“Chúng ta phải kiệm, phải cần thì nước mới mạnh, thì dân mới giàu”

Thực hành tiết kiệm là một yêu cầu thường xuyên của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với mọi ngành, mọi giới, mọi lứa tuổi dù trong hoàn cảnh chiến tranh hay trong thời bình. Theo Người, tiết kiệm không phải bủn xỉn, gặp việc đáng làm cũng không làm, đáng tiêu cũng không tiêu. Tiết kiệm không phải là nhịn ăn, nhịn mặc. Trái lại, tiết kiệm là sắp đặt cho hợp lý giúp tăng gia sản xuất, dần dần nâng cao mức sống của bộ đội, cán bộ và nhân dân. Người kêu gọi thực hành tiết kiệm từ cái to đến cái nhỏ, nhiều cái nhỏ cộng lại sẽ thành cái to. Tất cả mọi người đều phải tiết kiệm: tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thời giờ, tiết kiệm tiền của để 1 người có thể làm việc như 2 người, 1 ngày có thể làm việc của 2 ngày, 1 đồng có thể dùng bằng 2 đồng.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đề cao ý nghĩa của tiết kiệm bởi hơn ai hết Người hiểu nước ta còn lạc hậu, dân ta còn nghèo, muốn tiến lên chủ nghĩa xã hội, muốn cải thiện đời sống thì càng phải cần, phải kiệm, phải chống lười biếng, chống lãng phí. Cần và kiệm như tay phải và tay trái, hai tay không thể thiếu một. Kiệm để tích trữ thêm vốn, mở rộng sản xuất, cần để không ngừng nâng cao năng suất lao động. Người viết: “Kiệm mà không cần thì cũng vô ích. Cần mà không kiệm thì tay không lại hoàn tay không”(3). Người yêu cầu phải thực hiện phong trào sản xuất và tiết kiệm từ trên xuống dưới, từ dưới lên trên. Chính phủ Trung ương có kế hoạch cho toàn quốc, địa phương căn cứ theo kế hoạch toàn quốc mà đặt kế hoạch thích hợp với địa phương mình; mỗi ngành, mỗi gia đình, mỗi người lại có kế hoạch riêng ăn khớp với kế hoạch chung. Kế hoạch cần thiết thực và nhất định quyết tâm làm cho kỳ được. Cùng với thi đua tăng gia sản xuất và tiết kiệm, Chủ tịch Hồ Chí Minh lưu ý phải tiêu diệt bệnh quan liêu, nạn tham ô, lãng phí. Người phân tích mọi người đều nhận thấy tham ô là gây hại, là có tội nhưng lãng phí có khi còn gây hại hơn vì lãng phí rất phổ biến: lãng phí của cải, thì giờ, sức lực của nhân dân. Muốn tiết kiệm được phải kiên quyết chống bệnh quan liêu, nạn tham ô, lãng phí, giống như tiêu diệt những con sâu mọt rút lá, cắn hoa, khoét quả trong một rừng cây đang được vun trồng.

Trong những lời chúc mừng, thư chúc Tết, bài nói chuyện nhân dịp đầu năm mới hằng năm, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm nhắc nhở vấn đề đón Tết tiết kiệm. Mùng 2 Tết năm 1946, đến thăm “Phiên chợ mười ngày” tổ chức tại Chùa Láng, Hà Nội, Người chúc toàn thể nhân dân hưởng Tết độc lập đầu tiên vui vẻ, hạnh phúc và tiết kiệm. Tết kháng chiến năm 1948, Người kêu gọi toàn thể đồng bào phải hết sức tiết kiệm, để dành tiền bạc, cơm gạo, cho cuộc kháng chiến lâu dài. Trong Thư chúc Tết gửi các cháu nhi đồng toàn quốc, Người động viên Tết kháng chiến tuy không có bánh chưng con, áo mới và pháo nhưng các cháu vẫn vui vì tiết kiệm bánh con, áo đẹp để giúp các chiến sĩ. Nói chuyện nhân dịp Tết Nhâm Thìn 1952, Người nhắc tăng gia sản xuất phải đi đôi với tiết kiệm. Phải tiết kiệm sức lao động, thì giờ, tiền của để tăng gia. Tiết kiệm giúp cho tăng gia và tăng gia giúp cho tiết kiệm để đi đến kết quả cuối cùng. Những lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cổ vũ toàn quân, toàn dân ta dấy lên phong trào thi đua sản xuất và tiết kiệm sôi nổi trong những năm kháng chiến chống Pháp khó khăn, gian khổ, góp phần đưa kháng chiến đến thành công.

