CHU VĂN AN – BẬC SƯ BIỂU MỌI THỜI ĐẠI VÀ BẢN TẤU SỚ DẠI KHỜ CỦA SỰ SẠCH TRONG.

*LỜI NÓI ĐẦU

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những câu chuyện được viết nên trong chiều dài lịch sử dân tộc vẫn còn nguyên sức lay động đối với mỗi thế hệ người Việt Nam hôm nay. Là một sinh viên đại học, được học tập dưới bầu trời hòa bình và tri thức, em đến với lịch sử không chỉ bằng tri thức sách vở mà còn bằng nhu cầu lắng nghe, thấu hiểu và đối thoại với quá khứ. Cuộc thi “Câu chuyện thời hoa lửa” chính là cơ hội để em nhìn lại những con người đã làm nên cốt cách dân tộc bằng cả cuộc đời và sự dấn thân thầm lặng của mình.

Bài viết này xoay quanh người thầy Chu Văn An – biểu tượng vĩnh hằng của khí tiết, đạo làm thầy và trí tuệ Việt Nam – như một điểm tựa để tái hiện tinh thần "sống kiên trung, giữ mình sạch trong" giữa những biến động thời cuộc, đồng thời khắc họa vẻ đẹp cao cả của trí thức Việt Nam qua nhiều thế kỷ. Qua câu chuyện ấy, em mong muốn gửi gắm những suy ngẫm cá nhân về đạo đức nghề nghiệp, lòng biết ơn và lý tưởng sống của người trẻ hôm nay.

Viết về Chu Văn An, với em, là một hành trình trở về nguồn cội tinh thần. Đó là hành trình để em tự nhắc mình rằng sự bình yên và văn hiến của quê hương hôm nay đều thấm đẫm tâm huyết và bản lĩnh của các đấng tiền nhân. Từ câu chuyện ấy, em hy vọng bài viết có thể góp thêm một nốt nhạc trong bản hòa ca tri ân những giá trị vĩnh cửu của dân tộc.

I. Từ đất Thanh Liệt đến một tâm hồn thanh cao

Chu Văn An (1292 – 1370), tên thật là Chu An, hiệu là Thất Thanh Mạn Sĩ, sinh ra tại làng Văn Thôn, xã Thanh Liệt, huyện Thanh Trì, Hà Nội. Lớn lên trong một giai đoạn lịch sử đầy biến động, ông sớm nổi tiếng là người thẳng thắn, chí công vô tư và có học vấn sâu rộng.

Ông không phải là người đuổi theo công danh, lợi lộc. Nhân cách của Chu Văn An được hình thành từ sự điềm tĩnh của một triết gia và sự kiên định của một người lấy tri thức làm ngọn đèn soi đường. Sự bình dị và chuẩn mực đó chính là bệ phóng cho hành vi phi thường sau này nơi triều đình và chốn ẩn cư.

II. Khi non sông cần trí tuệ: Mở trường dựng người

Không coi việc thi đỗ là tấm vé bước vào chốn quan trường, Chu Văn An chọn đường dựng trường dạy học tại quê nhà. Trường Huỳnh Cung của ông nhanh chóng trở thành trung tâm đào tạo tài năng cho đất nước, nơi học trò khắp nơi tìm về nghe ông giảng đạo lý.

Được vua Trần Minh Tông vời vào triều giữ chức Tư nghiệp Quốc Tử Giám, ông trực tiếp dạy dỗ các thái tử và chăm lo việc học cho sĩ tử cả nước. Trong những ngày đứng trên bục giảng, ông luôn là tấm gương sáng về sự tận tụy và nghiêm cẩn. Đối với người thầy lúc bấy giờ, con người chính là "tài sản vô giá" của quốc gia. Ông chăm sóc tư tưởng học trò như chăm sóc chính tương lai dân tộc, luôn nghiêm khắc nhưng bao dung, sẵn sàng uốn nắn những xốc xổi thời trẻ của các bậc vua chúa tương lai.

III. Những năm tháng giữ mình sạch trong: Đứng vững trước giông bão triều chính

Đến đời vua Trần Dụ Tông, triều chính suy thoái, gian thần hoành hành, đời sống nhân dân lầm than. Chốn triều đình trở thành nơi đấu đá bè phái và tham nhũng. Dưới áp lực của quyền lực và sự tha hóa, Chu Văn An vẫn đứng ở vị trí kiên trung nhất – vị trí của người trí thức giữ lửa chính khí.

Những đêm trăn trở bên đèn dầu, đôi mắt ông trĩu nặng niềm lo cho vận nước. Thời cuộc có thể làm chao đảo lòng người, nhưng ánh mắt ông chưa bao giờ tắt đi niềm tin vào lẽ phải và đạo đức chính trị. Những dập dìu danh lợi không lấy đi của ông sự trong sạch, mà ngược lại, nó khắc tạc nên hình ảnh một bậc sĩ phu trung trinh của lòng dân.

IV. Khoảnh khắc bất tử: Tờ "Thất trảm sớ" và quyết định treo áo từ quan

Khoảnh khắc đi vào lịch sử diễn ra khi Chu Văn An dâng tờ "Thất trảm sớ" xin chém 7 tên gian thần có quyền thế bậc nhất lúc bấy giờ. Giữa lúc cả triều đình im lặng vì sợ hãi, trong giây phút ngàn cân treo sợi tóc của đạo lý, ông đã mảy may không nghĩ đến sự an nguy của bản thân.

