CHU VĂN AN – NGƯỜI THẦY DÁM NÓI ĐIỀU KHÔNG AI MUỐN NGHE

CHU VĂN AN – NGƯỜI THẦY DÁM NÓI ĐIỀU KHÔNG AI MUỐN NGHE

Năm 1292, tại vùng Quang Liệt, một người con trai ra đời. Không ai có thể biết rằng nhiều thập kỷ sau, tên tuổi của ông sẽ trở thành biểu tượng của một người thầy mẫu mực, một nhà nho có khí tiết và một con người dám đặt việc nước lên trên danh lợi của bản thân. Người ấy là Chu Văn An.

Từ khi còn trẻ, Chu Văn An đã nổi tiếng là người ham học, sống thanh liêm và không chạy theo công danh. Khi đã đỗ Thái học sinh, thay vì tìm kiếm một vị trí quan trọng trong triều đình, ông trở về mở trường dạy học. Học trò từ nhiều nơi tìm đến, trong đó có những người sau này trở thành những nhân vật có vị trí trong triều Trần. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Điều làm nên danh tiếng của Chu Văn An không chỉ là học vấn. Điều khiến người đời kính trọng ông chính là cách ông sống. Ông coi việc dạy học không đơn thuần là truyền đạt chữ nghĩa, mà còn là rèn nhân cách. Một người có học phải biết giữ mình, biết phân biệt đúng sai và phải có trách nhiệm với xã hội.

Danh tiếng của người thầy ấy cuối cùng cũng đến tai triều đình. Vua Trần Minh Tông mời Chu Văn An ra làm Tư nghiệp Quốc Tử Giám, nơi ông đảm nhiệm việc giáo dục và trực tiếp dạy Thái tử. Từ một người thầy ở quê nhà, Chu Văn An bước vào chốn kinh đô, nơi quyền lực và những biến động chính trị của đất nước đang diễn ra từng ngày. (Sở Văn Hóa Thể Thao Hà Nội)

Nhưng càng ở gần triều đình, ông càng nhìn thấy những vấn đề của thời cuộc.

Đến thời Trần Dụ Tông, tình hình triều chính dần trở nên rối ren. Những người có quyền thế lộng hành, trong khi việc nước và đời sống của nhân dân chịu nhiều ảnh hưởng. Chu Văn An đã nhiều lần can gián nhà vua. Khi những lời khuyên không được chấp nhận, ông quyết định làm một việc mà không phải ai cũng đủ can đảm để làm.

Ông dâng lên vua một bản sớ được hậu thế gọi là “Thất trảm sớ”, đề nghị trừng trị bảy kẻ gian thần.

Đó không phải là một lời nói trong lúc nóng giận. Đó là hành động của một người đã cân nhắc giữa sự an toàn của bản thân và trách nhiệm đối với đất nước. Trong xã hội quân chủ, việc trực tiếp yêu cầu nhà vua trừng trị những người quyền thế là một hành động vô cùng cứng rắn. Bản sớ sau này thất truyền, nhưng sự kiện Chu Văn An dâng “Thất trảm sớ” được sử sách và nhiều tư liệu lịch sử ghi lại. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Điều đáng nói là nhà vua không chấp thuận.

Nếu là một người ham quyền lực, Chu Văn An hoàn toàn có thể im lặng. Ông đang giữ một chức vụ đáng trọng tại Quốc Tử Giám, được triều đình tin dùng và có vị trí mà nhiều người mong muốn. Nhưng ông đã lựa chọn một con đường khác.

Ông từ quan.

Rời chốn triều đình, Chu Văn An về núi Phượng Hoàng ở Chí Linh. Ở đó, ông tiếp tục dạy học, nghiên cứu y học, làm thuốc chữa bệnh cho người dân, viết sách và làm thơ. Ông lấy hiệu là Tiều Ẩn. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Có lẽ đây chính là điều khiến câu chuyện về Chu Văn An trở nên đặc biệt.

Ông không dùng việc từ quan để rời bỏ trách nhiệm với xã hội.

Không còn ở triều đình, ông vẫn dạy học.

Không còn giữ chức quan, ông vẫn giúp người.

Không còn đứng giữa chốn quyền lực, ông vẫn giữ được điều mà mình cho là đúng.

Một con người có thể mất chức vị nhưng không nhất thiết phải mất đi phẩm giá.

Một người có thể rời khỏi nơi quyền lực nhưng vẫn có thể để lại ảnh hưởng sâu sắc cho đất nước.

Và Chu Văn An đã làm được điều đó bằng chính cuộc đời của mình.

Năm 1370, Chu Văn An qua đời tại núi Phượng Hoàng, hưởng thọ 79 tuổi. Sau khi ông mất, triều đình truy tặng ông tước Văn Trinh Công và cho thờ tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Tên tuổi ông từ đó gắn với hình ảnh một bậc thầy tiêu biểu của nền giáo dục và văn hóa Việt Nam. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Hơn sáu thế kỷ đã trôi qua.

Triều Trần đã trở thành lịch sử. Những cung điện, trường học và con người của thế kỷ XIV đã đi vào quá khứ. Nhưng câu chuyện về Chu Văn An vẫn còn nguyên giá trị.

Bởi điều ông để lại không chỉ là những trang sách.

Đó còn là một bài học về cách sống.

Trong cuộc đời, sẽ có lúc chúng ta phải lựa chọn giữa điều dễ dàng và điều đúng đắn. Có lúc im lặng sẽ giúp mình bình an hơn, còn nói ra sự thật có thể khiến mình mất đi nhiều thứ.

Chu Văn An đã chọn nói.

Và khi lời nói không thể thay đổi được điều ông cho là sai trái, ông chọn rời bỏ danh lợi để giữ lấy khí tiết của mình.

Có lẽ vì thế mà người đời sau không chỉ nhớ đến ông với tư cách một vị quan hay một học giả.

Người ta nhớ đến ông trước hết là một người thầy.

Một người thầy dạy chữ, nhưng quan trọng hơn, dạy cách làm người.

Một người thầy cho thấy rằng học vấn nếu không đi cùng nhân cách thì chưa đủ.

Và một người thầy đã chứng minh bằng chính cuộc đời mình rằng: có những lúc, điều đáng giữ nhất không phải là chức vị, mà là sự ngay thẳng của một con người.