Chuyện Liệt sĩ Đinh Văn Lưu qua lời kể của bố tôi: Khúc tráng ca bất tử về tình yêu non sông và lời hẹn ước trăm năm

Mỗi khi ánh hoàng hôn đỏ rực buông xuống đường chân trời, phủ một lớp bóng bàng bạc lên những mái ngói rêu phong của làng quê, bố tôi — ông Vũ Viết Chương, sinh năm 1966 — lại có thói quen ngồi lặng yên bên bậu cửa sổ. Bố thường nâng niu trên tay chén trà mạn ấm nóng, đưa mắt nhìn xa xăm về phía khoảng không gian nơi ranh giới giữa ngày và đêm dần hòa vào làm một. Trong những chiều tịch mịch như thế, bố hay kể cho tôi nghe những mảnh ký ức về một thời đạn bom khói lửa, về những con người của thế hệ đi trước mà bố luôn tôn kính suốt cuộc đời. Trong số những câu chuyện nhuốm màu bi tráng ấy, câu chuyện về người liệt sĩ đồng hương Đinh Văn Lưu và người vợ tần tảo kiên trinh – bà Nguyễn Thị Mần – luôn là một khúc tráng ca khiến lòng tôi rung lên những nhịp đập thổn thức, một niềm xúc động nghẹn ngào khôn nguôi về giá trị của hai chữ “hòa bình”.

Bố tôi cũng từng khoác trên mình màu áo xanh người lính cụ Hồ. Nhưng như bố vẫn trầm ngâm tự nhận, bố thuộc về thế hệ may mắn hơn rất nhiều so với những bậc tiền bối như chú Lưu. Khi bố nhập ngũ, non sông đã thu về một mối, đất nước sạch bóng quân thù xâm lược; nhiệm vụ của người lính trẻ thời bấy giờ chủ yếu là rèn luyện, cơ động trực sẵn sàng chiến đấu và bảo vệ biên cương bờ cõi. Bố hoàn thành nghĩa vụ quân sự rồi trở về nguyên vẹn trong vòng tay chào đón của gia đình, được chứng kiến sự đổi thay của quê hương, được nhìn con cái ngày một lớn khôn, trưởng thành. Chính cái “may mắn” được sống sót trở về giữa thời bình ấy đã biến thành một món nợ ân tình sâu sắc trong tâm khảm bố. Bố thấu suốt hơn ai hết rằng, nền độc lập, sự yên ấm mà hôm nay gia đình mình và hàng triệu gia đình Việt Nam đang thụ hưởng không phải là thứ tự nhiên có sẵn, mà là kết tinh bằng xương máu, bằng tuổi xuân và cả sự hy sinh thầm lặng của bao lớp người đã vĩnh viễn nằm lại nơi chiến trường khốc liệt.

Liệt sĩ Đinh Văn Lưu sinh năm 1937 tại thôn Kỳ Viên, xã Trần Phú, một vùng đất ngoại thành Hà Nội hiền hòa, trù phú nép mình bên dòng chảy lịch sử thăng trầm của xứ Đoài. Mảnh đất ấy dẫu thanh bình với những rặng tre xanh mướt, những cánh đồng lúa bát ngát cò bay nhưng cũng là nơi từng gánh chịu biết bao biến động, đạn bom qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ. Người đời thường bảo, con người Kỳ Viên nói riêng và người dân Trần Phú nói chung có tính cách kiên trung, bền bỉ và ngay thẳng y như những rặng tre trước gió bão; ngả nghiêng trước giông tố cuộc đời nhưng rễ bám sâu vào lòng đất mẹ và không bao giờ chịu khuất phục. Chú Đinh Văn Lưu chính là hiện thân tiêu biểu của cốt cách ấy. Thuở thiếu thời, chú là một thanh niên lực lưỡng, cần cù lao động, tính tình hiền lành, khẳng khái, luôn sẵn sàng giúp đỡ bà con chòm xóm và mang trong tim lòng yêu nước nồng nàn của một người nông dân thuần hậu.

Tuổi đôi mươi tươi đẹp, chú Lưu nên duyên cùng cô thôn nữ Nguyễn Thị Mần, người con gái sinh năm 1939 cùng quê. Cô Mần mang đầy đủ nét đẹp dịu dàng, kín đáo và nết na của người phụ nữ nông thôn Bắc Bộ: đôi mắt sáng đượm buồn nhưng ẩn chứa một nội lực phi thường, đôi bàn tay thô ráp vì sương gió đồng ruộng nhưng ấm áp vô ngần. Đôi trẻ gắn bó tơ duyên trong những năm tháng gian lao, khi vết thương của cuộc chiến tranh chống thực dân Pháp vừa mới tạm khép lại và bóng đen của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bắt đầu bao phủ khắp dải đất hình chữ S. Họ dựng xây mái ấm gia đình bên mảnh vườn nhỏ đơn sơ ở Kỳ Viên với những ước mong giản dị đến nao lòng. Hai vợ chồng không mơ ước lầu cao gác tía, chẳng màng danh vọng cao sang; họ chỉ cầu mong non sông sớm liền một dải, quê hương dứt tiếng bom rơi để mỗi chiều tan buổi cày sâu cuốc bẫm, cả nhà lại được quây quần ấm cúng bên mâm cơm độn ngô, độn sắn rộn rã tiếng cười con trẻ.

