Chuyện chưa kể về những cựu thanh niên xung phong

15 tuổi, cô gái trẻ Nguyễn Thị Hạnh (quê Thanh Hóa) đã vác ba lô xin gia nhập lực lượng TNXP với một ý chí sắt đá khó lay chuyển. Vì thế, khi nghe anh cán bộ “dỗ dành”: “Em còn nhỏ quá, sang năm lớn thêm chút nữa anh sẽ cho em đi” thì Hạnh dứt khoát: “Anh không cho em cũng đi”. Đôi chân “thiếu tuổi” thanh niên của Hạnh đã Nam tiến qua bao chặng đường gian lao mà không xảy ra sự cố nào. Nói “sự cố” là bởi, thời đó, nếu trở thành TNXP mọi người đều được phát một đôi dép cao su, nhỏ tuổi như Hạnh thì rất khó để có được một đôi dép vừa chân, vì thế mới có câu chuyện vừa thương vừa buồn cười của cô Lê Thị Mão - cựu TNXP, hiện đang sống ở xã Kdang- Đak Đoa, kể: “Khi chúng tôi hành quân bộ từ Thanh Hóa qua Lào, tôi đã vấp vào một cái rễ cây khi đi qua rừng lim vì chân tôi nhỏ quá so với đôi dép và ngã dúi dụi. Đôi dép ấy đã làm chân tôi chảy máu, phồng rộp trong suốt chặng hành quân. Lúc ấy tôi đã kêu thủ trưởng: “Thủ trưởng ơi, em bị gãy chân rồi”.
Đoạn đường Trường Sơn do lực lượng TNXP tỉnh Gia Lai thi công.Sang Lào, cô Mão công tác ở huyện Sầm Nưa, tỉnh Sầm Tớ. Những thiếu thốn, gian khổ trên nước bạn Lào càng tôi rèn sức chịu đựng phi thường của những nữ TNXP đang căng tràn sức trẻ. Cô Mão nhớ lại: “Trong nhiều trận đánh phá ác liệt của Mỹ, tôi nhớ nhất lần Mỹ ném bom vào kho gạo ở bản Khao. Chúng ném bom như mưa, nhưng nếu không xông vào vác gạo thì sẽ thiếu lương thực. Một bao gạo 50 kí không hiểu chúng tôi vác chạy như thế nào trong khi bình thường hai người khiêng không nổi. Trong lúc nguy cấp, chúng tôi cứ vác chạy xuống suối, ngã vập lên sỏi, lăn cùng cục cùng những bao gạo nhưng vẫn không biết mình ngã rồi mình đứng dậy thế nào, chỉ biết khi địch ngưng ném bom, chúng tôi cũng cứu được gần hết kho gạo. Về đến đơn vị mới phát hiện mặt mũi ai cũng thâm tím, quần áo rách tả tơi”.
Đó chỉ là một trong trăm ngàn tình huống nguy nan mà những TNXP phải đối mặt và luôn chiến đấu với tinh thần dũng cảm, quên bản thân mình. Những gian nguy và thiếu thốn vật chất luôn được lấp đầy bằng niềm vui trong chiến đấu, trong lao động, còn thiếu thốn tình cảm và mất mát về tinh thần mới không gì đo đếm được. Trường hợp của cô Mão tiêu biểu cho rất nhiều số phận TNXP thời bấy giờ. Chồng cô là lính Trường Sơn. Từ lúc kết hôn cho đến lúc chồng hy sinh, cô ở với chồng được vỏn vẹn 15 ngày. Ở “hai đầu nỗi nhớ”, họ vẫn luôn hướng về nhau, động viên, an ủi nhau hoàn thành nhiệm vụ. Khi nghe tin cô mang thai 4 tháng, chồng cô đã viết thư tha thiết mong ngày con chào đời: “Anh rất mong ngày con chúng mình chào đời và chập chững gọi hai tiếng “Bố ơi! Bố ơi!”. Thế nhưng, chưa kịp nhìn mặt con, chồng cô đã hy sinh (năm 1972). Cô sinh con tại vách đá Phiềng Ma Lay trong một lần đi lấp hố bom. Cái bỡ ngỡ của lần đầu làm mẹ lạ đến nỗi, đến ngày “khai hoa nở nhụy” cô vẫn tưởng đau bụng do ăn nhiều vả rừng. “Cảm giác yêu thương, tủi thân và xót xa đến cùng lúc khi tôi ôm con vào lòng. Nương tựa lớn nhất lúc ấy là tình đồng đội, là sự chở che, yêu thương của nhân dân Lào ruột thịt. Đứa con đẻ rơi ngày nào giờ đã thành cô giáo, một đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam”-cô Mão bộc bạch.
