Chuyện ít biết về gia đình từng hiến hơn 5.000 lượng vàng, ba mẹ con được Bác Hồ đặt tên

Vợ chồng tư sản dân tộc yêu nước từng hiến tặng hơn 5.000 lượng vàng cho Nhà nước

Chúng tôi gặp ông Trịnh Cần Chính (76 tuổi), tại nhà riêng ở số 34 Hoàng Diệu, Hà Nội vào một chiều cuối năm. Ít ai biết, ông Chính là con nhà tư sản dân tộc yêu nước Trịnh Văn Bô và Hoàng Thị Minh Hồ - người hiến tặng Nhà nước 5.147 lượng vàng trong "Tuần lễ vàng" năm 1945. Điều đặc biệt, cái tên Cần Chính được Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt khi ông được sinh vào năm 1949 trong lần gia đình đi sơ tán tại tỉnh Phú Thọ.

Trong câu chuyện với PV Báo điện tử Dân Việt, ông Chính kể, cụ bà Hoàng Thị Minh Hồ đã qua đời đến nay hơn 8 năm. Thế nhưng ký ức về cha mẹ vẫn luôn hiện hữu trong ký ức con cháu trong gia đình. Đặc biệt, những việc làm của cha mẹ đều hết lòng phụng sự Tổ quốc, nhân dân.

Sinh thời, cụ bà Hoàng Thị Minh Hồ như nhiều thiếu nữ Hà Thành xưa thường vấn khăn, mặc áo dài, đi guốc mộc. Cụ có nước da trắng, mũi cao và gương mặt thanh tú. Cụ có rất nhiều chàng trai để ý. Họ hầu hết đều là công tử của các gia đình bề thế ở Hà Nội.

Năm 18 tuổi, bà Hoàng Thị Minh Hồ kết hôn với ông Trịnh Văn Bô, được cha mẹ cho ở riêng tại nhà số 48 Hàng Ngang và kế thừa hiệu buôn tơ lụa Phúc Lợi. Chính tại ngôi nhà này đã diễn ra cuộc họp thành lập Chính phủ lâm thời và đặc biệt trong căn phòng ở tầng 2, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết bản Tuyên ngôn Độc lập, đọc tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội, ngày 2/9/1945, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa.

Đây là một sự kiện lịch sử quan trọng đặc biệt, có ý nghĩa vô cùng to lớn, đánh dấu bước ngoặt phát triển của lịch sử dân tộc Việt Nam. Sau này gia đình đã dành tặng ngôi nhà 48 Hàng Ngang cho Nhà nước.

Còn với cụ Trịnh Văn Bô thời bấy giờ là quý tử của họ Trịnh giàu có, sở hữu thương hiệu Phúc Lợi nổi tiếng. Nhà cha ông cũng ở ngay Hàng Ngang cách nhau chỉ hơn 100m.

“Cuộc hôn nhân của cha mẹ tôi do hai bên gia đình sắp đặt, thế nhưng chưa bao giờ tôi thấy cha mẹ nặng lời với nhau. Đàn ông xưa năm thê bảy thiếp, cha tôi sinh thời đẹp trai, tri thức, nho nhã, thông thạo nhiều thứ tiếng như: Tiếng Anh, tiếng Pháp… lại sinh ra trong gia đình giàu có nên không ít bóng hồng thầm thương trộm nhớ. Nhưng bấy nhiêu năm bên cạnh mẹ chưa một lần cha tôi làm gì có lỗi với bà", ông Chính chia sẻ.

Sau khi được thừa kế thương hiệu vải Phúc Lợi ở số 7 Hàng Ngang với số vốn ban đầu là 30 ngàn đồng Đông Dương, bằng tài năng thiên bẩm của mình, cụ bà Hoàng Thị Minh Hồ đã lao động không ngưng nghỉ để cùng chồng phát triển sự nghiệp.

“Bố mẹ tôi lao động rất vất vả. Sau một ngày mệt nhọc, xong bữa cơm người ta được nghỉ ngơi thì bố mẹ tôi vẫn mải miết lo các đơn hàng. Những ngày lễ Tết, người ta thảnh thơi nhưng một tháng Tết nhà tôi có tới 30 người làm cả ngày lẫn đêm. Ban đầu từ các hợp đồng trong nước từ một số tỉnh lân cận, cha mẹ vươn ra thị trường nước ngoài. Cha tôi lúc đó thông thạo nhiều thứ tiếng nên lo đối ngoại, mẹ tôi lo việc đối nội. Mẹ tôi đảm đang, nhanh nhẹn phụ trách phần giao dịch, cha tôi làm thông ngôn (phiên dịch) cho bà", ông Chính tâm sự.

Theo lời ông Chính, ở thời điểm bố mẹ ông kinh doanh, lúc đỉnh cao trong nhà kho lụa chất cao như núi, gia nhân lúc nào cũng nườm nượp để phục vụ cho gia đình và công việc buôn bán lụa. Họ giàu có đến mức đi đâu cũng có xe đưa rước. Trong nhà nườm nượp gia nhân, giúp việc. Mỗi người con trong gia đình đều có một vú em lo lắng bữa ăn, giấc ngủ.

Dù có điều kiện để ăn ngon mặc đẹp, hưởng thụ lối sống xa hoa đương thời nhưng hai vợ chồng doanh nhân luôn quan niệm: "Buôn bán 10 đồng thì giữ lại 7 đồng, còn đâu giúp đỡ người nghèo và làm việc phúc đức”.