Lời tấu sớ vang lên như một tiếng sét đánh tan sự u mê của triều đình. Khi vua không chấp thuận, Chu Văn An không chần chừ, ông lập tức treo áo từ quan, trở về núi Chí Linh (Hải Dương) sống đời ẩn dật, lấy việc dạy học và viết sách làm niềm vui. Hành động trả lại áo mão không phải là sự buông bỏ, mà là một "sự đứt đoạn" dũng cảm để bảo vệ phẩm giá của sĩ phu Bắc Hà.

V. Ánh nhìn của người ở lại: Nỗi đau thời cuộc và sự kính trọng vĩnh cửu

Sau khi ông lui về ẩn dật, sĩ phu và học trò khắp nơi bàng hoàng và kính phục. Họ không chỉ tiếc nuối cho một tài năng rời xa triều chính, mà họ khóc vì khí tiết vẹn toàn của một con người không bị danh lợi cám dỗ.

Hình bóng Thầy Chu trên núi Phượng Hoàng sau này vẫn là ngọn hải đăng cho tri thức đất Việt. Mỗi sĩ tử lai kinh ứng thi hay học trò cũ đỗ đạt thành danh khi về thăm Thầy vẫn giữ nguyên sự kính cẩn như ngày nào. Trong ký ức của sĩ phu Việt Nam, Chu Văn An chưa bao giờ xa rời thời cuộc, ông đã hóa thân thành một biểu tượng tinh thần bất tử.

VI. Từ một con người đến "Vạn thế sư biểu"

Hành động dâng Thất trảm sớ và trả áo từ quan là minh chứng hùng hồn nhất cho đạo lý: "Tiên học lễ, hậu học văn" và bản lĩnh của người trí thức chân chính. Sự hy sinh công danh của ông vượt lên trên một hành động phản ứng chính trị, nó là biểu tượng của tinh thần trách nhiệm tuyệt đối trước vận mệnh dân tộc.

Sau khi ông mất, ông được thờ tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám và được tôn vinh là "Vạn thế sư biểu" (Người thầy của muôn đời). Nhưng hơn cả những danh hiệu, tên ông đã trở thành một chuẩn mực đạo đức, một thước đo nhân cách để các thế hệ tri thức và người làm nghề giáo soi mình vào đó mà rèn luyện.

VII. Dư âm lịch sử: Khi khí tiết trở thành điểm tựa cho non sông

Thời gian có thể làm mờ những trang sách cũ, có thể phủ rêu phong lên dấu chân Thầy Chu trên núi Phượng Hoàng năm xưa, nhưng tấm lòng thanh cao của ông vẫn mãi là một bức phù điêu sống động trong lòng dân tộc.

Lịch sử đi qua, nhưng câu hỏi về giá trị của sự tử tế và lòng trung thực vẫn còn đó: Chúng ta, những người trẻ đang sống trong thời đại công nghệ và hội nhập, đã làm được gì để giữ gìn sự trong sạch về tâm hồn và trách nhiệm với tri thức mà tiền nhân đã trao gửi?

VIII. Thân người đi xa, Đạo học ở lại

Trong dòng chảy lịch sử Việt Nam, có những người anh hùng đã hóa thân thành núi sông bằng gươm đao, nhưng cũng có những người anh hùng chiến đấu bằng ngòi bút và nhân cách. Chu Văn An thuộc về lớp người như thế – người lấy đạo đức và tri thức làm gạch đá xây nên đài văn hiến độc lập.

Lòng yêu nước của ông không ồn ào, nó nằm ở việc kiên quyết từ chối sự tha hóa và tận tụy gieo mầm tri thức cho mai sau. Khi ông cởi bỏ áo quan rời chốn triều đình, đó là lúc tinh thần độc lập tư tưởng vút cao hơn bao giờ hết.

Với tư cách là người trẻ hôm nay, khi đặt bút viết về Thầy Chu Văn An, tôi tự nhủ: Trong thời bình, trách nhiệm của chúng ta có lẽ là trở thành những "ngọn đèn" ngăn chặn những suy thoái về tri thức, những lười biếng trong tư duy và sự tha hóa về đạo đức. Hình ảnh người thầy dâng sớ trảm gian thần vì thế không chỉ là câu chuyện quá khứ, mà là lời hiệu triệu cho lòng tự trọng, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm công dân hôm nay.

Lịch sử đòi hỏi chúng ta không chỉ là học để lấy bằng cấp, mà là sống và cống hiến sao cho xứng đáng với đạo lý mà các bậc tiền nhân đã để lại. Và chính trong sự tự vấn đó, linh hồn của bậc Vạn thế sư biểu năm xưa vẫn mãi bất tử trong hành trình đi tới tương lai của dân tộc Việt Nam. 

NGUỒN TÀI LIỆU:

·        Hình ảnh & Tư liệu "Vạn thế sư biểu Chu Văn An": Bảo tàng Văn Miếu – Quốc Tử Giám.

·        Tư liệu "Lịch sử giáo dục & Triều đại nhà Trần": Đại Việt Sử ký Toàn thư.