Chuyện cầu tự và giấc mộng rồng vàng giáng hạ
Vua Lê Thánh Tông có nhiều con (14 hoàng tử, 20 công chúa), trước khi mất, ông để di chiếu truyền ngôi cho người con cả là Lê Tranh (có tên khác là Lê Sanh, Lê Huy).
Theo chính sử thì Lê Tranh (tức vua Lê Hiến Tông) do bà Trường Lạc sinh ra, chuyện ra đời của vị hoàng đế này cũng nhuốm màu sắc ly kỳ: “Trước đây, [Lê] Thánh Tông chưa có con nối, Quang Thục hoàng thái hậu (mẹ vua Thánh Tông - PV) đã từng cầu đảo, sai [Nguyễn] Đức Trung đến cầu ở am Từ Công núi Phật Tích, chiêm bao thấy đến trước mặt thượng đế cầu hoàng tự. Thượng đế phán: "Cho sao Thiên Lộc làm con Nguyễn thị". Nói rồi cho ẵm đến ngồi ở trước. Bấy giờ, Trường Lạc hoàng thái hậu ở cung Vĩnh Ninh, tức thì có mang. Đến khi đủ ngày tháng, chiêm bao thấy rồng vàng từ trên trời sa xuống, bay vào trong phòng, một lát sau thì sinh ra vua. Vua sinh vào ngày mồng 10 tháng 8, năm Tân Tỵ, Quang Thuận năm thứ 2 [1461]. Xét bài Thiên Phúc tự bi ký của Nguyễn Bá Bằng có nói: Trường Lạc hoàng thái hậu có điềm rồng vàng nhập vào sườn bên tả” (Đại Việt sử ký toàn thư).
Người được lệnh đi làm lễ cầu tự chính là cha đẻ của bà Trường Lạc, địa điểm cầu tự là Am Từ Công trên núi Phật Tích, đây là nơi thờ thiền sư thời Lý có hiệu Từ Đạo Hạnh. Về chuyện Trường Lạc nằm mộng mà sinh ra hoàng tử, có nhiều tài liệu ghi chép lại, như sách Đại Việt thông sử ngoài các thông tin trên còn cho biết: “Đến kỳ mãn nguyệt khai hoa, bà lại nằm mộng thấy rồng vàng từ trên trời hiện xuống, bay vào nơi bà ở; trong chốc lát thì sinh ra hoàng tử, đó là vua Hiến Tông”.
Ngày nay trên trên vách động Hiển Thụy ở núi Sài Sơn (núi Thầy) huyện Thạch Thất, Hà Nội còn có khắc tấm bia có tiêu đề là Hiển Thụy am bi được soạn và khắc soạn vào năm Canh Thân (1500) cho biết thêm thông tin về việc cầu đảo này: “Khi Trường Lạc Hoàng hậu có mang, Trinh Quốc công [Nguyễn Đức Trung] sắp đặt việc cầu đảo cho Hoàng hậu ở am Từ công, chùa Thiên Phúc núi Phật Tích. Vừa bắt đầu làm lễ thì bỗng có một phiến đá bay lên rơi xuống trước mặt, Trinh Quốc công ôm lấy rồi kín đáo sai thợ tạc một pho tượng Phật, để phiến đá vào trong, lập một cái am để thờ gọi là am Hiển Thụy”.
Ngoài ra, trên tấm văn bia Đại Việt Lam Sơn Dụ lăng bi đặt tại lăng vua Lê Hiến Tông ở Lam Sơn (Thanh Hóa) soạn năm Giáp Tý (1504) cũng có viết như sau: “Quang Thục Hoàng Thái hậu từng làm lễ cầu đảo, một đêm mộng thấy đến chỗ Thượng đế khẩn cầu sinh được hoàng tử. Thượng đế nói: “Cho Thiên Lộc làm con Nguyễn thị”, rồi cho ẵm về. Bấy giờ Thái hậu vừa mới vào ở cung Vĩnh Ninh thì có mang, khi đủ tháng, mộng thấy rồng vàng từ trên trời bay vào chỗ ở, một lát thì sinh vua [Hiến Tông]”.
