Chuyến đi vào Huế và một khoảnh khắc của lịch sử

Trong cuộc đời của mỗi con người, có những khoảnh khắc mà dù thời gian trôi qua bao lâu, ý nghĩa của nó vẫn không hề phai nhạt. Với Cù Huy Cận, một trong những khoảnh khắc như thế là chuyến đi vào kinh đô Huế trong những ngày sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Huy Cận khi ấy không chỉ là nhà thơ nổi tiếng của phong trào Thơ Mới. Sau khi tham dự Quốc dân Đại hội tại Tân Trào và được bầu vào Ủy ban Dân tộc giải phóng toàn quốc, ông đã trở thành một thành viên của chính quyền cách mạng đang được hình thành.

Sau khi cuộc Tổng khởi nghĩa giành thắng lợi, Chính phủ lâm thời đã cử một phái đoàn vào Huế để tiếp nhận sự thoái vị của vua Bảo Đại. Phái đoàn gồm Nguyễn Lương Bằng, Trần Huy Liệu và Cù Huy Cận. Đây là một nhiệm vụ có ý nghĩa chính trị và lịch sử đặc biệt. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh đất nước vừa giành được chính quyền, mở ra một thời kỳ mới trong lịch sử dân tộc.

Đối với Huy Cận, Huế không phải là một địa danh xa lạ. Ông từng có nhiều năm học tập tại đây trước khi ra Hà Nội. Những mái trường, những con đường và không gian văn hóa của Huế đã từng gắn với tuổi trẻ của ông. Nhưng lần trở lại này hoàn toàn khác. Ông không trở về với tư cách một học trò hay một nhà thơ trẻ. Ông đến Huế với tư cách là thành viên phái đoàn của Chính phủ lâm thời, tham gia một sự kiện đánh dấu bước chuyển lớn của lịch sử Việt Nam.

Lễ thoái vị của vua Bảo Đại không đơn thuần là một nghi thức. Nó diễn ra trong bối cảnh một trật tự chính trị cũ đang kết thúc và một nhà nước mới ra đời. Cách mạng Tháng Tám đã đưa nhân dân Việt Nam bước sang một thời kỳ mới – thời kỳ của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Trong thời khắc ấy, người thanh niên Cù Huy Cận mới ngoài hai mươi tuổi đã có mặt. Từ miền quê Hà Tĩnh, qua những năm tháng học tập ở Huế và Hà Nội, rồi tham gia phong trào cách mạng, ông đã đi đến một vị trí mà ít ai có thể hình dung khi chàng trai ấy bắt đầu làm thơ.

Điều khiến câu chuyện về Huy Cận trở nên đặc biệt là sự giao thoa giữa văn hóa và lịch sử trong chính cuộc đời ông. Một nhà thơ – người vốn nhạy cảm với thời gian, ký ức và sự đổi thay – lại được trực tiếp chứng kiến một cuộc chuyển giao có ý nghĩa lớn đối với lịch sử đất nước.

Sau sự kiện ở Huế, Huy Cận tiếp tục đảm nhiệm các công việc trong chính quyền cách mạng. Ông được giao nhiệm vụ Bộ trưởng Bộ Canh nông và Thanh tra đặc biệt của Chính phủ. Sau đó, ông tiếp tục giữ nhiều trọng trách khác trong quá trình xây dựng và bảo vệ chính quyền cách mạng.

Nhưng chuyến đi vào Huế năm 1945 vẫn là một dấu mốc rất riêng. Nó cho thấy bước trưởng thành nhanh chóng của một thế hệ trí thức trẻ. Chỉ vài năm trước, Huy Cận còn được biết đến chủ yếu trong đời sống văn học với Lửa thiêng. Đến năm 1945, ông đã có mặt trong những hoạt động chính trị trọng đại của đất nước.

Câu chuyện ấy cũng giúp chúng ta hiểu thêm về thế hệ thanh niên Việt Nam trong những năm tháng cách mạng. Khi đất nước cần, nhiều người đã sẵn sàng rời bỏ sự nghiệp riêng để tham gia vào công việc chung. Họ đến từ nhiều tầng lớp khác nhau: công nhân, nông dân, trí thức, văn nghệ sĩ. Điều gắn kết họ là khát vọng độc lập và niềm tin vào tương lai dân tộc.

Cù Huy Cận là một đại diện tiêu biểu cho lớp trí thức – văn nghệ sĩ ấy. Ông không đứng bên ngoài để quan sát lịch sử. Ông đã bước vào lịch sử bằng chính trách nhiệm của mình.

Ngày nay, khi nhìn lại những bức ảnh và tư liệu về mùa Thu năm 1945, chúng ta có thể thấy lịch sử được tạo nên bởi những con người rất cụ thể. Trong số đó có một người con Hà Tĩnh: Cù Huy Cận.

Chuyến đi vào Huế năm ấy không phải là một cuộc hành trình dài xét về khoảng cách. Nhưng xét về ý nghĩa, đó là hành trình đi từ quá khứ sang tương lai, từ một chế độ cũ đến một thời đại mới. Và Huy Cận đã có mặt trên hành trình ấy.