Chuyến hành quân bộ ròng rã của Đội TNXP K53

Theo yêu cầu của phân khu Trị - Thiên - Huế (QK 5), sau khi thỏa thuận với Ban Tổ chức Trung ương Đảng, Trung ương Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam đã quyết định thành lập một đội thanh niên xung phong (TNXP) đặc biệt lấy tên là Đội TNXP K53 (Đội K53).

Đội viên được tuyển chọn ở các tỉnh Hà Tây (Hà Nội), Nam Định, Ninh Bình với 343 đoàn viên thanh niên và 3 cán bộ người Quảng Trị - Thừa Thiên Huế và 1 bác sĩ người Huế. Ngày 13/7/1965, Đội K53 tập trung và huấn luyện tại Trường Đoàn (Cầu Giấy) tập xạ kích và hành quân mang nặng như quân đội trong một tháng. Ngày 16/8/1965, Đội K53 làm lễ xuất quân ra chiến trường. Đây là đội TNXP đầu tiên và duy nhất của Đoàn cử đi B và được trang bị như cán bộ dân chính đi chiến trường với nhiệm vụ là làm công tác thanh vận ở khu giải phóng miền Tây Trị - Thiên.

Ròng rã 2 tháng hành quân đường bộ, Đội K53 đã tập trung ở A vào (A Lưới - Thừa Thiên) để chờ nhận nhiệm vụ. Khi đó, chiến trường bắt đầu ác liệt, vùng giải phóng Trị - Thiên bị thu hẹp nên 5 tháng sau, Đội K53 lại nhận lệnh hành quân ngược ra Bắc sông Bến Hải, vượt sông vào Nam mở con đường mới song song với đường mòn Hồ Chí Minh nối dài từ Nam Bắc Hải đến Nam sông Ba Lòng (Quảng Trị) lập ra 8 trạm vận chuyển vũ khí, hàng hóa, thuốc men vào Nam và cáng thương ra Bắc, tách 2 tiểu đội Ninh Bình và 1 tiểu đội Hà Tây làm lái đò và bảo vệ bến sông Cà Ná qua đường 9 lọt giữa cứ điểm 241 và đồn giặc Đầu Mầu, đêm đêm hàng chục tấn hàng và nhiều đoàn cán bộ, chiến sĩ đã qua sông trên 1 con đò độc mộc chỉ chở được 6, 7 người.

Thời gian đầu, mỗi đội viên chỉ gùi được 20 - 24 kg/chuyến, về sau họ phấn đấu lên 40 - 46 kg/chuyến, có nhiều người làm từ 26 đến 28 ngày/tháng. Đã có hàng chục người được phong tặng danh hiệu “Dũng sĩ quyết thắng”, “Dũng sĩ vận tải” cấp ưu tú.

Đến cuối năm 1966, đầu 1967 do quân đông, hàng nhiều, các đội viên trong Đội Đạo lộ đã đề xuất với lãnh đạo, lúc này Đội K53 đã phối hợp với đoàn vận tải Bắc Sơn phần đông là chiến sĩ dân tộc Tà Ôi, Vân Kiều lại được tăng cường tiểu đoàn 8 của Quân khu 4 thành đường Bắc Sơn nối từ Nam Bến Hải đến Bắc Hải Vân.

Kết quả sự phối hợp giữa Đội K53 và cán bộ, du kích địa phương là một con đò lớn được ra đời. con đò có thể chở cả 1 trung đội qua sông (bến đò này tồn tại đến ngày ký kết Hiệp định Pari năm 1973).