Chương VII. Lời thề giữ bản trong những năm Hoa lửa

Những năm tháng Hoa lửa lên cao, khi thổ phỉ còn rình rập, giặc Pháp vẫn đóng đồn quanh vùng, bản Mường Hum đứng trước thử thách lớn nhất từ trước đến nay. Theo lời mẹ tôi kể lại, có thời điểm cả bản tưởng chừng không trụ nổi, bởi cái đói, cái rét và nỗi sợ bủa vây cùng lúc.

Chính trong hoàn cảnh ấy, già làng cùng các trưởng họ quyết định họp bản. Cuộc họp diễn ra vào một đêm không trăng, dưới gốc cây cổ thụ đầu bản. Người đi họp không mang đuốc sáng, chỉ cầm theo bó đuốc khô chưa châm lửa, để giữ kín tung tích. Già làng nói chậm rãi, từng lời như đóng cọc xuống đất: “Nếu bản tan, người tan; nếu người tan, đất mất.”

Sau nhiều giờ bàn bạc, cả bản thống nhất lập lời thề giữ bản. Lời thề không viết thành văn, không đọc to cho núi rừng nghe, mà truyền miệng từ người lớn đến trẻ nhỏ. Nội dung lời thề giản dị nhưng nghiêm khắc: không bán bản, không chỉ điểm cho giặc; có việc chung thì cả bản cùng gánh; có giặc thì bảo vệ người trước, bảo vệ đất sau.

Mỗi gia đình đều trở về nhà mình, thắp hương trước bàn thờ tổ tiên, tự nhắc nhau giữ trọn lời thề. Trẻ con được dạy rằng phản bội bản là điều xấu hổ nhất, còn giữ được bản là giữ được danh dự của dòng họ. Từ đó, dù giặc dụ dỗ, mua chuộc hay đe dọa, không ai trong bản lay chuyển.

Lời thề ấy đã trở thành sợi