Chú Út Mộc – Mùi Mùn Cưa Và Giao Thông Hào Tăm Tối
Xưởng mộc nhỏ của chú Út (68 tuổi) nằm sát bờ sông, lúc nào cũng thơm nức mùi gỗ thông, gỗ sao và mùn cưa bay lấm tấm trong không khí. Chú Út cởi trần, để lộ bờ vai vạm vỡ đẫm mồ hôi, đang gò lưng bào phẳng một phiến gỗ lớn để đóng tủ quần áo. Từng lớp dăm bào cuộn tròn, rơi rụng xuống nền đất như những cánh hoa gỗ. Không gian làm việc thoáng đãng, ngập tràn ánh sáng tự nhiên này hoàn toàn trái ngược với quá khứ của chú – một chiến sĩ chuyên làm nhiệm vụ đào hầm bí mật và địa đạo tại khu căn cứ vùng ven Sài Gòn.
Năm 1970, để che giấu cán bộ và tích trữ vũ khí cho các trận đánh nội thành, chú Út cùng đồng đội ngày đêm khoét đất lập căn cứ ngầm. "Làm mộc bây giờ hít bụi mùn cưa, dẫu có ho khù khụ nhưng mở mắt ra là thấy mặt trời, thấy bầu trời xanh. Chứ đào hầm ngày xưa, không khí đặc quánh mùi bùn lầy, thiếu oxy đến mức thở dốc tung cả lồng ngực," chú Út dừng tay bào, phủi lớp bụi gỗ bám trên lông mày. "Đào hầm bằng chiếc cuốc chim ngắn tũn trong bóng tối đen như mực. Đất đào ra phải giấu xuống sông hoặc ngụy trang cẩn thận. Ngồi xổm trong cái hang bé tí, lưng đau nhức như gãy làm đôi. Vừa đào vừa nơm nớp lo sợ địch rà trúng miệng hầm thả lựu đạn xuống. Ánh sáng mặt trời lúc đó là một thứ gì đó cực kỳ xa xỉ."
Sau ngày hòa bình, chú Út không bao giờ muốn quay lại những nơi chật hẹp, tăm tối nữa. Chú học nghề mộc, tự tay dựng xưởng ở nơi thoáng đãng nhất ven sông. "Ngày xưa chú đào đất khoét hầm để làm nơi trú ẩn sinh tử, bảo vệ cách mạng. Bây giờ chú đóng tủ, đóng giường gỗ để mang lại sự tiện nghi, ấm áp cho những căn nhà mới xây ngập tràn ánh điện," chú Út dùng tay vuốt dọc theo thớ gỗ vừa được bào nhẵn thín, mỉm cười hài lòng. "Mùi gỗ mới này nó mang lại cảm giác sinh sôi nảy nở, khác hẳn cái mùi đất ẩm mốc của địa đạo. Mỗi món đồ mộc chú làm ra, chú đều chăm chút cho nó thật vững chãi, thật đẹp đẽ. Bởi vì chú biết, để có được cái quyền được sống đàng hoàng, nhà cao cửa rộng trên mặt đất hôm nay, thế hệ chú đã phải chui rúc dưới lòng đất mẹ suốt cả tuổi thanh xuân."