Ba mẹ con cùng được Bác Hồ đặt tên

Ông Chính kể lại, tên của 3 mẹ con ông đều do Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt. Khi ở tại ngôi nhà 48 Hàng Ngang, đúng ngày 24/8/1945 có người khách đến nhà một cách bất ngờ. Vị khách quý đi bằng cửa sau. Lúc đó bà Minh Hồ không thể ngờ mình đang được đón tiếp Bác Hồ.

“Giai đoạn Bác Hồ ở cùng nhà cả bố mẹ tôi đều không biết là ai, chỉ biết đây là một đồng chí cách mạng có uy tín, người nhỏ bé, với vầng trán rất cao, đôi mắt sáng, đi đôi dép cao su, chiếc quần soóc nâu, chiếc áo sơ mi ngắn tay và chiếc mũ phớt bạc màu”, ông Chính kể lại.

Hàng ngày dù bị cuốn bởi bao công việc nhưng mẹ ông Chính vẫn để ý, lo toan phần việc trên gác nơi Bác Hồ ở. Bà Minh Hồ cắt cử người lo cơm nước và làm mọi việc trong nhà chu tất nhưng vẫn cẩn thận dặn dò tuyệt đối không ai được hỏi han bất cứ một điều gì. Đêm nào bà cũng nghe tiếng máy chữ hoạt động rất khuya. Chuông đồng hồ điểm 12 tiếng, đèn trên phòng của Bác Hồ mới tắt, nhưng đồng hồ điểm 5 tiếng, đã thấy Bác Hồ dậy tập thể dục ngoài ban công.

“Mẹ tôi kể, có lần mang đồ ăn tối lên cho Bác Hồ, Người ngừng làm việc rồi ân cần hỏi: Cô tên gì? Mẹ đáp cháu tên Trịnh Văn Bô. Bác Hồ nói lại: Tên thật của cô cơ chứ không gọi theo tên chồng. Lúc này mẹ đáp cháu tên là Hoàng Thị Hồ. Khi ấy cả bố mẹ tôi đều mới 31 tuổi nhưng đã có 4 người con. Bác Hồ đọc đi đọc lại rồi bảo nên thêm chữ Minh Hồ. Sau mẹ tôi làm lại giấy tờ lấy tên Bác Hồ đặt là Hoàng Thị Minh Hồ. Bác Hồ cũng hỏi gia đình giàu sao lại muốn tham gia Việt Minh? Lúc này mẹ đáp, vì muốn giúp cách mạng thoát khỏi nỗi nhục mất nước”, ông Chính nhớ như in lời mẹ kể lại.

Nạn đói năm 1945, vợ chồng doanh nhân Trịnh Văn Bô cũng kịp thời mang mang tiền đi cứu trợ người dân, mua 1.000 vé phát cháo, phát cho người đói, nhờ thế mà nhiều người thoát chết trong gang tấc. Sau đó, hưởng ứng "Tuần lễ vàng" năm 1945 do Chính phủ phát động, gia đình doanh nhân Trịnh Văn Bô và Hoàng Thị Minh Hồ đã ủng hộ 5.147 lượng vàng, trong khi ngân khố quốc gia lúc đó chỉ còn 1,2 triệu đồng tiền Đông Dương, đa phần lại rách, không thể tiêu dùng được.

Ngoài ra, vợ chồng doanh nhân Trịnh Văn Bô còn là thành viên cốt cán trong Ban vận động "Tuần lễ vàng", khích lệ giới công thương và nhân dân quyên góp được 20 triệu đồng Đông Dương và 370 kg vàng.

Lục lại ký ức, ông Trịnh Cần Chính cho hay, mẹ từng kể, mùa đông năm 1956 trời rét cắt da cắt thịt, bà đi sang Đình Bảng - Chợ Giàu (Bắc Ninh), thấy mình mặc áo len ấm áp mà trẻ con chỉ có manh áo mỏng, trần truồng, môi tím tái vì rét. Bà quyết định về may áo mang đi phát cho các cháu bé.

Trong gia đình, vợ chồng doanh nhân giàu có cũng khiến các gia nhân phải nể phục và yêu quý. Nhiều gia đình giàu có cư xử với gia nhân rất khắt khe nhưng vợ chồng doanh nhân Trịnh Văn Bô chưa bao giờ to tiếng quở trách gia nhân một lời.

Gia đình gia nhân nào khó khăn, cuối năm ngoài tiền lương, vợ chồng doanh nhân Trịnh Văn Bô còn thưởng thêm tiền để họ về ăn Tết với gia đình… Chính vì thế, trong cửa hiệu của gia đình giàu có này chưa bao giờ có chuyện gia nhân ăn bớt tiền hay ăn cắp vải mang đi bán.

“Bố mẹ tôi sinh tất cả 7 người con thì tôi là thứ 6 được sinh tại Phú Thọ. Khi ấy Bác gặp hỏi: “Cô chú định đặt tên cháu là gì? Lúc này Bác nhắc khẩu hiệu: Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. Bác nói lấy hai chữ “Cần Chính”. Tên tôi do chính Bác đặt. Sau Bác đặt cho em trai út tôi là Trịnh Kiến Quốc. Bác cũng góp ý nên đặt tên vậy. Tôi rất vinh dự khi được Bác đặt tên. Tôi cũng vô cùng tự hào khi cha mẹ, gia đình tôi giàu lòng yêu nước và tình yêu thương mọi người, không phân biệt giàu hay nghèo”, ông Chính chia sẻ thêm.