CHUYẾN LÊN KINH CHỮA BỆNH VÀ BẢN LĨNH CHỐI TỪ DANH LỢI

Lê Hữu Trác sinh ra trong một gia đình đại khoa bảng, cha và anh đều làm quan to dưới triều Lê - Trịnh. Bản thân ông cũng từng theo nghiệp bút nghiên và binh đao, nhưng chứng kiến cảnh quan trường thối nát, chiến tranh loạn lạc khiến sinh linh đồ thán, ông chán nản, từ bỏ tất cả để về quê ngoại ở Hương Sơn (Hà Tĩnh) ẩn cư, chuyên tâm học nghề thuốc cứu người. Ông lấy hiệu là Hải Thượng Lãn Ông (Ông già lười ở phủ Hải Dương), ý nói lười biếng với danh lợi nhưng lại vô cùng siêng năng với y đạo.

Tài chữa bệnh như thần của ông vang dội khắp cả nước. Năm 1782, Chúa Trịnh Sâm mắc bệnh nặng, con trai là Thế tử Trịnh Cán cũng ốm yếu quanh năm. Triều đình hạ lệnh vời Lê Hữu Trác ra Thăng Long chữa bệnh. Bước vào phủ chúa, nơi vàng son rực rỡ, cung tần mỹ nữ tấp nập, mâm cao cỗ đầy, Lê Hữu Trác không hề bị lóa mắt. Ông nhận thấy căn bệnh của Thế tử Trịnh Cán là do sống quá sung sướng, ăn mặc quá kỹ, cơ thể không được rèn luyện với tự nhiên nên bị âm dương mất cân bằng. Ông đã kê đơn bốc thuốc, giúp bệnh tình của Trịnh Cán thuyên giảm rõ rệt.

Chúa Trịnh vô cùng vui mừng, ngỏ ý muốn ban thưởng vàng bạc vạn lạng và giữ ông lại kinh thành làm Thái y viện, hưởng bổng lộc triều đình. Đứng trước sự cám dỗ mà bao kẻ nằm mơ cũng không thấy, Lê Hữu Trác đã có một quyết định đầy khí tiết. Lo sợ bị cuốn vào vòng xoáy tranh giành quyền lực tàn khốc ở phủ chúa, ông cáo ốm, xin được trở về quê nhà để phụng dưỡng mẹ già và chữa bệnh cho những người nông dân nghèo khổ đang mỏi mòn chờ đợi. Bằng sự khôn khéo, ông đã thoát khỏi chốn quan trường hiểm ác, trở về non xanh nước biếc Hương Sơn, để lại cho hậu thế bộ sách y học đồ sộ "Hải Thượng y tông tâm lĩnh" - báu vật của nền y học nước nhà.

III. CẢM NHẬN CỦA TÁC GIẢ

Hải Thượng Lãn Ông không chỉ là một người thầy thuốc vĩ đại mà còn là một nhân cách thanh cao đáng ngưỡng mộ. Sự khước từ vinh hoa phú quý để chọn cuộc sống thanh bần cứu nhân độ thế cho thấy một tấm lòng "lương y như từ mẫu" hiếm có. Trong xã hội hiện đại, khi vật chất dễ làm mờ mắt con người, tấm gương của cụ Lê Hữu Trác là một bài học đạo đức sâu sắc. Tại trường học, tôi dùng câu chuyện này để dạy các em học sinh về lòng nhân ái, sự vị tha và biết trân trọng những giá trị tinh thần thiêng liêng hơn là những lợi ích vật chất tầm thường.