Chu Văn Tấn – từ “Hùm xám Bắc Sơn” đến Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc tháng 8/1945

Thời kỳ: Tháng 4 – tháng 9/1945
1. Từ những cánh rừng Bắc Sơn đến thời cơ tháng Tám

Trước khi xuất hiện tại Tân Trào, Chu Văn Tấn đã có gần một thập niên hoạt động cách mạng.

Từ Bắc Sơn – Võ Nhai, ông tham gia xây dựng lực lượng vũ trang, gắn bó với Cứu quốc quân và các căn cứ du kích. Đó là một quá trình mà lực lượng cách mạng ban đầu chỉ có những đơn vị nhỏ, vũ khí thiếu thốn, phải vừa chiến đấu vừa gây dựng cơ sở.

Đến năm 1945, tình hình thay đổi rất nhanh.

Ngày 9/3/1945, Nhật đảo chính Pháp. Ban Thường vụ Trung ương Đảng ra Chỉ thị “Nhật – Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” ngày 12/3, xác định phát xít Nhật là kẻ thù chính và chủ trương đẩy mạnh cao trào kháng Nhật cứu nước.

Một trong những nhiệm vụ cấp thiết là thống nhất các lực lượng vũ trang cách mạng.

Tại Hội nghị Quân sự cách mạng Bắc Kỳ tháng 4/1945 ở Hiệp Hòa, chủ trương hợp nhất Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, Cứu quốc quân và các lực lượng vũ trang cách mạng thành Việt Nam Giải phóng quân được quyết định. Ngày 15/5/1945, lễ thống nhất được tổ chức tại Định Hóa, Thái Nguyên. Lực lượng Cứu quốc quân II do Chu Văn Tấn phụ trách từ Bắc Sơn – Võ Nhai về tham gia.

Từ đây, cuộc đấu tranh không còn chỉ là những trận đánh nhỏ giữa rừng.

Một lực lượng vũ trang thống nhất đang được hình thành để chuẩn bị cho một cuộc nổi dậy có quy mô toàn quốc.

Chú thích: Chu Văn Tấn – người chỉ huy Cứu quốc quân và một trong những cán bộ quân sự chủ chốt của lực lượng vũ trang cách mạng trước Tổng khởi nghĩa.

Nguồn/giải thích: Ảnh chân dung Chu Văn Tấn được Báo Quân đội nhân dân sử dụng trong tư liệu về cuộc đời ông; đây là ảnh tư liệu về nhân vật, không phải ảnh chụp trực tiếp một trận đánh tháng 8/1945.

2. Ngày 13/8/1945 – Chu Văn Tấn bước vào Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc

Tháng 8 đến nhanh hơn mọi dự tính.

Nhật Bản đứng trước thất bại. Bộ máy cai trị ở Đông Dương dao động. Trong khi đó, lực lượng cách mạng đã được chuẩn bị từ nhiều năm.

Ngày 13/8/1945, Trung ương Đảng và Tổng bộ Việt Minh thành lập Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc gồm 5 người:

• Trường Chinh

Tổng Bí thư Trường Chinh trực tiếp phụ trách Ủy ban.

Đây là một bước ngoặt rất lớn đối với Chu Văn Tấn.

Từ một người nhiều năm hoạt động ở địa bàn Bắc Sơn – Võ Nhai, ông giờ đây trở thành một trong năm người thuộc cơ quan được giao nhiệm vụ lãnh đạo cuộc Tổng khởi nghĩa trên toàn quốc.

Đêm 13/8, Ủy ban Khởi nghĩa ban hành Quân lệnh số 1, chính thức phát lệnh Tổng khởi nghĩa.

Lời lệnh mở đầu bằng một câu đã đi vào lịch sử:

“Giờ Tổng khởi nghĩa đã đánh!”

Võ Nguyên Giáp thay mặt Ủy ban ký Quân lệnh số 1. Nhưng phía sau mệnh lệnh ấy là một tập thể lãnh đạo gồm năm người, trong đó có Chu Văn Tấn.

Đối với người từng quen với địa hình rừng núi, súng kíp, phục kích và những cuộc rút quân giữa vòng vây, đây là thời khắc đặc biệt.

Cuộc chiến mà ông tham gia nhiều năm nay đã bước sang một giai đoạn mới.

Không còn chỉ là giữ một căn cứ.

