Chuyện đời hóm hỉnh của “Báu vật dân gian” Hà Thị Cầu

Bu nhất nhất không chịu về với ông Chánh Trương Mậu, người chồng hết mực yêu thương bu và bu cũng sống vậy trọn cuộc đời kể từ khi ông về với Tổ Xẩm hơn nửa thế kỷ trước. Ông còn bận với 17 bà vợ trước bu, bu là người vợ thứ 18..

“Bu dành trọn tâm hồn cho Hát Xẩm”

Có lẽ như thế lại tốt hơn cho bu Cầu, từ nay bu sẽ thôi không còn phải lo mọi sự đại loại như cơm áo gạo tiền vốn đã đè nặng lên đôi vai gầy nhỏ của bu suốt cả một cuộc đời gần 90 năm qua. Giờ đây bên bu chỉ là cây đàn nhị và thỏa sức hát ca ở chốn nào đó xa xôi. Tôi tin là như vậy!

Bởi, trước ngày mất, bu đã không quên dặn chị Mận - con gái và là người nuôi dưỡng bu về điều này. Bu nói chắc như đinh đóng cột rằng chị không được cho ai hai cây đàn mà hãy để nó ở hai bên ban thờ để lúc nào bu cũng có cây đàn ở bên cạnh, lúc nào ở trong ngôi nhà mà bu gây dựng được từ việc đi hát và đã gắn bó gần cả cuộc đời với nơi đây cũng hiện diện cây đàn nhị, như sự hiện diện của bu.

Bu cấm những người con của bu dù khó khăn đến mấy cũng không được bán ngôi nhà này, phải gắn bó với nó như gắn bó với tổ tiên, phải để nó làm nơi thờ cúng bu. Nhưng bu cũng chỉ về ngôi nhà của bu chắc mỗi năm vài bận thôi, vì nơi bu chọn sau khi về với Tổ nghề chính là chốn cửa đình, cửa chùa.

Bu nhất nhất không chịu về với ông Chánh Trương Mậu, người chồng hết mực yêu thương bu và bu cũng sống vậy trọn cuộc đời kể từ khi ông về với Tổ Xẩm hơn nửa thế kỷ trước với lý lẽ ông sẽ chẳng có thời gian dành cho bu. Ông còn bận với 17 bà vợ trước bu, bu là người thứ 18 lại là em út nếu có về nơi đó sẽ chịu phận thiệt thòi.

Mà giờ đây, khi đã trọn một cuộc đời ở cõi dương thế lo cho những đứa con thành người, chị Mận là người bu lo lắng nhất bởi khi đã đến hơn 40 tuổi thanh xuân qua đi rồi mà vẫn chưa yên bề gia thất thì mấy năm gần đây duyên tơ hồng đã tới khiến bu yên lòng.

Nghề hát xẩm giờ không còn bị coi khinh đánh đồng với ăn xin nữa, bu cũng được đi hát nhiều hơn, được nhiều người yêu quý hơn và có nhiều người trẻ tìm đến bu để xin học hơn. Vậy là bu đã trọn lời hứa với tổ nghề thông qua lời dặn dò của ông chồng Chánh Trương Mậu trước lúc chia xa rằng phải giữ cho được nghề này. Vậy thì bu chọn cho mình nơi chốn linh thiêng và xa rời những vấn bận trần ai là điều cũng dễ hiểu thôi. Bu muốn dành trọn tâm hồn mình cho Hát Xẩm.

“Đời thường, bu Cầu rất hóm hỉnh”

Còn nhớ không biết bao lần về, lần nào cứ bước chân tới sân thì trong nhà bên ô cửa sổ bu đã vọng ra: “Mày là thằng nào?” mới đầu khiến tôi ngỡ ngàng cứ tưởng bu lớn tuổi đầu óc nhớ nhớ quên quên, nhưng rồi mới ngã ngửa hóa ra đấy là bu trêu, bởi vì bao giờ sau câu nói đấy cũng tiếp theo câu: “Thế đã lấy vợ chưa? Bao giờ lấy vợ bu sẽ lên Hà Nội mấy ngày.”

Nhưng đó mới chỉ là những màn dạo đầu, bu còn thường xuyên dùng tiếng đàn nhị thay cho lời nói, phải quen lắm và phải để ý lắm mới giải nghĩa được. Những âm thanh 2 tiếng được phát ra với âm thanh cao trước thấp sau “téo tèo”, nếu người ngồi xung quanh không giải mã được thì bu sẽ kéo thêm lần nữa, nếu mãi vẫn không hiểu thì lúc đấy bu mới nói bằng lời rằng “hết rồi”. Cũng có khi bu kéo thành 3 âm “Thôi hết rồi!”. Vừa kéo vừa bỏm bẻm nhai trầu, lúc nào cũng nhai trầu, kể cả lúc hát vẫn miếng trầu trong miệng nhưng hát vẫn đâu vào đấy, vẫn tròn vành rõ chữ.

“Vĩnh biệt thiên tài chốn dân gian!”