những bài báo nổi tiếng. Đó còn là hình ảnh một người thanh niên sống rất giản dị giữa một thành phố xa lạ.

Người từng phải lao động để kiếm sống, từng sống trong điều kiện thiếu thốn và phải tự mình học hỏi từng ngày. Không có những điều kiện thuận lợi như những chính khách đương thời, Nguyễn Ái Quốc phải tự tìm cơ hội cho mình.

Nhưng chính cuộc sống ấy lại giúp Người tiếp xúc gần gũi với những người lao động. Người hiểu rằng sự áp bức không chỉ tồn tại ở Việt Nam. Những công nhân nghèo ở Pháp, những người lao động nhập cư và những dân tộc thuộc địa đều đang phải đối mặt với những bất công theo những cách khác nhau.

Từ đó, tình yêu nước trong Người dần gắn với một tình cảm rộng lớn hơn: tình thương đối với những người lao động và những dân tộc bị áp bức trên thế giới.

Từ Nguyễn Tất Thành đến Nguyễn Ái Quốc

Hành trình từ Nguyễn Tất Thành đến Nguyễn Ái Quốc không diễn ra trong một ngày. Đó là kết quả của nhiều năm bôn ba, quan sát, làm việc, đọc sách và suy nghĩ.

Chàng trai rời Việt Nam năm 1911 chưa thể biết tương lai của mình sẽ đi về đâu. Nhưng mỗi vùng đất đi qua, mỗi người gặp gỡ và mỗi cuốn sách đọc được đều góp phần trả lời câu hỏi mà Người mang theo.

Đến những năm ở Paris, Nguyễn Ái Quốc đã dần trở thành một nhà hoạt động chính trị có tiếng nói trong phong trào đấu tranh của những người thuộc địa tại Pháp. Người viết báo, tham gia tổ chức, diễn thuyết và đấu tranh để vấn đề các dân tộc thuộc địa được đưa ra trước dư luận.

Nhưng Người vẫn chưa dừng lại.

Bởi mục tiêu cuối cùng của Người không phải là trở thành một nhà hoạt động chính trị ở nước ngoài.

Mục tiêu cuối cùng vẫn là Việt Nam.

Một hành trình chưa kết thúc

Sau những năm hoạt động tại Pháp, Nguyễn Ái Quốc tiếp tục hành trình của mình qua nhiều quốc gia, tiếp tục hoạt động và truyền bá tư tưởng cách mạng. Đến năm 1930, Người tham gia sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam, mở ra một bước ngoặt quan trọng đối với lịch sử cách mạng Việt Nam.

Nhưng nếu chỉ nhìn vào năm 1930, chúng ta sẽ khó hiểu được vì sao một người thanh niên Việt Nam lại có thể đi đến quyết định ấy.

Muốn hiểu, phải trở lại năm 1911, khi Nguyễn Tất Thành rời bến cảng Nhà Rồng.

Phải đi cùng Người qua những con tàu trên đại dương, qua những thành phố xa lạ, qua những năm tháng làm thuê và tự học.

Phải đứng cùng Người giữa Paris năm 1919, khi bản Yêu sách của nhân dân An Nam được gửi tới Hội nghị Versailles.

Và phải nhìn thấy khoảnh khắc năm 1920, khi Người đọc bản luận cương của Lênin và nhận ra con đường mình đang tìm kiếm.

Người ra đi tìm đường cứu nước

Nguyễn Ái Quốc sau này trở thành Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhưng trước khi trở thành vị lãnh tụ được cả dân tộc kính yêu, Người từng là một thanh niên Việt Nam với hai bàn tay trắng và một khát vọng rất lớn.

Người không biết chính xác mình sẽ phải đi bao xa.

Không biết phải mất bao nhiêu năm.

Không biết mình có thể trở về quê hương hay không.

Nhưng Người vẫn đi.

Hành trình ấy kéo dài gần ba mươi năm, từ ngày rời Việt Nam năm 1911 cho đến khi trở về Tổ quốc năm 1941. Đó là gần ba thập kỷ mà Người đã dành cho một mục tiêu duy nhất: tìm con đường để dân tộc Việt Nam thoát khỏi thân phận mất nước.

Có lẽ vì thế mà câu chuyện về những năm tháng Nguyễn Ái Quốc ở Paris không chỉ là câu chuyện về một nhà cách mạng. Đó còn là câu chuyện về một người trẻ dám bước ra khỏi những điều quen thuộc để đi tìm câu trả lời cho vận mệnh của cả dân tộc.

Và từ một người thanh niên Việt Nam vô danh giữa Paris, cái tên Nguyễn Ái Quốc đã dần trở thành cái tên gắn với một hành trình lịch sử lớn lao.

Hành trình ấy bắt đầu từ một chuyến tàu rời bến Nhà Rồng, đi qua những năm tháng cơ cực nơi đất khách, qua những trang báo, những cuốn sách và những cuộc tranh luận chính trị. Cuối cùng, người thanh niên năm ấy đã tìm thấy điều mình muốn tìm: không phải một cuộc sống tốt đẹp hơn cho riêng mình, mà là một con đường để cả một dân tộc có thể tự đứng lên làm chủ vận mệnh của mình.