CHU VĂN AN VÀ NHỮNG NGƯỜI HỌC TRÒ TÌM VỀ PHƯỢNG HOÀNG

Có một ngọn núi ở Chí Linh, Hải Dương đã gắn với những năm tháng cuối đời của một trong những người thầy nổi tiếng nhất lịch sử Việt Nam – Chu Văn An. Đó là núi Phượng Hoàng. Sau khi rời chốn quan trường, Chu Văn An về đây sống, đọc sách, viết sách và tiếp tục dạy học. Từ một nơi vốn là vùng núi yên tĩnh, Phượng Hoàng dần trở thành một địa danh gắn với truyền thống hiếu học và tôn sư trọng đạo của người Việt.

Chu Văn An từng giữ chức Tư nghiệp Quốc Tử Giám dưới triều Trần, nhưng ông không chỉ được nhớ đến bởi chức vụ ấy. Điều khiến hậu thế kính trọng là cách ông giữ gìn nhân cách của một người thầy và một trí thức. Ông đề cao việc học, coi trọng đạo lý và dành nhiều tâm huyết cho việc đào tạo học trò. Vì vậy, khi nhắc đến Chu Văn An, người ta thường nhắc đến ông không chỉ như một danh nhân văn hóa mà còn như một biểu tượng của người thầy Việt Nam.

Sau khi rời quan trường, Chu Văn An trở về Phượng Hoàng. Cuộc sống nơi đây khác hẳn chốn kinh thành. Không còn những công việc triều chính, không còn những cuộc bàn luận nơi quan trường, ông trở lại với sách vở và việc dạy học. Những học trò tìm đến ông tiếp tục được học chữ, học đạo và học cách làm người. Chính điều đó khiến Phượng Hoàng trở thành một không gian đặc biệt: người thầy rời khỏi chính trường nhưng không rời khỏi sự nghiệp giáo dục.

Nhiều thế hệ sau này tìm về Phượng Hoàng không chỉ để thăm một di tích lịch sử mà còn để tưởng nhớ người thầy đã dành cả cuộc đời cho đạo học. Những đoàn học sinh, giáo viên về đây thường mang theo những bó hoa, nén hương và lòng thành kính. Có người đến để tìm hiểu lịch sử, có người đến để tưởng niệm, cũng có người đơn giản muốn được đứng ở nơi người thầy từng sống những năm tháng cuối đời.

Đứng giữa không gian núi rừng Phượng Hoàng, thật khó hình dung nơi đây từng là nơi Chu Văn An tiếp tục công việc dạy học sau khi rời triều đình. Nhưng chính sự bình dị ấy lại làm nên vẻ đẹp của câu chuyện. Ông không cần một vị trí cao trong triều đình để khẳng định giá trị của mình. Ông trở về với sách vở, với học trò và với cuộc sống thanh bạch. Và qua nhiều thế kỷ, những giá trị ấy vẫn được nhắc lại.

Đặc biệt, câu chuyện về Phượng Hoàng cho thấy một điều rất đẹp trong truyền thống giáo dục Việt Nam: người thầy có thể rời khỏi lớp học, nhưng ảnh hưởng của người thầy không kết thúc khi tiết học kết thúc. Những điều thầy truyền lại có thể tiếp tục đi theo học trò trong suốt cuộc đời. Những học trò của Chu Văn An đã trở thành một phần của lịch sử, còn tên tuổi người thầy của họ được các thế hệ sau tiếp tục nhắc nhớ.

Ngày nay, khu di tích Chu Văn An trên núi Phượng Hoàng trở thành một địa chỉ văn hóa – lịch sử của Chí Linh. Mỗi mùa khai giảng, mùa thi hay những dịp đầu xuân, nơi đây lại có những người tìm đến. Họ không chỉ tìm về quá khứ mà còn tìm một lời nhắc cho hiện tại: học tập cần đi cùng với rèn luyện nhân cách, tri thức cần đi cùng trách nhiệm.

Có lẽ vì thế mà cái tên Phượng Hoàng không chỉ gắn với một ngọn núi. Nó còn gắn với hình ảnh một người thầy đã chọn nơi này làm chốn ở cuối đời và biến nơi đây thành một phần của lịch sử giáo dục Việt Nam.

Hàng trăm năm đã trôi qua, những lớp học xưa không còn, những học trò năm nào cũng đã trở thành người của quá khứ. Nhưng mỗi khi một thế hệ học sinh tìm về Phượng Hoàng, câu chuyện về người thầy Chu Văn An lại được kể tiếp.

Và đó có lẽ là cách đẹp nhất để một người thầy tiếp tục “dạy học” sau khi đã đi xa: không phải bằng những bài giảng trong lớp, mà bằng chính cuộc đời và nhân cách của mình.