Chương I. Mái tranh nơi tôi cất tiếng khóc đầu đời
Tôi nay đã ngoài bảy mươi, tóc bạc như sương phủ đỉnh núi Mường Hum. Những gì tôi kể dưới đây không phải chuyện sách vở, mà là chuyện đời, chuyện nhà, chuyện bản làng tôi đã đi qua. Mỗi chương là một câu chuyện, có người kể, có ký ức, có vui buồn, để con cháu sau này còn hiểu vì sao phải giữ nhà, giữ bản, giữ quê hương.
Tôi là Lý Láo Tả, sinh năm 1948 người Dao đỏ ở Mường Hum. Tôi sinh ra trong một ngôi nhà gỗ ba gian lợp cỏ tranh, nằm nép bên sườn núi. Ngày ấy nhà nghèo, cột làm bằng cây mai, vách ghép nứa, mỗi khi gió lớn là cả nhà nghe tiếng vách rung lên kẽo kẹt. Nhưng đó là nơi tôi lớn lên, nơi mẹ ru tôi ngủ bên bếp lửa hồng. Gian giữa nhà luôn sạch sẽ, cha tôi đặt bàn thờ tổ tiên ở đó và dặn không ai được nói lời xấu trong gian này. Mỗi sáng, khi mặt trời chưa lên khỏi núi, mẹ đã nhóm bếp nấu cơm, khói bếp quyện với sương. Tôi theo cha lên nương trồng ngô, trồng lúa, chiều lại chui vào mái nhà tranh quen thuộc. Ngôi nhà che nắng che mưa, nhưng quan trọng hơn là dạy tôi biết thương người trong nhà. Có những năm mất mùa, cơm độn sắn, nhưng cả nhà vẫn ngồi ăn chung, không ai bỏ ai. Tôi hiểu rằng, mái tranh nghèo ấy đã dạy tôi bài học đầu tiên về sự gắn bó. Giờ đây nghĩ lại, tôi thấy mình may mắn vì đã được lớn lên trong một ngôi nhà như thế. Nhà nhỏ, nhưng lòng người rộng. Và từ mái tranh ấy, tôi biết thế nào là quê hương.
