Chuyện kể về Liệt sĩ Cao Tự Cường-Tiểu đội trưởng Chi đội Giải phóng quân đầu tiên đi Tây Tiến (1945)

hông mấy ai còn nhớ, có một chi đội đầu tiên của Quân giải phóng đã lên đường đi Tây Tiến ngay sau Lễ Độc lập. Hơn 100 ngưòi ra đi, chiến đấu, hy sinh; khi đến Tông (Sơn Tây), tháng 9/1946, chỉ còn 18 người. Cao Tự Cường là một trong số những chiến sĩ đã hi sinh trong đợt Tây Tiến này. Câu chuyện năm 2000 tìm thấy  hài cốt của liệt sĩ Cao Tự Cường (tức Trần Tự) ở bản Mường Cang, xã Mường Lầm, huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La, tôi đã được ông Cao San, em trai liệt sĩ và ông Lê Tuấn, nguyên Phân đội trưởng trong chi đội Tây Tiến do ông Nông Ích Cao chỉ huy kể, nay ghi lại để các bạn hiểu thêm về chiến sĩ giải phóng quân Hà Nội đã lên đi Tây Tiến từ mùa thu năm 1945.

* Những ngày hoạt động Việt Minh sôi nổi

Là con thứ hai trong gia đình có 9 anh em, Cao Tự Cường được cha - ông giáo nghèo Cao Văn Chinh cho học trường Bưởi nhưng rèn giũa nghiêm khắc theo nếp nhà thanh bạch, không đua đòi các “cậu ấm” con nhà giàu. Nhưng thanh thế của Việt Minh như ngọn sóng trào, cuốn Cao Tự Cường cũng như thanh niên các trường trung học Thăng Long, Gia Long, Văn Lang  hướng theo ngọn cờ cứu nước. Anh giấu cha, mang tiền của gia đình đi tham gia các hoạt động của Đội tuyên truyền xung phong Hoàng Diệu. Chiếc xe đạp có ghi đông vuông là “mốt” của thanh niên lúc đó, anh cưa đi, uốn thành chữ U để “cua” trên phố cho nhanh. “Tôi nhớ trong dịp chuẩn bị bảo vệ cho cuộc diễn thuyết của Đội tuyên truyền xung phong Hoàng Diệu ở chợ Canh, anh Nguyễn Văn Tiết (đã hi sinh trong kháng chiến chống Mĩ), dẫn đến một thanh niên dáng thâm thấp, mặc quần soóc, áo sơ mi cộc tay, trông có vẻ thể thao lắm. Chúng tôi làm quen với nhau và nhanh chóng thân thiết bởi tính tình đều cởi mở, bộc trực, cương quyết. Tiếng cười vô tư của Cường toả sáng gương mặt còn rất học trò”-  ông Lê Tuấn đã từng kể cho tôi nghe về anh như thế.

Nhanh nhẹn, hoạt bát, nên Cao Tự Cường tham gia bảo vệ các cuộc diễn thuyết, mít tinh của Đội tuyên truyền xung phong Hoàng Diệu ở nội ngoại thành (Mễ Trì, rạp Tố Như, Nhà hát lớn…). Ngày 19-8-1945, người người lớp lớp xuống đường giành chính quyền về tay nhân dân. Ngay sau đó, những chiến sĩ đã tham gia chiếm phủ Khâm Sai (nay là nhà khách Chính phủ), Trại bảo an binh của địch ở Hàng Bài trở thành Giải phóng quân để bảo vệ chính quyền cách mạng. Trong phân đội Giải phóng quân do ông Lê Tuấn làm Phân đội trưởng, Cao Tự Cường được cử làm tiểu đội trưởng tiểu đội 1. (Cuối tháng 8-1945, Hà Nội có thêm Chi đội Giải phóng quân từ chiến khu về do đồng chí Đàm Quang Trung chỉ huy).