Chuyện “đi trước, về sau” của người lính quân y trong chiến dịch Điện Biên Phủ

Thiếu tướng Nguyễn Tụ sinh năm 1928 tại xã Lâu Thượng, huyện Hạc Trì, tỉnh Phú Thọ (nay là phường Việt Trì, tỉnh Phú Thọ), một vùng đất giàu truyền thống cách mạng. Ngay từ thời niên thiếu, Nguyễn Tụ đã sớm giác ngộ cách mạng, tích cực tham gia các hoạt động ở địa phương như: Phong trào hướng đạo; thành lập các lớp bình dân học vụ; cùng đội thanh niên tích cực tuyên truyền, vận động bà con tham gia các phong trào do cách mạng khởi xướng. Quá trình rèn luyện đó đã hun đúc tinh thần sục sôi cách mạng, sớm dấn thân phục vụ sự nghiệp kháng chiến của chàng trai giàu nhiệt huyết. Sau khi nhập ngũ, Nguyễn Tụ được kết nạp Đảng khi mới 20 tuổi. Với niềm yêu thích đặc biệt với nghề y, đồng chí đã đăng ký dự thi và trúng tuyển vào đào tạo cán bộ quân y, mở đầu con đường chăm sóc, cứu chữa, bảo vệ sức khỏe bộ đội và nhân dân.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đồng chí tham gia nhiều chiến dịch lớn, vừa tổ chức công tác chỉ huy quân y, vừa trực tiếp cứu chữa thương binh, bệnh binh. Đồng chí thường xuyên bám sát bộ đội, bám sát đơn vị, cùng lực lượng quân y làm tốt công tác cấp cứu, điều trị và vận chuyển thương binh, bệnh binh. Sau mỗi trận chiến đấu, mỗi chiến dịch, đồng chí đều tổng kết, rút kinh nghiệm để xây dựng, hình thành lý luận và thực hành cho chuyên ngành Tổ chức chiến thuật quân y phù hợp với điều kiện Việt Nam. Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, đồng chí tham gia lập kế hoạch bảo đảm quân y, thường xuyên hỗ trợ các tuyến cấp cứu điều trị tốt cho thương binh, bệnh binh.

Bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đồng chí Nguyễn Tụ được điều động vào công tác tại Tây Nguyên trên cương vị Phó chủ nhiệm rồi Chủ nhiệm Quân y Mặt trận. Đồng chí đã cùng Ban Quân y Mặt trận có nhiều sáng tạo trong cấp cứu, điều trị bệnh sốt rét, điều trị vết thương và xây dựng kế hoạch bảo đảm quân y cho các trận đánh và các chiến dịch lớn như: Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, Chiến dịch Tây Nguyên, Chiến dịch Hồ Chí Minh. Những năm công tác ở chiến trường Tây Nguyên, thầy thuốc Nguyễn Tụ đã đề xuất nhiều giải pháp mang tính đột phá, như: Tăng cường cán bộ, xây dựng cơ số cấp cứu sốt rét ác tính, điều trị tại chỗ; cùng cộng sự nghiên cứu thành công “cao đạm” từ giun đất (địa long), giúp thương binh, bệnh binh nhanh hồi phục sức khỏe; chế “cao voi” từ xác voi chết vì bom đạn... Đặc biệt, trong hoàn cảnh chiến trường ác liệt, đồng chí vẫn dành tâm huyết cho công tác nghiên cứu khoa học và cho ra đời 21 cuốn “Nội san quân y Tây Nguyên”

Đất nước hòa bình và thống nhất, đồng chí Nguyễn Tụ được cử sang Liên Xô học về công tác tổ chức chiến thuật quân y. Với khát khao học tập, cống hiến cho y học nước nhà, đồng chí đã tiếp cận những kinh nghiệm của nước bạn về tổ chức chiến thuật quân y trong chiến tranh hiện đại, kết hợp với kinh nghiệm thực tiễn của bản thân và các đồng nghiệp để nghiên cứu, xây dựng tổ chức ngành quân y “tập trung, thống nhất, chuyên sâu”; đồng thời xây dựng quan điểm, phương châm xây dựng ngành quân y thống nhất, tinh gọn, mạnh, hiện đại, phù hợp với Quân đội ta. Đồng chí rất quan tâm xây dựng cơ sở lý luận và thực hành cho nền y học quân sự Việt Nam, trong đó công tác tổ chức chiến thuật quân y là quan trọng. Sau khi về nước, với kinh nghiệm chuyên môn được tích lũy trên chiến trường cùng những kiến thức được học bên nước bạn, đồng chí đã sớm phát hiện những tồn tại và đưa ra hướng khắc phục, như: Điều chỉnh chương trình đào tạo đại học, biên soạn sách giáo khoa về tổ chức chiến thuật quân y, xây dựng phòng giảng chuyên dụng, xây dựng thêm các tình huống bảo đảm quân y phù hợp với nghệ thuật quân sự Việt Nam