Kháng chiến chống Pháp thắng lợi năm 1954, hòa bình lập lại ở miền Bắc nhưng miền Nam vẫn còn chia cắt. Cả dân tộc lại thi đua tiết kiệm để dồn sức thực hiện cùng lúc hai nhiệm vụ chiến lược: xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất nước nhà. Mùa xuân năm 1957, Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi hết sức tiết kiệm trong công việc làm ăn và trong dịp Tết phải tránh lãng phí sức người, tránh lãng phí thời giờ và tiền của. Chớ vì được mùa mà ăn tiêu phí phạm. Trong Lời chúc năm mới 1958, Người chúc anh chị em công nhân, nông dân, thợ thủ công mỗi người hãy ra sức thi đua sản xuất và tiết kiệm, quân đội và công an bảo vệ Tổ quốc, tham gia phong trào sản xuất và tiết kiệm, các cụ phụ lão đôn đốc con cháu thi đua tăng gia sản xuất và thực hành tiết kiệm.

Bước sang những năm 60 của thế kỷ XX, nhân dân ta tuy đã đạt thành tựu bước đầu trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc nhưng khó khăn còn nhiều. Tết Canh Tý 1960, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết bài Mừng Tết Nguyên đán thế nào? yêu cầu cán bộ phải hướng dẫn đồng bào sao cho Tết vui vẻ và tưng bừng, Tết tiết kiệm và thắng lợi: “Mừng Xuân, xuân cả thế gian/ Phải đâu lãng phí cỗ bàn mới Xuân”. Trong bài Mừng Xuân vĩ đại, ký bút danh Trần Lực, đăng báo Nhân dân, số 2141 ngày 27/1/1960, Người viết: “Chúng ta mừng Xuân một cách vui vẻ, tưng bừng nhưng tuyệt đối không lãng phí”. Bác khen một hợp tác xã nông nghiệp ở xã Chiến Thắng, tỉnh Hưng Yên chuẩn bị liên hoan được mùa dự tính mua một bò, một lợn hết khoảng 140 đồng nhưng sau khi học tập bài Cần kiệm xây dựng hợp tác xã đăng trên báo Nhân dân, bí thư chi bộ và ban quản trị khai hội đã bàn bạc lại. Toàn thể xã viên đều nhận thấy liên hoan như thế là lãng phí và bà con nhất trí tán thành dùng số tiền ấy thêm vào vốn để sản xuất đông – xuân.

Bác phê bình 20 xã thuộc huyện Yên Thành, Nghệ An, vì được mùa đã liên hoan hết 123 con lợn, 8 con bò, 3 con bê cùng số tiền chi tiêu vào mua gạo, muối, rượu chè. Gửi Thư chúc Tết đồng bào Hải Phòng, Người nhắc: “Các cô, các chú ăn Tết cho vui vẻ, phấn khởi nhưng phải tiết kiệm, ăn Tết xong phải khẩn trương sản xuất ngay”(4). Khi miền Bắc bị giặc Mỹ ném bom phá hoại, vui Tết chống Mỹ cứu nước năm 1966, Bác yêu cầu không xem nhẹ tổ chức vui Tết nhưng cần tổ chức đón Xuân bổ ích, tiết kiệm, hợp thời chiến. Tết năm nay là Tết chống Mỹ, cứu nước, phải phấn khởi, lành mạnh, tiết kiệm, vui tươi.

Từ bao đời nay, ông cha ta đã có ý thức về tiết kiệm, tiết kiệm đi vào cả ca dao, tục ngữ: Ăn phải dành, có phải kiệm; Làm khi lành để dành khi đau; Tích tiểu thành đại. Kế thừa truyền thống tốt đẹp của dân tộc và xây dựng thêm những ý nghĩa mới phù hợp hoàn cảnh đất nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa tiết kiệm trở thành một phẩm chất căn bản trong đạo đức cách mạng với ước mong về một dân tộc biết cần, kiệm, biết liêm là một dân tộc giàu về vật chất, mạnh về tinh thần, là một dân tộc văn minh và tiến bộ.