Mục tiêu lúc này là giành chính quyền.

Chú thích: Quân lệnh số 1 của Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc, ngày 13/8/1945.

Nguồn/giải thích: Ảnh tư liệu được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia giới thiệu; văn bản phát lệnh Tổng khởi nghĩa trên phạm vi cả nước.

3. Tân Trào – từ người chỉ huy du kích đến người tham gia quyết định vận mệnh đất nước

Ngày 14–15/8, Hội nghị toàn quốc của Đảng họp tại Tân Trào.

Tại đây, quyết định Tổng khởi nghĩa được xác lập trong tình thế thời cơ đã chín muồi.

Chu Văn Tấn không còn chỉ đứng ở vị trí của một người chỉ huy một đơn vị vũ trang địa phương.

Theo các tư liệu về Hội nghị, ông được bổ sung vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng trong những ngày này.

Rồi ngày 16/8, Quốc dân Đại hội khai mạc tại đình Tân Trào.

Đại hội tán thành chủ trương Tổng khởi nghĩa, thông qua Mười chính sách lớn của Việt Minh, xác định Quốc kỳ, Quốc ca và thành lập Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch.

Chu Văn Tấn được bầu làm một trong các thành viên của Ủy ban này.

Như vậy, chỉ trong vài ngày, Chu Văn Tấn xuất hiện trong hai thiết chế quan trọng của thời điểm Tổng khởi nghĩa:

Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc – cơ quan lãnh đạo cuộc khởi nghĩa.

Và Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam – cơ quan được Quốc dân Đại hội giao nhiệm vụ đại diện cho quốc dân, chuẩn bị tổ chức chính quyền cách mạng.

Đó là sự chuyển đổi rất rõ của một cán bộ trưởng thành từ phong trào du kích.

Người từng cầm súng trong rừng Bắc Sơn nay ngồi giữa trung tâm đầu não Tân Trào, tham gia những quyết định liên quan đến vận mệnh của cả đất nước.

Chú thích: Đình Tân Trào – nơi diễn ra Quốc dân Đại hội tháng 8/1945.

Nguồn/giải thích: Tư liệu về đình Tân Trào và Quốc dân Đại hội được các cơ quan lưu trữ, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và Báo Nhân Dân sử dụng khi giới thiệu những ngày quyết định của Cách mạng Tháng Tám.

4. Khi mệnh lệnh từ Tân Trào biến thành cuộc nổi dậy trên cả nước

Sau khi lệnh Tổng khởi nghĩa được phát đi, công việc không còn nằm trên giấy.

Từ Tân Trào, các đơn vị Việt Nam Giải phóng quân bắt đầu tiến về những địa bàn trọng yếu.

Ngày 16/8/1945, một đơn vị chủ lực do Võ Nguyên Giáp chỉ huy rời Tân Trào tiến về Thái Nguyên. Đến ngày 20/8, lực lượng cách mạng giành chính quyền tại thị xã Thái Nguyên.

Trong khi đó, lực lượng vũ trang và quần chúng ở nhiều địa phương đồng loạt hành động.

Hà Nội giành chính quyền ngày 19/8.

Huế giành chính quyền ngày 23/8.

Sài Gòn giành chính quyền ngày 25/8.

Từ ngày 13 đến 28/8, chính quyền cách mạng lần lượt được thiết lập ở hầu hết các địa phương.

Điều đáng chú ý là Cách mạng Tháng Tám không phải một chiến dịch quân sự đơn thuần.

Việt Nam Giải phóng quân và các đội du kích là lực lượng vũ trang nòng cốt, nhưng cuộc Tổng khởi nghĩa dựa trên sự kết hợp giữa lực lượng chính trị của quần chúng và lực lượng vũ trang, trong đó quần chúng tại nhiều địa phương đóng vai trò quyết định trong việc giành chính quyền.

Chu Văn Tấn vì thế không phải người “chỉ huy toàn bộ” các cuộc nổi dậy ở từng địa phương.

Vai trò của ông nằm ở cấp lãnh đạo và tổ chức chung của cuộc Tổng khởi nghĩa, đồng thời gắn với quá trình xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng từ những năm trước đó.

Đó là một vị trí khác, nhưng không kém phần quan trọng.

