Chuyện ít biết nơi bến sông voi chiến của Trần Hưng Đạo bị sa lầy

A Sào - khu di tích thuộc xã An Thái (Quỳnh Phụ, Thái Bình) là vùng đất đặc biệt. Nằm ven sông Hoá, tiếp giáp với Hải Phòng, Hải Dương; hội tụ khí thiêng sông biển, địa thế hiểm yếu, nơi đây từng là thái ấp của Phụng Càn Vương Trần Liễu, thân phụ của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn mà người Việt vẫn quen gọi Đức Thánh Trần - danh xưng ngắn gọn, nhưng hết sức tôn kính.

Nơi đây còn được xác định là kho quân lương phục vụ 2 cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông (1285, 1288) của quân dân nhà Trần, trực tiếp liên quan đến Trần Hưng Đạo. Câu ca dao: “Dẫu rằng ông nảo ông nào/ Qua đền A Sào cũng phải xuống ngựa” cho thấy sự tôn nghiêm, linh thiêng của ngôi đền cũng như vùng đất này.

Tương truyền, năm 1258, khi quân dân nhà Trần tiến hành cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên - Mông lần thứ nhất, Trần Quốc Tuấn mới 18 tuổi, nhưng đã được phong tước Thượng vị hầu và được Triều đình giao về trấn thủ đất A Sào.

Theo các cụ cao niên ở đây, A Sào có nghĩa là “cái ổ, cái tổ” của nhà Trần. Trong đó “A” là Đông A - theo lối chiết tự có nghĩa là “họ Trần”, trong khi “Sào” là cái ổ, tổ. Khi nhà Trần giành chiến thắng liên tiếp trong ba cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông, khí thế chiến đấu của quân dân nhà Trần ngày càng hừng hực khí thế và được gọi là hào khí Đông A.

Nhà báo Lã Quý Hưng, người có nhiều nghiên cứu về nhà Trần ở Thái Bình cho rằng, Trần Quốc Tuấn được triều đình giao trọng trách xây dựng lực lượng quân sự cùng hệ thống kho tàng tích trữ binh lương. Nhân dân khắp vùng ùn ùn mang thóc gạo mong được góp công, góp của cùng Triều đình đánh giặc.

Các kho ở Mễ Thương, kho nào, kho nấy đầy ắp, phải làm thêm nhiều kho khác. “Thực túc binh cường”, hệ thống kho lương thảo, vũ khí ở A Sào đã trở thành hậu cứ vững chắc cùng với Long Hưng (Hưng Hà) tạo nên tiềm lực hậu cần to lớn cho đại binh nhà Trần đủ sức kháng chiến đánh tan giặc Nguyên - Mông.

Sau hơn 700 năm, nơi này vẫn còn khắc ghi các dấu tích kho lương gắn liền với các làng xã xung quanh (thuộc huyện Quỳnh Phụ), như làng Mễ Thương (kho gạo), A Mễ (nơi để gạo của nhà Trần), Đại Nẫm (kho thóc lớn), làng Am Qua (kho gươm), Gò Đóng Yên (nơi đóng yên ngựa)…

A Sào còn có Bến Tượng gắn với chuyện con voi bị sa lầy khi đưa Trần Hưng Đạo dẫn đại quân qua sông Hoá đến Lục Đầu Giang quyết chiến với quân Nguyên Mông do Ô Mã Nhi chỉ huy trong cuộc kháng chiến chống giặc lần thứ 3 năm 1288.

Khi voi chiến bị sa lầy, nhân dân đã mang gỗ, tre, rơm, rạ, có hào kiệt tháo cả nhà gỗ lim cùng bè mảng tìm cách cứu voi, nhưng không kéo lên được. Trong khi đó, thế trận quá khẩn trương, nên chủ tướng Trần Quốc Tuấn đành nuốt nước mắt lên thuyền vượt sông đánh giặc.

Voi chiến ứa nước mắt nhìn chủ tướng, kêu rống lên một hồi dài rồi từ từ chìm vào lòng phù sa. Tiếc thương Voi chiến đạo nghĩa, Hưng Đạo Đại Vương đã tuốt gươm chỉ xuống dòng sông, hét lên thề rằng: “Lần này đi đánh giặc Nguyên, nếu không thắng không quay gót về miền này chi”.

Hưng Đạo Đại Vương cùng quân dân nhà Trần đã thực hiện được lời thề sinh tử đó, đánh bại giặc Nguyên - Mông hung hãn, bảo vệ giang sơn gấm vóc Đại Việt. Hưng Đạo Đại Vương đã cho đắp mộ Voi nơi bến sông và nhân dân đã lập miếu thờ. Từ đó, bến sông có tên là Bến Voi, Bến Tượng. Rồi nhân dân A Sào đã tạc tượng Voi bằng đá thờ tại bến sông.