Chuyện ít biết về cuộc đời gian khó của cha đẻ bếp không khói Hoàng Cầm

Nhắc đến đại úy Hoàng Cầm, nhiều người nhớ ngay đến chiếc bếp không khói huyền thoại đã đi vào lịch sử kháng chiến. Nhưng phía sau sáng kiến ấy là một cuộc đời bình dị, tận tụy suốt đời nghĩ cho người dân, chưa bao giờ xem công lao của mình là điều đáng kể.

Sự tích bếp không khói huyền thoại

Những ngày cuối tháng 5, chúng tôi may mắn gặp ông Hoàng Thư (trú tỉnh Phú Thọ, con trai cả của cụ Hoàng Cầm - người sáng tạo ra bếp không khói huyền thoại của Quân đội nhân dân Việt Nam). Trong căn nhà nhỏ tại phố Điện Biên Phủ (Hà Nội), ông Thư lặng lẽ nâng niu từng bức ảnh đã ngả màu thời gian của người cha quá cố.

Ở tuổi 82, ông Thư vẫn minh mẫn và nhớ như in khoảng thời gian sống cùng cụ Hoàng Cầm trong ngôi nhà mang đậm ký ức ấy. Đó là một người cần mẫn, ít nói về bản thân nhưng luôn đau đáu tìm cách giúp bộ đội, giúp người dân bớt gian khổ trong những ngày đất nước còn khó khăn.

Khi chúng tôi hỏi điều gì có thể gói gọn cuộc đời của cha đẻ bếp không khói, ông Thư suy nghĩ rất lâu rồi đáp bằng hai chữ: "tận tụy". Đặc biệt, khi nhận được thông tin Bộ Quốc phòng đề nghị truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho cụ Hoàng Cầm, ông Thư cho biết rất vui, phấn khởi nhưng đó không phải là điều mà ông xúc động nhất.

Điều ông muốn nói đến nhiều hơn ở cụ Hoàng Cầm là một nhân cách sống, một người lính, người cựu chiến binh suốt đời đặt lợi ích của quân đội và nhân dân lên trên hết, một người cha mẫu mực, sống trọn vẹn với lời dạy giản đơn: "Bố làm như thế này này, con nhìn mà làm".

Ngược lại thời gian, ông Thư kể, cụ Hoàng Cầm nhập ngũ năm 1947, được phân công làm tổ trưởng nuôi quân. Trong chiến dịch Hoàng Hoa Thám, cụ tận mắt chứng kiến cảnh đồng đội thương vong do máy bay địch tập kích nên nảy ra ý định sáng tạo ra một cái gì đó để làm giảm thương vong cho quân đội.

Ý định ấy được cụ nung nấu đến khi tham gia chiến dịch Hòa Bình (1951 - 1952). Vào một buổi sáng dạo trên bờ suối, cụ Hoàng Cầm nhìn làn khói lượn lờ quanh mái bếp nên đã nảy ra sáng kiến làm một loại bếp có thể nấu nướng mọi thứ ban ngày mà không sợ máy bay địch xuất hiện.

Trưa hôm đó, cụ cầm xẻng ra bờ suối đào thử bếp (mở đường dẫn khói, thêm rãnh phụ)... Sau vài lần, một chiếc bếp như ý đã được tạo ra. Cái hay ở bếp chính là những đường rãnh chạy dài từ lò được phủ bằng cành cây và đất ẩm. Khói từ trong lò tuôn ra, lan khắp các rãnh, khi bốc lên gặp đất ẩm bị lọc, cản lại và lan ra, bay là là trên mặt đất. Kể từ đó, loại bếp "có một không hai" được phổ biến rộng rãi trong toàn quân, bộ đội không sợ máy bay địch dội bom mỗi khi nổi lửa.

Tháng 10.1952, đơn vị đã quyết định lấy tên người chiến sĩ sáng tạo ra chiếc bếp ấy để đặt tên cho bếp. Cũng từ đó, bếp Hoàng Cầm dần trở nên thân thuộc với bộ đội qua từng chiến dịch kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.

Với thành tích xuất sắc này, cụ Hoàng Cầm được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng nhì, được báo công với Bác Hồ tại Đại hội Anh hùng, chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất, ngày 1.5.1952, tại xã Kim Bình, H.Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang. 

Cũng tại đại hội, ông vinh dự được Bác Hồ tặng chiếc đồng hồ đeo tay là chiến lợi phẩm thu được của địch.