Chứng nhân của những ngày kháng Pháp

Ông Tư Thẩm hồi nhớ: “Với tờ báo Chiến của Tỉnh uỷ, hình thành khoảng năm 1947, có thời gian đóng ở kênh Bộ Ðôi, ấp Tân Hoà, xã Tân Thuận, huyện Cà Mau. Nội dung chủ yếu là tuyên truyền chủ trương, đường lối cách mạng, kháng chiến của ta. Phía trước cơ quan báo Chiến có đề “Cơ quan hội nghiên cứu chủ nghĩa Các Mác tỉnh Bạc Liêu”. Nhà in của tỉnh khi ấy do đồng chí Trần Ngọc Hy phụ trách. Ông Tư Thẩm còn hết sức ngưỡng mộ ông Trần Ngọc Hy về biệt tài đặt các bài thơ ca, hò vè, có bài theo vần chữ T mấy trăm chữ.

Năm 1950, ông Tư Thẩm về Ban Tuyên huấn tỉnh Bạc Liêu, công tác với danh nghĩa Tổng Ðại lý báo Nhân dân miền Nam. Báo Nhân dân miền Nam do Trung ương Cục xuất bản, in tại Nhà in Trần Phú với số lượng phát hành lớn, về đến tận chi bộ đảng ở xã. Lúc này, công việc của ông Tư Thẩm là tiếp nhận, phát hành, lưu trữ toàn bộ sách, báo của Ðảng, trong đó có những tài liệu mật chỉ có các đồng chí cao cấp được tiếp cận. Theo ông Tư Thẩm, “lúc này, loại sách báo đặc biệt chỉ có các đồng chí Châu Văn Ðặng, Trần Văn Sớm và Võ Văn Kiệt được tiếp cận”. Ðồng thời, tổ chức các cuộc triển lãm sách, báo trong các cuộc hội nghị quan trọng của Tỉnh uỷ, Trung ương Cục để các đại biểu nghiên cứu.

Với chiếc ghe tam bản, 2 rương sách, báo lớn và đội quân xuồng ba lá, công tác phát hành sách, báo giúp ông Tư Thẩm có mặt khắp nơi ở chiến trường Cà Mau, gặp gỡ, quan hệ công tác từ cán bộ cao cấp cho đến các đồng chí ở xã. Thế nên những hiểu biết của ông về tình hình kháng chiến trong thời kháng Pháp ở Cà Mau là tin cậy với tư cách là người trong cuộc.

Bằng sự cẩn trọng, tỉ mỉ, ông Tư Thẩm cho biết: “Giai đoạn kháng Pháp, cơ quan Tỉnh uỷ có nhiều lần di dời để đứng chân hoạt động. Sau khi Pháp trở lại, Mặt trận Tân Hưng thất thế, cơ quan Tỉnh uỷ về đóng tại ấp Tân Hoà, xã Tân Thuận, huyện Cà Mau. Khi này, tại ngã ba Ðầu Trâu có trạm gác xét duyệt người đến cơ quan Tỉnh uỷ liên hệ làm việc. Ông Lê Khắc Xương là Bí thư kiêm Chủ tịch Uỷ ban Hành chánh kháng chiến tỉnh; ông Dương Thuần Chương là Phó bí thư kiêm Trưởng ban Tuyên huấn; ông Trần Hợi là Uỷ viên. Cơ quan Tỉnh uỷ, Uỷ ban Hành chánh kháng chiến tỉnh, Ty Tài chánh, Ty Canh nông, cơ sở in bạc Cụ Hồ, cơ quan báo Chiến đều đóng ở đây.

Năm 1947, cơ quan Tỉnh uỷ dời về địa bàn huyện Cái Nước, đóng ở rạch Ông Phụng cùng nhiều đơn vị khác. Cuối năm 1950, cơ quan Tỉnh uỷ về đứng chân tại huyện Trần Văn Thời, tại Rạch Ráng, các đơn vị khác đóng ven theo tuyến sông Ông Ðốc, đầm Thị Tường. Cuối năm 1952, cơ quan Tỉnh uỷ về đứng chân hoạt động tại 2 xã Phú Mỹ và Hưng Mỹ. Sau giai đoạn này, tôi được phân công nhiệm vụ khác”.

