Chương IV. Bóng tối thổ phỉ – những năm bản làng bị thử thách

Tôi sinh ra sau thời thổ phỉ hoành hành dữ dội nhất, nhưng ký ức về những năm tháng ấy vẫn còn nguyên vẹn trong lời kể của mẹ tôi và các cụ cao niên trong bản. Mỗi khi nhắc đến thổ phỉ, giọng các cụ chùng xuống, ánh mắt xa xăm như đang nhìn lại những đêm dài không ngủ.

Thổ phỉ thường từ nơi xa kéo đến, lợi dụng rừng núi hiểm trở, bất ngờ đột nhập vào bản. Chúng cướp lương thực, gia súc, có khi bắt người đòi chuộc. Đối với người Mường Hum, mất thóc có thể làm lại, nhưng mất người là nỗi đau không gì bù đắp. Vì vậy, bản làng luôn đặt việc bảo vệ con người lên trên hết.

Những năm ấy, mỗi bản đều có người canh gác ban đêm. Khi có dấu hiệu lạ, tiếng mõ, tiếng tù và vang lên từ đầu bản đến cuối bản. Trẻ con được đưa lên rừng hoặc giấu trong gác bếp, người già ở lại giữ nhà, thanh niên mang theo dao, gậy, nỏ chia nhau giữ các lối vào bản.

Mẹ tôi kể, có đêm cả bản phải dập tắt bếp lửa, im lặng tuyệt đối. Thổ phỉ vào bản, thấy nhà cửa tối om, tưởng bản đã bỏ đi nên rút lui. Có lần khác, bản chủ động bỏ trống một ngôi nhà ngoài rìa làm mồi nhử, rồi bao vây, đánh đuổi thổ phỉ khi chúng mất cảnh giác.

Những cuộc đối đầu ấy không phải lúc nào cũng thắng lợi, nhưng qua mỗi lần như vậy, bản làng rút ra thêm kinh nghiệm. Quan trọng nhất là không hoảng loạn, không ai tự ý hành động, mọi việc đều theo hiệu lệnh của già làng. Chính kỷ luật ấy đã giúp Mường Hum đứng vững trước bóng tối thổ phỉ suốt nhiều năm dài.

Thổ phỉ đã gieo sợ hãi, nhưng cũng chính chúng khiến người Mường Hum hiểu rõ hơn giá trị của đoàn kết. Từ trong gian khó, nếp bản càng được siết chặt, niềm tin giữa người với người càng bền hơn.