Chuyện ít biết về những anh hùng "tập kết ngược" trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước

Hầu hết cán bộ địch vận "tập kết ngược" vào miền Nam đợt đầu tiên đều bị địch bắt, có người bị bắt đi bắt lại 2 - 3 lần, có người bị địch đày ải qua hàng chục nhà giam, bị tra tấn dã man.

“Tập kết ngược” - quyết định táo bạo, đúng đắn

Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ, trong khi cán bộ chiến sĩ ta ở miền Nam nô nức xuống tàu tập kết ra miền Bắc thì một số cán bộ có kinh nghiệm làm công tác địch vận đối với ngụy binh, lính Âu Phi ở miền Bắc lại được Cục Địch vận, Tổng cục Chính trị lựa chọn, lặng lẽ từ biệt người thân, tìm mọi cách thâm nhập vào vùng địch kiểm soát ở miền Nam để làm nhiệm vụ. Họ được gọi là “Những người tập kết ngược”.

Công tác địch vận là hoạt động tuyên truyền vận động nhằm lôi kéo người trong quân đội địch, làm tan rã hàng ngũ địch. Công tác này bao gồm: nghiên cứu đối tượng, tuyên truyền, xây dựng cơ sở bí mật, tù hàng binh và kết hợp địch vận với tác chiến.

Theo hồ sơ lưu trữ tại Cục Dân vận, đầu tháng 10/1954, đoàn đầu tiên, gồm 3 cán bộ của Cục Địch vận gồm các đồng chí: Trần Bá, Lê Quốc Chinh và Trương Tế Mỹ đã vào miền Nam theo đường hàng không, dưới danh nghĩa phái đoàn Việt Nam trong Ủy hội quốc tế.

Sau chuyến đi đầu tiên thuận lợi, Cục Địch vận tiếp tục lựa chọn, huấn luyện rồi đưa các cán bộ địch vận vào giúp Khu V và Nam Bộ làm nhiệm vụ xây dựng hệ thống cơ quan binh vận cấp ủy, xây dựng cơ sở và cài cắm vào hoạt động trong hàng ngũ địch.

Hai cán bộ "Tập kết ngược": Lê Đình Vũ (bên trái), Phó ban Binh vận Đặc khu Sài gòn-Gia định (T4) và Vũ Quang Lân (người đã vận động anh trai là Đại tá ngụy Vũ Quang Tài). Ảnh: Thuận Hóa.

Đợt thứ hai (từ cuối năm 1954 đến tháng 4/1955), cục đã cử vào Nam 36 đồng chí (trong đó, 35 đồng chí là cán bộ quân đội từ cấp trung đội đến cấp trung đoàn bậc phó). Đợt ba, từ tháng 5/1955 đến 7/1958, cục cử đi tiếp 17 đồng chí nữa.

Sau đó, rải rác trong các giai đoạn của chiến tranh còn có thêm nhiều cán bộ được Cục Địch vận bổ sung cho các chiến trường làm công tác Mỹ vận, Triều vận (với lính Hàn Quốc)... Từ năm 1959 đến 1964, Cục đã đưa vào miền Nam thêm 222 cán bộ chiến sĩ, trong đó có 167 bộ đội, 55 cán bộ dân chính.

Nguyên ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng Ban Dân vận Trung ương Vũ Oanh lúc này là Cục trưởng Cục Địch vận, là người đã thực hiện việc lựa chọn, gặp gỡ giao nhiệm vụ và tiễn các cán bộ, chiến sĩ đó lên đường.

Sinh thời, khi chúng tôi tới thăm, ông Vũ Oanh kể lại: “Lúc ấy, sau 9 năm kháng chiến gay go gian khổ, miền Bắc vừa mới được hưởng không khí hòa bình. Những đồng chí được cử vào Nam là chấp nhận đi vào nơi gian khổ, đầy hy sinh, thử thách.

Trong số họ có đồng chí vừa mới cưới vợ, có đồng chí vợ yếu, con nhỏ; có nữ đồng chí đang có người yêu chỉ chờ hòa bình là cưới... Vậy mà khi được giao nhiệm vụ, họ đều nhận một cách nhẹ nhàng, hào hứng, không mảy may đắn đo suy nghĩ, không đặt quyền lợi cá nhân lên trên lợi ích cách mạng".

Những cán bộ địch vận trước khi lên đường sẽ được trang bị về mặt tư tưởng và những nghiệp vụ công tác binh - địch vận.

Trước khi lên đường, họ được đồng chí Trần Lương (Trần Nam Trung) - Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị và các đồng chí lãnh đạo Cục Địch vận mời cơm, động viên.

Họ vào Nam bằng nhiều cách: có người đi máy bay qua đường Campuchia theo đường công khai, có người đi tàu thủy theo đường di cư, lại có người vào giới tuyến rồi vượt biển vào Nam...”.

Đồng chí Trần Lương (Trần Nam Trung, người ngồi, áo xanh), nguyên Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, nguyên Bộ trưởng Quốc phòng Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam và đồng chí Hai Văn (Phan Văn Đáng, người ngồi bên phải), Anh hùng Nguyễn Trọng Tâm (đứng, bên trái) tại Dinh Độc lập, tháng 8/1996.