Số phận của cô Mão là số phận của rất nhiều nữ TNXP ngày ấy: Hy sinh tuổi trẻ, hy sinh hạnh phúc riêng để sống với lý tưởng cao đẹp là cống hiến, phụng sự Tổ quốc. Sức sống, lòng dũng cảm của họ đã để lại hình ảnh thật đẹp, thật sáng trong về lực lượng thanh niên Việt Nam. Đó mãi mãi là những bài học quý cho thanh niên thế hệ chúng tôi và nhiều thế hệ mai sau.
Giữa đời thường
Gặp cô Mão, cô Hạnh giữa đời thường, khó ai hiểu hết những mất mát, đau thương ẩn sau sự vui vẻ lạc quan trên gương mặt những cựu TNXP luôn lấy niềm vui lấp đầy những thiếu hụt cuộc sống ấy. Nỗi đau da cam không chỉ dày vò cơ thể mỗi khi trái gió trở trời những TNXP ngày nào, nỗi đau ấy hiện hữu trong hình hài những đứa con vẫn ngày ngày bi bô gọi mẹ. Những tưởng hạnh phúc đã mỉm cười với cô Lê Thị Mão sau bao hy sinh trong chiến tranh, nhưng nỗi đau lại tiếp tục dày vò khi ba đứa con người chồng sau thì đã ra đi mất hai vì chất độc da cam. Còn cô Trương Thị Hạnh- cả hai vợ chồng trở về từ chiến trường đều mang trong mình chất độc chết người. Chồng cô Hạnh sau bao đau đớn từ những căn bệnh quái ác do di chứng từ chất độc da cam đã vĩnh viễn xa rời cô từ năm 2001.
Thật khó để đo đếm hết những mất mát mà chiến tranh để lại trên thân thể, trong tâm hồn bao thế hệ người Việt Nam qua hai cuộc chiến tranh. Nhưng, họ vẫn sống với niềm tin yêu vô bờ với cuộc đời. Trở về đời thường, họ vẫn nêu cao tấm gương của những TNXP dũng cảm, kiên cường. Tham gia nhiệt tình vào mọi công tác ở địa phương. Cô Mão hiện đang là Trưởng ban liên lạc TNXP huyện Đak Đoa, đây là huyện duy nhất trong toàn tỉnh duy trì hoạt động của cựu TNXP từ sau giải phóng đến nay. Người nữ TNXP ngày nào đã đi qua nhiều chiến trường Lào - Việt giờ lại âm thầm với những công việc chung, đặc biệt là động viên, thăm hỏi, vận động xây nhà tình nghĩa cho đồng đội trong khi cô vẫn sống trong ngôi nhà cũ kỹ, chật hẹp.
Thật khó để nói hết tình cảm, sự khâm phục của chúng tôi trước những câu chuyện cảm động và ý chí lạc quan của lớp thế hệ đi trước. Giữa hai thế hệ, chúng tôi bây giờ và những TNXP năm xưa đã có quá nhiều điều khác, song sự dũng cảm, hy sinh “Đâu cần thanh niên có, đâu khó có thanh niên” luôn là tinh thần chung của thanh niên mọi thế hệ.