Chuyện không chỉ của ngày hôm qua

“Tại sao lại là thư và nhật ký mà không phải là những thứ khác?”. Có những cựu chiến binh, trong suốt những năm tháng chiến tranh chưa hề viết một lá thư, chưa ghi một trang nhật ký nào. Và đến một ngày ông quyết định đến bưu điện để đánh bức điện khẩn về quê cho gia đình chỉ vỏn vẹn 8 chữ: “Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược” rồi ký tên và chấm hết. Thế hệ những người lính là vậy, hồn nhiên như không giữa chiến trường ác liệt.

Chắc chắn viết thư hay ghi nhật ký, đều không phải là làm văn, mà trước hết đó là chính cuộc đời. Không có một người nào khi đặt bút viết những dòng chữ ấy mà lại nghĩ rằng, sau mấy chục năm nữa chúng sẽ được in thành sách và họ trở thành những tác giả. Vì thế, tất cả đều chân thực và sinh động đến lạ kỳ.

Đó là bức thư của Đại tá Đỗ Sâm, nguyên là sĩ quan pháo binh đã từng trực tiếp tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ, từng chiến đấu tại các chiến trường ác liệt Trung bộ và Tây Nguyên trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Từ chiến trường miền Nam ác liệt ông đã gửi 35 lá thư ra Bắc. Tất cả là những lá thư tình, được bắt đầu bằng những dòng chữ “Em yêu quý”, “Em yêu quý nhất đời của anh”; “Em yêu duy nhất của anh!”; “Em vô cùng thương mến”... Những dòng thư ông viết: “Cuộc đời chúng ta còn dài, còn tươi đẹp lắm. Một năm xa cách có là bao em nhỉ. Anh vừa giở bản đồ ra xem, nhìn chặng đường mình đi đã vượt qua bao sông núi hiểm trở, với hàng ngàn cây số để đến với mảnh đất Thành đồng Tổ quốc mà kinh ngạc. Anh bỗng thấy rùng mình, mắt sáng hẳn ra, tâm hồn cao đẹp hẳn lên vì tự hào: Ta đã vượt qua được một chặng đường lịch sử thật là vĩ đại”. Sau này gặp lại nhau, ôn lại những ngày xa nhau, vì sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước... chắc cả em và anh đều chung tự hào”... để hôm nay chúng ta đọc mà vừa tự hào vừa nghẹn ngào.

Đó là bức thư “có một không hai” của ông Phạm Nho Nghĩa, nguyên là Ủy viên Thường trực Thông tấn xã Giải phóng, giai đoạn 1965-1974. Nói bức thư đặc biệt vì khi học xong lớp nghiệp vụ thông tấn báo chí, ông cùng với những đồng chí khác lên đường vào Nam. Làm thế nào để báo cho vợ con biết mình đã đi chiến trường, sẵn có miếng vải kaki bằng bàn tay cắt ra từ chiếc quần cũ, ông dùng bút bi đỏ viết vội mấy dòng thư rồi dùng kim băng cài miếng vải thư ấy vào chiếc vỏ chăn để nhà trường chuyển về gia đình. “Em Loan yêu. Khi em nhận được những quần áo còn ấm hơi anh, thì anh đã đi được chặng đường khá dài và đang tiếp tục cuộc hành quân tới đích. Chúc em và 3 con Bách + Hồng + Việt mạnh khỏe và tin tưởng ở ngày mai thắng lợi. Thương yêu anh, em hãy tỏ ra có nghị lực, gan góc - đừng tỏ ra mềm yếu, buồn rầu mà ảnh hưởng tới sức khỏe...”.

Hầu hết các bức thư còn được giữ đến ngày hôm nay là thư tình gửi người yêu, viết về cho vợ hoặc thư gửi về cho gia đình.

Đó còn là bức thư có đoạn nhắc nhở người em của liệt sĩ Phạm Quang Hoàn, khi ông đang chiến đấu ở khu vực giáp biên giới Campuchia: “Kính thưa ba, đẻ! Con xin nói với em Long vài câu: Long đã lớn rồi, sống phải biết suy nghĩ, hãy chọn bạn mà chơi. Hè này cố gắng xem sách, báo cho nhiều. Xem quen sẽ thấy thú vị em ạ. Xem nhiều sẽ hiểu biết rộng hơn. Sau này sẽ có ích nhiều khi vào đời”.

Là bức thư của ông Vũ Xuân Thu (Vĩnh Phúc) người may mắn đi qua chiến tranh và bình yên trở về với gia đình. Những lá thư ông viết 30 năm trước gửi cho mẹ và gia đình, phần nào đã nói lên tình cảm của người lính với nhau: “Vì xa gia đình nên cuộc sống nơi chúng con là đùm bọc nhau. Đau thì đau chung. Vui thì vui cùng. Nhờ cách mạng mà con hiểu và được sống cùng những anh em như thế đấy mẹ ạ. Mẹ ơi, cách mạng đã toàn thắng. Ngày con về thăm mẹ và gia đình không xa nữa đâu”. Với những dòng tái bút: “Con nói khẽ với mẹ thôi nhé. Mẹ xem có “khóm hoa” nào tươi tốt, ngắm kỹ một bông hoa dù trắng hay hồng, cốt ở cái hương mà được người khen thơm rồi mẹ mách trước cho con để con... Mẹ đừng nói cho ai biết và đừng cười con mẹ nhé!".

Đó là bức thư của một chiến sĩ Nam Tiến lên đường nhập ngũ khi mới 15 tuổi rưỡi, phải khai tăng tuổi để được theo các anh chị khác tòng quân giết giặc. “Bố mẹ à, con ra đi chiến đấu, mang mối thù của quê hương bị tàn phá và mối thù của gia đình chú Bé, nên dù mấy gian khổ, mấy hy sinh con đều vượt qua”.