Chú thích: Đoàn Giải phóng quân từ Việt Bắc về Hà Nội trong những ngày Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Nguồn/giải thích: Ảnh của nhiếp ảnh gia Nguyễn Bá Khoản, được TTXVN và Báo Nhân Dân sử dụng trong các tư liệu về Cách mạng Tháng Tám. Ảnh minh họa cho lực lượng vũ trang cách mạng trong Tổng khởi nghĩa, không phải ảnh Chu Văn Tấn tại hiện trường.

5. Từ người làm cách mạng trong rừng đến Bộ trưởng Bộ Quốc phòng

Sau khi chính quyền cách mạng được thiết lập trên cả nước, nhiệm vụ tiếp theo là xây dựng một nhà nước mới.

Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập.

Chu Văn Tấn lúc này đã đi một chặng đường rất dài.

Từ những năm hoạt động bí mật ở Bắc Sơn.

Đến Cứu quốc quân.

Đến những ngày gian khổ rút khỏi vòng vây năm 1942.

Đến việc thống nhất lực lượng vũ trang năm 1945.

Và cuối cùng là Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc trong những ngày quyết định của tháng Tám.

Sau thắng lợi của Tổng khởi nghĩa, Chu Văn Tấn được giao một nhiệm vụ mới: Bộ trưởng Bộ Quốc phòng trong Chính phủ lâm thời, từ cuối tháng 8/1945 đến ngày 2/3/1946.

Đây cũng là một sự chuyển đổi mang tính lịch sử.

Người từng tổ chức những đội du kích với vài khẩu súng nay phải tham gia xây dựng bộ máy quốc phòng của một Nhà nước vừa ra đời.

Quân đội cách mạng phải chuyển từ những đơn vị phân tán thành một lực lượng có tổ chức.

Các chiến khu phải được kết nối.

Các đơn vị phải được huấn luyện.

Vũ khí phải được quản lý.

Và một Nhà nước độc lập phải có khả năng tự bảo vệ mình.

Những nhiệm vụ ấy mở ra một chương hoàn toàn mới trong cuộc đời Chu Văn Tấn.

Chú thích: Việt Nam Giải phóng quân cùng lực lượng tự vệ tham dự lễ Độc lập ngày 2/9/1945 tại Quảng trường Ba Đình.

Nguồn/giải thích: Ảnh tư liệu được lưu giữ và giới thiệu trong các bộ sưu tập về ngày Độc lập 2/9/1945. Đây là hình ảnh của lực lượng cách mạng trong ngày Quốc khánh, không phải ảnh chân dung Chu Văn Tấn.

KẾT

Có một đường nối rất rõ trong cuộc đời Chu Văn Tấn.

Bắc Sơn → Cứu quốc quân → chiến khu → Việt Nam Giải phóng quân → Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc → Chính phủ lâm thời.

Mỗi chặng đường là một bước chuyển của chính cách mạng Việt Nam.

Khi còn ở Bắc Sơn, nhiệm vụ trước mắt có thể chỉ là giữ một căn cứ, bảo vệ một cán bộ, đánh một đồn địch.

Đến tháng 8/1945, nhiệm vụ đã trở thành giành chính quyền trên phạm vi cả nước.

Chu Văn Tấn là một trong năm người của Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc, cơ quan phát lệnh Tổng khởi nghĩa đêm 13/8. Ông tiếp tục được bầu vào Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam tại Quốc dân Đại hội Tân Trào ngày 16/8.

Vì vậy, nói về Chu Văn Tấn trong Cách mạng Tháng Tám không chỉ là kể về một người cầm súng.

Đó là câu chuyện về một cán bộ trưởng thành từ phong trào du kích, rồi bước vào trung tâm lãnh đạo một cuộc chuyển biến lịch sử của cả dân tộc.

Và chỉ vài tuần sau ngày Tổng khởi nghĩa, người từng được biết đến với tên gọi “Hùm xám Bắc Sơn” đã đứng trước một nhiệm vụ mới: xây dựng lực lượng quốc phòng cho một nước Việt Nam vừa giành được độc lập.

Chú thích: Chu Văn Tấn – một trong những cán bộ quân sự chủ chốt của cách mạng Việt Nam từ thời kỳ tiền khởi nghĩa và sau này là Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đầu tiên của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Nguồn/giải thích: Ảnh tư liệu được Báo Quân đội nhân dân giới thiệu; không phải ảnh chụp trực tiếp tại Tân Trào tháng 8/1945.