CHU VĂN AN – NGƯỜI THẦY TIÊU BIỂU, NỔI TIẾNG

CHU VĂN AN

(1292 – 1370)

Người thầy giáo tiêu biểu, nổi tiếng. Ông tự là Linh Triệt, hiệu là Tiều Ẩn, quê ở xã Thanh Liệt, huyện Thanh Trì (Hà Nội). Thời trẻ, ông học giỏi, tính tình thẳng thắn, không màng công danh, ở nhà dạy học. Ông là người thầy giỏi, nhưng nghiêm khắc, trọng tài năng của học trò và ghét những người cậy giàu ham chơi. Học trò của ông có nhiều người giỏi, có công giúp nước như Phạm Sư Mạnh, Lê Quát v.v... Vua Trần Minh Tông nghe tiếng đã mời ông ra làm Tư nghiệp (thời Trần là Hiệu trưởng) Quốc Tử Giám và dạy Thái tử học.

Thời Trần Dụ Tông (1341 – 1369), chính sự suy đồi, nịnh thần lũng đoạn, làm nhiều điều sai trái. Ông dâng sớ xin chém 7 nịnh thần (Thất trảm sớ), vua không nghe. Ông bèn treo ấn, từ quan về sống ở núi Phượng Hoàng, huyện Chí Linh (Hải Dương), nhưng những khi triều hội lớn vẫn chống gậy về kinh dự bàn. Dụ Tông giao việc chính sự, ông từ khước. Bà Thái hoàng thái hậu Hiến từ đã phải nhận xét: “Người ấy là người không bắt làm tôi được!”. Vua sai người đem quần áo đến tặng, ông lạy tạ nhận xong rồi đem cho người khác.

Trần Dụ Tông chết. Tiếp đó, xảy ra vụ Dương Nhật Lễ. Rồi Nhật Lễ bị lật đổ, Trần Nghệ Tông lên thay. Ông vui mừng, chống gậy về kinh yết kiến vua, xong lại xin về làng cũ, không nhận chức tước, cũng không nhận ban thưởng. Không lâu sau, ông ốm mất. Vua Nghệ Tông đã cho người đến tế.

Chu Văn An là người thầy chủ trương thực học, để lại cho đời các tập thơ “Tiều Ẩn thi tập”, “Quốc ngữ thi tập”, bộ “Tứ thư thuyết ước”, bên cạnh đó còn có “Y học yếu giải tập chú” đúc kết lí luận đông y cùng nhiều phương thuốc chữa các bệnh ôn nhiệt. Vua Trần đã ra lệnh thờ ông ở Văn Miếu.