Trong giai đoạn đầu kháng chiến chống Pháp tại Cà Mau, ông Tư Thẩm có điều kiện bao quát, nắm bắt tình hình, được liên hệ công tác với các đồng chí, cơ quan đầu não kháng chiến của Tỉnh uỷ và cơ sở. Việc ông Tư Thẩm tiếc là: “Tuổi cao, sức yếu, nhiều chuyện muốn nhắc, muốn kể nhưng không còn đầy đủ, chi tiết nữa. Chỉ biết một điều là có Bác, có Ðảng, quê hương Cà Mau anh hùng đã đồng lòng, chung sức, sẵn sàng hy sinh tất cả để đánh đuổi giặc thù”.

Một phần nội dung bản thảo của ông Nguyễn Phước Thẩm để cung cấp thêm tư liệu về thời kỳ đầu kháng Pháp tại tỉnh Cà Mau

Cuộc đời ông Tư Thẩm qua nhiều thăng trầm, Pháp thất bại, thời điểm tập kết 200 ngày ở Cà Mau, vợ chồng ông Tư Thẩm được phân công ở lại để tiếp tục hoạt động. Khi Mỹ - Diệm tràn vào, những người hoạt động kháng chiến 9 năm như ông Tư Thẩm bị bắt bớ, tra tấn dã man. Riêng ông Tư Thẩm bị Mỹ - Diệm bắt đến 2 lần, có lúc tưởng cái chết cận kề, bí bách ông phải lên Sài Gòn để hành nghề y tá tư. Suốt thời kháng chiến chống Mỹ, ông Tư Thẩm vẫn mong ngóng kết nối với tổ chức, hy vọng được sát cánh cùng đồng chí, đồng đội ra bưng biền kháng chiến, nhưng rồi, vì nhiều nguyên do ông vẫn bám thành.

Chính ông Tư Thẩm là người đứng ra thành lập Nghiệp đoàn Y tá tư tại trung tâm đầu não chế độ cũ ở Sài Gòn, với hàng ngàn hội viên, phần khá đông trong số ấy là người hoạt động trong chiến khu thời kháng Pháp trải dài từ Mũi Cà Mau đến sông Bến Hải. Cũng trong thời gian này, Nghiệp đoàn Y tá tư, mà ông Tư Thẩm với tư cách là người sáng lập, đã ủng hộ thuốc men, máy móc, y cụ vào vùng căn cứ kháng chiến, hướng lòng mình về cách mạng. Ông Tư Thẩm, bằng sức ảnh hưởng của mình, cũng tổ chức được nhiều đợt cứu trợ lũ lụt cho đồng bào miền Trung khi ấy.

Với chính quyền Nguyễn Văn Thiệu, ông Tư Thẩm đã rơi vào tầm ngắm với bản lý lịch "đen ngòm là cộng sản nòi”, là đảng viên Ðảng Cộng sản Việt Nam, có tội dung dưỡng cho VC (Việt cộng - PV) nằm vùng trong nội thành. Tình thế cấp bách, ông bỏ lại tất cả để về vùng Phan Rang, Phan Thiết đi vác cây mướn. Khi chiến thắng cận kề, ông về lại nội thành Sài Gòn góp phần nhiệt thành cho công tác tiếp quản của cách mạng.

Sau giải phóng, ông Tư Thẩm về Cà Mau làm công tác ở Ðài Truyền thanh Duyên Hải (sau đó đổi là Ngọc Hiển), rồi theo yêu cầu của tổ chức, trở lại TP Hồ Chí Minh để góp phần bóc gỡ các cơ sở, đường dây, kho tàng, đối tượng mà chế độ cũ và Mỹ còn cài cắm lại để chống phá cách mạng. Tiếp đó, ông về Ðầm Dơi làm công tác thương nghiệp và nghỉ hưu. Nói về cuộc đời mình, trong lời tâm sự, ông Tư Thẩm trải lòng: “Ngẫm lại, ở tuổi này, tôi không có gì để nuối tiếc nữa. Mình góp được chút sức cho sự nghiệp cách mạng, cho quê hương, đất nước thì đã thoả nguyện rồi”./.