Chuyện đời của người lính trẻ làng Bưởi

Nguyễn Văn Thạc sinh ngày 14/10/1952 tại làng Bưởi, Hà Nội, trong một gia đình làm nghề dệt có đông con. Anh là người con thứ mười trong số mười bốn anh chị em. Cuộc sống gia đình không dư dả, nhưng Thạc sớm bộc lộ năng khiếu học tập, đặc biệt là khả năng viết văn. Ngay từ năm lớp 7, anh đã giành giải nhì trong một kỳ thi văn của thành phố.

Thạc học tốt cả các môn tự nhiên lẫn xã hội. Khi chuẩn bị nhập ngũ, anh đang là sinh viên khoa Toán – Cơ, Đại học Tổng hợp Hà Nội. Ở cái tuổi nhiều người vẫn đang mải mê với những dự định riêng, anh đã phải chuẩn bị rời giảng đường để bước vào một cuộc sống hoàn toàn khác.

Ngày 6/9/1971, Nguyễn Văn Thạc lên đường nhập ngũ. Không lâu sau đó, anh bắt đầu ghi nhật ký, đặt tên cho cuốn sổ của mình là Chuyện đời. Những dòng đầu tiên được viết từ ngày 2/10/1971. Anh ghi lại những điều mình nhìn thấy, những suy nghĩ về chiến tranh, về gia đình và về những người ở lại phía sau.

Đọc nhật ký, người ta có thể nhận ra Thạc không phải một chàng trai lúc nào cũng chỉ nghĩ đến lý tưởng lớn lao. Anh cũng biết nhớ nhà, biết buồn, biết rung động trước tình yêu và lo lắng cho tương lai. Trong những trang viết ấy có bóng dáng của Phạm Thị Như Anh, cô bạn học mà anh dành nhiều tình cảm. Có lẽ, giống như bao người trẻ khác, anh cũng từng mong mình sẽ có đủ thời gian để thực hiện những dự định còn dang dở.

Ngày 9/4/1972, đơn vị anh rời Hà Nội vào buổi trưa. Thạc ghi lại thời điểm lên đường và nhắn người thân biết rằng mình đã đi. Đến ngày 3/6/1972, tại Ngã ba Đồng Lộc, anh viết những dòng cuối cùng trong cuốn nhật ký rồi gửi nó về cho anh trai. Sau đó, anh tiếp tục hành quân vào chiến trường Quảng Trị.

Ngày 30/7/1972, Nguyễn Văn Thạc hy sinh. Anh chưa tròn 20 tuổi, thời gian trong quân ngũ cũng chưa đầy mười tháng. Những dự định của một sinh viên trẻ vì thế mãi mãi dừng lại giữa chừng.

Sau khi anh mất, cuốn nhật ký dày 240 trang cùng hàng trăm lá thư vẫn được gia đình và Phạm Thị Như Anh gìn giữ. Hơn ba mươi năm sau, nhà thơ Đặng Vương Hưng sưu tầm, biên tập những tư liệu ấy và đưa cuốn nhật ký đến với độc giả. Năm 2005, sách được Nhà xuất bản Thanh Niên phát hành với tên Mãi mãi tuổi hai mươi. Cũng trong năm đó, Quỹ “Mãi mãi tuổi 20” được thành lập tại Hà Nội.

Ngày nay, nhắc đến Nguyễn Văn Thạc, người ta không chỉ nhớ đến một liệt sĩ mà còn nhớ đến một chàng trai có tâm hồn nhạy cảm, yêu văn chương và tha thiết với cuộc sống. Nhật ký của anh không khiến người đọc cảm thấy mình đang đứng trước một nhân vật quá xa vời. Ngược lại, đôi khi ta có cảm giác như đang đọc những dòng tâm sự của một người bạn cùng lớp, người có những ước mơ và nỗi lòng chẳng khác mình là bao.

Và có lẽ đó cũng là điều khiến câu chuyện của Thạc trở nên đặc biệt. Anh đã không có cơ hội trở về để kể tiếp cuộc đời mình, nhưng những trang viết còn lại giúp chúng ta hiểu rằng phía sau mỗi cái tên được khắc trên bia tưởng niệm là một người con thực sự của tổ quốc, với tuổi trẻ, tình yêu và cả một tương lai chưa kịp thực hiện.