Chương IX. Lời thề dưới cây pơ mu – ngày bản làng yên tiếng súng

Tôi là Lý Láo Tả, người có mặt trong buổi sớm mà núi rừng Mường Hum đổi khác. Sau nhiều mùa rình rập, thổ phỉ không còn đánh lẻ mà tụ lại thành toán lớn, định một phen quét sạch bản. Tin báo về trong đêm, bếp lửa nguy cấp chớp tắt liên hồi. Già làng gọi họp ngay tại gian giữa nhà cộng đồng, nơi bàn thờ tổ tiên đang tỏa khói trầm. Không ai hô hào ồn ào; từng người nhận việc như đã tập từ lâu. Trai tráng chia thành ba tốp: chặn lối suối, giữ sườn núi, bảo vệ kho thóc. Phụ nữ chuẩn bị băng bó, người già trấn an trẻ nhỏ, giấu hạt giống vào gác bếp.

Trời vừa hửng, toán thổ phỉ xuất hiện. Chúng quen đánh nhanh, nhưng vấp phải sự im lặng lạ lùng. Từ lối suối, tiếng tù và dội lên rồi tắt; trên sườn núi, bóng người lẩn hiện như rừng biết đi. Không giao tranh ầm ĩ, chỉ là những thế chặn khéo, những bước dồn ép bền bỉ. Khi chúng định đốt nhà làm mồi nhử, lối thoát đã bị khóa. Bị cắt đường, thiếu tiếp tế, thổ phỉ rối loạn rồi tan hàng. Đến trưa, bản làng yên lại; không có tiếng khóc lớn, chỉ có khói bếp lên đều.

Chiều hôm ấy, cả bản tụ dưới cây pơ mu cổ thụ. Già làng đặt bát nước suối giữa vòng người, mời mỗi gia đình chấm tay, cùng thề giữ bản. Lời thề giản dị: giữ bếp không tắt, giữ gian thờ sạch, giữ quy ước đi chợ theo tổ, giữ rừng như giữ nhà. Tôi nhìn quanh, thấy ai cũng mệt nhưng ánh mắt sáng. Chúng tôi hiểu rằng yên bình không tự đến; nó được canh giữ mỗi ngày.

Khi mặt trời lặn, già làng dặn thêm một câu: “Đừng khoe thắng lợi, chỉ nhớ bài học.” Tôi mang câu ấy kể cho con cháu. Rằng muốn dẹp yên bóng tối, phải có ánh sáng của đoàn kết; muốn giữ bản lâu dài, phải giữ nếp nhà bền bỉ. Từ ngày đó, Mường Hum yên tiếng súng, và lời thề dưới cây pơ mu vẫn còn vang trong mỗi bữa cơm.