Chuẩn Đô đốc Nguyễn Bá Phát – Người Tư lệnh Hải quân gắn liền với những chiến công trên biển

Nguyễn Bá Phát (bí danh Hồng Hải, thường gọi Bảy Phát) sinh ngày 2 tháng 5 năm 1921 tại làng Trung Sơn, huyện Hòa Vang, tỉnh Quảng Nam (nay thuộc Đà Nẵng). Ông xuất thân trong một gia đình nghèo có truyền thống yêu nước, sớm chịu ảnh hưởng tinh thần dân tộc và ý chí đấu tranh chống ngoại xâm từ gia đình và quê hương.

Thuở trẻ, ông từng tham gia làm thủy thủ trên các tàu Pháp, có điều kiện đi nhiều nơi ở châu Á và châu Phi, tích lũy kinh nghiệm hàng hải quý báu. Chính trải nghiệm này sau này trở thành nền tảng quan trọng để ông gắn bó với sự nghiệp hải quân cách mạng Việt Nam.

Tháng 7 năm 1945, Nguyễn Bá Phát tham gia lực lượng tự vệ bí mật của Việt Minh tại Đà Nẵng, trực tiếp góp phần vào quá trình chuẩn bị giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám. Sau khi cách mạng thành công, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều chức vụ tại địa phương, thể hiện năng lực tổ chức và chỉ huy ngay từ những ngày đầu tham gia cách mạng.

Trong kháng chiến chống Pháp, ông nổi bật với vai trò chỉ huy nhiều đơn vị chủ lực ở khu vực miền Trung và Tây Nguyên. Đặc biệt, trận phục kích trên đèo Hải Vân năm 1947 được xem là một trong những chiến công tiêu biểu, góp phần gây tổn thất lớn cho quân Pháp ở khu vực Trung Bộ.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, ông tập kết ra Bắc và tiếp tục công tác trong quân đội chính quy. Năm 1955, ông tham gia xây dựng lực lượng hải quân non trẻ của Việt Nam với vai trò Phó Cục trưởng Cục Phòng thủ bờ biển – tiền thân của Hải quân nhân dân Việt Nam. Từ đó, ông gắn bó trọn đời với sự phát triển của lực lượng hải quân.

Trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ, Nguyễn Bá Phát lần lượt giữ các cương vị quan trọng như Phó Tư lệnh và Tư lệnh Quân chủng Hải quân. Ông trực tiếp chỉ đạo nhiều nhiệm vụ quan trọng trên biển, đặc biệt là công tác chống phong tỏa cảng Hải Phòng năm 1972, góp phần phá thế bao vây bằng thủy lôi và bom từ trường của Hải quân Hoa Kỳ.

Năm 1975, ông tiếp tục đảm nhiệm vai trò Tư lệnh Hải quân trong giai đoạn tổng tiến công giải phóng miền Nam, đồng thời tham gia quản lý quân sự tại Đà Nẵng sau chiến thắng. Sau đó, ông được phong quân hàm Chuẩn Đô đốc Hải quân (trước đây là Thiếu tướng hải quân) và tiếp tục tham gia công tác lãnh đạo, nghiên cứu khoa học quân sự.

Sau năm 1976, ông chuyển sang công tác trong lĩnh vực kinh tế biển, giữ chức Thứ trưởng Thường trực Bộ Thủy sản, góp phần xây dựng ngành thủy sản trong giai đoạn đầu sau thống nhất đất nước. Ông nghỉ hưu năm 1986 và sống tại Đà Nẵng cho đến khi qua đời năm 1993.

Với những đóng góp lớn trong cả hai cuộc kháng chiến và trong xây dựng lực lượng hải quân hiện đại, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân được Nhà nước Việt Nam truy tặng nhằm ghi nhận công lao và sự nghiệp chiến đấu, xây dựng lực lượng vũ trang của ông.

Ông được xem là một trong những vị tướng tiêu biểu của Hải quân nhân dân Việt Nam, gắn liền với quá trình hình thành và trưởng thành của lực lượng hải quân hiện đại.