Chuyến đi bảo tàng và cuộc gặp với anh hùng Nguyễn Tri Phương

Nói thật là nếu cô giáo dạy Sử không giao bài tập về nhà, chắc cuối tuần vừa rồi tôi vẫn ôm điện thoại cày game chứ chẳng đời nào mò lên Bảo tàng Lịch sử Thừa Thiên Huế. Đến nơi, giữa mấy cái tủ kính bám chút bụi thời gian và mấy hiện vật sắt gỉ, tôi định đi lướt qua cho xong chuyện để chụp ảnh check-in nộp bài.

Nhưng rồi tôi khựng lại trước một bức chân dung trắng đen. Trong hình là một vị tướng già, râu tóc bạc phơ, mắt nhìn thẳng, cơ mặt nghiêm nghị đến mức làm tôi tự nhiên thấy hơi... "rợn". Bảng chú thích ghi: Cụ Nguyễn Tri Phương (1800-1873), người làng Chí Long, huyện Phong Điền, Thừa Thiên Huế.

Tôi rút điện thoại ra tra Google ngay tại chỗ. Hóa ra, vị danh tướng xứ Huế này bá đạo hơn tôi tưởng rất nhiều.

Cụ không phải kiểu "văn ôm sách, võ cầm đao" từ nhỏ trong gia đình quyền quý. Cụ xuất thân nhà nghèo, tự học mà lên, làm quan qua tới 4 đời vua Nguyễn. Nhưng điều làm tôi nổi da gà nhất là những năm tháng cuối đời của cụ.

Lúc đã hơn 70 tuổi – cái tuổi mà giờ đây các ông nội, ông ngoại chỉ thích dưỡng già, đánh cờ, chăm cây cảnh – thì cụ Nguyễn Tri Phương vẫn phải nhận chỉ dụ chỉ huy quân dân giữ thành Hà Nội trước sự tấn công của thực dân Pháp. Trong trận chiến năm 1873, cụ bị trúng đạn bầm đùi, con trai cụ là Nguyễn Lâm thì tử trận ngay tại chỗ.

Bị giặc Pháp bắt, bọn chúng biết cụ là linh hồn của cuộc kháng chiến nên ra sức cứu chữa, dọn tiệc ngon để dụ dỗ. Nhưng cụ gạt phắt đi. Cụ giật băng ca ra, không cho xức thuốc, và tuyệt ăn suốt gần một tháng trời cho đến khi trút hơi thở cuối cùng. Cụ bảo: "Bản thần thà chết chứ không chịu sống nhục!".

Đứng trong phòng trưng bày mát rượi điều hòa, tôi tự dưng thấy lặng người. Một cụ già 73 tuổi xứ Huế, bụng mang vết thương hành hạ, mất đi con trai, nhưng chí khí thì cứng hơn thép nguội. Cụ chọn cái chết đau đớn và kiêu hãnh nhất chứ nhất quyết không chịu cúi đầu trước kẻ thù.

Trở về nhà, đi qua dòng sông Hương êm đềm, tự dưng tôi nhìn Huế bằng một con mắt khác. Những con đường Nguyễn Tri Phương mà tụi tôi hay phóng xe đạp điện đi ăn chè, ăn bánh lọc mỗi chiều... hóa ra mang tên của một con người bằng xương bằng thịt, từng sống, từng chiến đấu và hy sinh dũng cảm như thế. Bài Sử tuần này tôi chẳng cần chép mạng nữa, vì câu chuyện của cụ đã tự ghi sâu vào đầu tôi mất rồi.