Chứng nhân lịch sử Nguyễn Minh Tâm
Cây bàng cuối sân trường
Trước khi chiến tranh lan đến vùng quê nhỏ ấy, ngôi trường làng lúc nào cũng rộn rã tiếng học sinh. Giữa sân trường có một cây bàng lớn, tán lá rộng che mát cả một góc sân. Thầy giáo An thường đứng dưới gốc bàng giảng bài cho học trò. Một ngày, chiến tranh khiến trường học phải đóng cửa. Nhiều gia đình sơ tán, học sinh mỗi người một nơi. Trước khi chia tay, cậu học trò nhỏ tên Hòa hỏi thầy: — Thầy ơi, bao giờ chúng ta được học lại? Thầy An nhìn sân trường vắng lặng rồi đáp: — Khi hòa bình trở lại, thầy sẽ đứng dưới cây bàng này chờ các em. Những năm sau đó, ngôi trường bị bỏ hoang. Mái ngói hư hỏng dần theo mưa nắng. Chỉ có cây bàng vẫn đứng đó, lặng lẽ lớn lên qua từng mùa. Chiến tranh kết thúc. Một buổi sáng đầu thu, thầy An trở về trường cũ. Tóc thầy đã bạc nhiều. Trên tay vẫn là chiếc cặp da sờn cũ năm nào. Ngôi trường gần như đổ nát. Nhưng cây bàng vẫn còn. Thầy đặt chiếc cặp xuống, quét dọn một khoảng sân nhỏ rồi ngồi chờ. Khoảng gần trưa, một người đàn ông dừng xe trước cổng trường. Ông nhìn cây bàng rồi nhìn người thầy già. — Thầy An? Thầy ngước lên. — Hòa phải không? Người đàn ông gật đầu, mắt đỏ hoe. Tin tức lan nhanh khắp làng. Những học trò năm xưa lần lượt trở về. Có người là bác sĩ, có người là nông dân, có người là kỹ sư. Họ đứng dưới gốc bàng như những đứa trẻ ngày nào. Thầy An nhìn từng khuôn mặt đã đầy dấu vết thời gian. — Thầy đã giữ lời hứa rồi — thầy nói khẽ. Mọi người im lặng. Gió thu thổi qua những tán lá bàng, làm rơi vài chiếc lá vàng xuống sân. Không ai còn là đứa trẻ nữa. Nhưng trong khoảnh khắc ấy, họ như được trở về những ngày bình yên trước chiến tranh, khi điều lo lắng lớn nhất chỉ là bài tập chưa làm xong. Nhiều năm sau, ngôi trường được xây mới. Người dân quyết định giữ lại cây bàng cũ. Một tấm biển nhỏ được đặt dưới gốc cây: "Nơi lưu giữ ký ức của những thế hệ học trò đã đi qua chiến tranh và trở về với hòa bình." Và mỗi mùa khai giảng, học sinh trong trường lại được nghe kể câu chuyện về lời hứa của người thầy già dưới cây bàng năm ấy. Ý nghĩa: Chiến tranh có thể phá hủy nhà cửa và trường học, nhưng không thể xóa đi tri thức, tình thầy trò và những lời hứa được giữ bằng cả một đời người.**
