Chuyện học hành của Đại tướng Võ Nguyên Giáp

Thi trượt Quốc học

Theo ông Võ Đại Hàm, kiến thức Nho học của cụ thân sinh không thể lấp đầy và thỏa mãn đầu óc ham học hỏi của cậu bé Võ Giáp (tên khai sinh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp), ông cụ phải gửi con về thị xã Đồng Hới học, cách nhà 40km. Ở đây trò Giáp luôn đứng đầu lớp và thủ khoa toàn tỉnh tại kỳ thi tốt nghiệp bậc sơ học. Năm 13 tuổi (1924), cậu bé Võ Giáp khăn gói lên đường vào Huế để thi vào Trường Quốc học. Tại kỳ thi này, thí sinh Võ Giáp bị đánh trượt do vấn đề “tư tưởng”, vì bài luận đụng chạm đến những vấn đề “nhạy cảm” của chế độ Thực dân - Phong kiến.

Không từ bỏ con đường học hành, kỳ thi tiếp theo (1925) thí sinh Võ Giáp đứng thứ nhì toàn khoá của Trường Quốc học - Huế. Trong 2 năm học ở Trường Quốc học, hàng tháng trò Giáp luôn đứng đầu, chỉ duy nhất 1 tháng đứng thứ nhì. “Mặc dù nhà ông cụ thân sinh Đại tướng có ruộng Tiên Điền (ruộng làng cấp cho người có công với làng xã) nhưng cũng không đủ ăn. Gia đình Đại tướng vẫn thường xuyên vay nợ lúa gạo của hàng xóm để sinh sống. Hai anh em Võ Giáp vào học được ở trường Quốc học là nhờ sự chu cấp từ hai người chị gái. Mặc dù còn nhỏ tuổi, nhưng hai người chị gái của Đại tướng đã phải theo đò từ Lệ Thủy về Đồng Hới để buôn bán những sản vật quê nhà, dành dụm tiền nuôi hai em ăn học - ông Hàm kể.

Trong thời gian học tại Huế, cậu thanh niên Võ Giáp đã may mắn gặp được nhiều nhà tư tưởng lớn như Phan Bội Châu, Nguyễn Chí Diễu, Đào Duy Anh, Nguyễn Văn Khoa… “Những lúc rỗi, trò Giáp lại chạy sang đọc sách và trò chuyện về những vấn đề quốc kế, dân sinh với cụ Phan Bội Châu. “Ông già Bến Ngự” rất quý trò Giáp và từng hứa sẽ bàn giao lại toàn bộ sách vở của mình cho trò Giáp. Tuy nhiên, khi cụ Phan qua đời thì cậu thanh niên Võ Giáp đã sang Trung Quốc hoạt động Cách mạng” - ông Hàm kể.

Theo ông Hàm, thời gian Đại tướng Võ Nguyên Giáp học ở Quốc học rất ngắn, chỉ 2 năm. Mặc dù còn nhỏ tuổi, nhưng Đại tướng luôn là người đứng đầu, dẫn dắt các phong trào yêu nước trong giới trí thức, học sinh tại Huế. Năm 1927, Võ Giáp bị nhà trường đuổi học, do tổ chức tổng bãi khoá rầm rộ để phản đối việc Nguyễn Chí Diễu bị nhà trường đuổi học.

Về nhà được gần 1 năm, bỗng nhiên một hôm Nguyễn Chí Diễu lặn lội từ Huế về làng An Xá tìm gặp bạn đồng môn Võ Giáp. Nguyễn Chí Diễu mang theo một tập tài liệu về “Liên đoàn các dân tộc bị áp bức trên thế giới” và một số văn kiện cuộc họp của Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội ở Quảng Châu, trong đó có 2 bài phát biểu của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc. Có lẽ đó là sợi dây đầu tiên nối liền số mệnh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp với Chủ tịch Hồ Chí Minh và sự nghiệp Cách mạng Việt Nam.