CHUYỆN KỂ VỀ BÀ HỘI ĐỒNG - Mẹ VNAH Đào Thị Ý

Dưới hai hàng cây trái sum xuê, xanh mát, đi trên con lộ nông thôn vừa mới được rải sỏi đỏ thẳng tắp, khang trang, tôi cảm thấy vui vui trước sự thay đổi thịt nhanh chóng của một làng quê nhỏ bé, ấp Sơn Phụng. Nơi mà cách đây hơn 25 năm, người dân còn sống nghẹt thở dưới ách kìm kẹp của kẻ thù. Nhưng đây cũng là nơi đã sinh ra biết bao người con ưu tú, biết sống anh hùng và chết vinh quang cho Tổ quốc, như anh Thế, anh Thường, anh Thọ, và những Bà Mẹ Việt Nam Anh hùng như mẹ Ý, mẹ Thông.

Nhân chuyến về công tác ở xã Sơn Định, tôi tranh thủ đến thăm nhà mẹ Đào Thị Ý. Ngày xưa nhà của mẹ Ý lớn lắm, nhất nhì ở ấp này. Bởi lẽ thời chín năm, chồng của Mẹ là ông Dương Kim Sanh, có tham gia trong bộ máy dân sự của Pháp. Vì thế mà người dân ở đây thường gọi Mẹ là “Bà Hội đồng Sanh”. Nhưng thực ra chức Hội đồng của Mẹ chẳng qua là bức bình phong che chắn, tạo sự an toàn cho gia đình sống trong thời ly loạn. Vì thời đó hễ ai có nhiều tiền là có thể mua được chức tước. Nhưng điều đặc biệt ở đây, là chính trong ngôi nhà này đã sản sinh ra một người con ưu tú, biết sống anh hùng và chết vinh quang cho Tổ quốc. Đó là liệt sĩ Phạm Đắc Thế.

Ngôi nhà lớn giờ đây không còn nữa, chỉ còn lại một phần nhỏ mảng tường rong rêu, cháy xém từng mảng còn sót lại, chứng tích của những lần bị giặc đốt phá vì chúng tình nghi là nhà Mẹ có chứa “Việt Cộng”. Mẹ mất năm 1989 trong một cơn bạo bệnh. Tiếp chúng tôi là dì Ba Nga con của Mẹ. Dì Nga kể: Hồi đó... hai ông, bà ăn ở với nhau không có con. Liệt sĩ Phạm Đắc Thế và dì Nga là con nuôi của hai người từ thuở nhỏ. Chồng Mẹ do bị bệnh nên mất sớm. Năm lên 18 tuổi, thời kỳ đầu của cuộc kháng chiến chín năm chống thực dân Pháp, theo tiếng gọi của quê hương, anh Thế đã thoát ly gia đình vào lực lượng du kích xã. Thấy được ý chí của con trai mình yêu nước, thương dân, Mẹ yên lòng lắm. Và chính bản thân Mẹ cũng tham gia hoạt động đóng góp cho cách mạng kể từ đó, như đào hầm bí mật để nuôi giấu cán bộ cách mạng, quyên góp tiền bạc ủng hộ kháng chiến, cất giấu truyền đơn, đưa thư, làm liên lạc... Lúc đầu chưa có kinh nghiệm, Mẹ sợ lắm. Nhưng sau đó thì quen dần, và nhà Mẹ chính là cơ sở cách mạng an toàn ở địa phương.

Biết Mẹ nuôi chứa “cộng sản”, bọn giặc thường xuyên đến nhà Mẹ rình rập, theo dõi, bắt Mẹ về bót tra tấn, dụ dỗ. Có lần tên Quận trưởng sai lính bắt Mẹ lên bót, dụ dỗ Mẹ khai báo cơ sở cách mạng để được trọng thưởng, Mẹ nhất định không khai, Mẹ nói: “Nhà tôi trước nay là nhà Hội đồng, làm gì có quan hệ với Việt Minh Cộng sản để mà chỉ”. Thế là bọn giặc treo Mẹ lên xà nhà, đổ nước. Mẹ chết đi sống lại mấy lần trước sự tra tấn dã man của giặc. Mẹ thường nói với con cháu: “Thuốc đắng Mẹ sợ lắm, không uống được (lúc đó Mẹ bị bệnh trĩ) nhưng dưới roi vọt của kẻ thù Mẹ chẳng sợ, dù có chết Mẹ cũng không khai báo”.

Câu chuyện về mẹ Ý càng trở nên thú vị hơn khi dì Nga tiết lộ thêm: Mẹ Ý tên thật là Nguyễn Thị Tư, còn cái tên Đào Thị Ý của Mẹ như hiện nay thường gọi là do thời chiến tranh, Mẹ đã thay tên, đổi họ để dễ dàng hoạt động cách mạng tránh sự theo dõi của kẻ thù. Càng suy nghĩ về Mẹ, tôi càng cảm thấy khâm phục và kính trọng Mẹ hơn. Những tưởng cuộc đời của “Bà Hội đồng” là giàu sang, sung sướng. Nhưng có mấy ai biết được rằng, trong những thời kỳ đen tối nhất của lịch sử dân tộc, thì sự hy sinh to lớn về sức người, sức của của “Bà Hội đồng” – mẹ Ý, cho sự nghiệp cách mạng là hết sức cao cả. Nhà cửa bị giặc đốt phá, còn người con trai yêu quý nhất của Mẹ đi bộ đội cũng đã hy sinh anh dũng trong trận đánh bót Chợ Lách năm 1947 mà đến nay vẫn chưa tìm được mộ. Bản thân Mẹ cũng đã từng vào tù ra khám, chịu biết bao trận đòn thù. Ranh giới giữa sự sống và cái chết rất mong manh, từng ngày từng phút. Ôi! thật đáng trân trọng biết bao! Chỉ có những người Mẹ Việt Nam Anh hùng, gan dạ, dũng cảm, giàu lòng yêu nước như mẹ Đào Thị Ý mới đủ sức vượt qua bao phong ba bão tố của cuộc đời, góp phần to lớn vào thắng lợi chung của sự nghiệp cách mạng. Để tri ân những hy sinh mất mát, công lao to lớn của Mẹ cho quê hương đất nước, ngày 17/12/1994, Nhà nước ta đã tôn vinh và truy tặng Mẹ danh hiệu “Bà Mẹ Việt Nam Anh hùng”.

Giờ đây mẹ Đào Thị Ý thân yêu của chúng ta không còn nữa. Mẹ đã ra đi thanh thản ở tuổi 86, nhưng những công lao đóng góp to lớn và tấm lòng cao cả của Mẹ đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc, thì con cháu ngày nay luôn ngưỡng mộ và mãi mãi khắc ghi.