Hạnh phúc ngọt ngào dần đơm hoa kết trái trong căn nhà vách đất liêu xiêu. Năm 1963, người con gái đầu lòng cất tiếng khóc chào đời, được cha mẹ đặt cho cái tên mộc mạc: Đinh Thị Xuyến. Đến đầu năm 1966, tổ ấm nhỏ đón thêm thành viên thứ hai, cậu con trai kháu khỉnh Đinh Văn Minh. Niềm vui có đủ nếp đủ tẻ làm cho đôi mắt của người cha trẻ lấp lánh niềm hy vọng vào một tương lai tươi sáng. Nhưng hạnh phúc bình dị ấy chẳng tày gang khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn cam go, khốc liệt nhất. Đế quốc Mỹ ồ ạt đổ quân viễn chinh vào chiến trường miền Nam, rải thảm chất độc hóa học, biến từng cánh rừng, làng mạc thành bình địa, đồng thời leo thang dùng không quân và hải quân đánh phá ác liệt hậu phương miền Bắc.

Tiếng gọi thiêng liêng của non sông cất lên, vang vọng vào từng ngõ xóm, giục giã lòng người yêu nước. Khắp miền Bắc rộn rã phong trào “Ba sẵn sàng”, “Tất cả vì miền Nam ruột thịt”. Trước cảnh nước mất nhà tan, đồng bào miền Nam đang oằn mình dưới mưa bom bão đạn, người thanh niên Đinh Văn Lưu không thể ngồi yên nhìn giặc giày xéo non sông. Dù trong lòng nặng trĩu ân tình với gia đình nhỏ, dù người vợ trẻ vừa mới trải qua cơn vượt cạn và đứa con trai út đỏ hỏn còn chưa dứt sữa mẹ, chú Lưu đã viết đơn tình nguyện tòng quân lên đường đánh giặc. Đó không chỉ là nghĩa vụ công dân, mà là sự thôi thúc của lương tri, là tinh thần trách nhiệm của một người đàn ông đối với vận mệnh quê hương.

Ngày chú Đinh Văn Lưu lên đường nhập ngũ là một buổi sớm mùa xuân trời lắc rắc mưa phùn rét buốt. Con đường đất làng Kỳ Viên trơn trượt bùn non níu chặt từng bước chân người chiến sĩ. Giây phút chia tay trước ngõ nhỏ diễn ra trong sự nghẹn ngào, xúc động khôn xiết. Chú Lưu ôm ghì lấy người vợ hiền và hai đứa con thơ vào lòng, hít thật sâu mùi hương quen thuộc của gia đình như muốn khắc cốt ghi tâm từng hơi ấm ấy vào tận đáy lòng trước khi bước vào lằn ranh sinh tử. Chú nhìn đứa con gái ba tuổi đang ngơ ngác níu vạt áo cha, nhìn sang bé Minh đỏ hỏn nằm gọn trong bọc tã vải thô, đôi mắt người lính trẻ rưng rưng nhưng ánh lên sự kiên quyết phi thường. Phía trước chú là chiến trường Trường Sơn rực lửa, là những cánh rừng già ngút ngàn hiểm nguy rình rập; phía sau chú là cả một gia tài vô giá: người vợ đảm đang và hai mầm sống non dại chưa hiểu sự đời.

Trái tim người cha, người chồng lúc ấy như có trăm ngàn nhát dao cứa rách. Thấu hiểu nỗi niềm xé ruột của chồng, bà Nguyễn Thị Mần đã nén chặt tiếng nấc nghẹn ngào nơi cổ họng. Những giọt nước mắt nóng hổi lăn dài trên đôi gò má hao gầy, nhưng ánh mắt bà nhìn thẳng vào mắt chồng với một sự vững chãi diệu kỳ. Đôi bàn tay chai sần của người phụ nữ 27 tuổi nắm chặt lấy bàn tay người lính, giọng bà cất lên trầm ấm, dứt khoát: — Anh cứ yên tâm lên đường làm tròn nhiệm vụ với non sông! Chỉ khi nào đất nước sạch bóng quân thù, dân tộc được tự do thì gia đình mình mới thật sự có được hạnh phúc trọn vẹn. Ở nhà việc đối nội đối ngoại, việc phụng dưỡng mẹ cha và chăm sóc các con đã có em lo liệu. Em sẽ một lòng một dạ chờ ngày anh ca khúc khải hoàn trở về!

Lời hẹn ước mộc mạc mà đanh thép ấy tựa như một liều thuốc tinh thần vô giá, tiếp thêm ngọn lửa nhiệt huyết cho chú Đinh Văn Lưu. Với lời hứa son sắt của người vợ hiền và tình yêu Tổ quốc rực cháy trong tim, người lính trẻ thôn Kỳ Viên đã gạt nước mắt, khoác chiếc ba lô cóc lên vai, dứt khoát quay lưng bước nhanh về phía điểm tập kết của đoàn quân tòng quân. Chú đi, mang theo bóng hình quê hương, mang theo hơi ấm của vợ và tiếng thở êm đềm của hai con thơ làm hành trang vượt qua muôn trùng dặm dài lửa đạn. Nhưng xót xa thay, buổi sáng mưa phùn mịt mờ ấy lại chính là lần tao ngộ cuối cùng của hai vợ chồng, là bước ngoặt chia ly vĩnh viễn không bao giờ có ngày tái hợp nơi cõi trần.

Bước chân vào chiến trường ác liệt, chú Lưu cùng đồng đội hành quân xuyên qua những cung đường mưa bom bão đạn của dải Trường Sơn, bước vào những trận đánh giáp lá cà sinh tử để giành giật từng tấc đất quê hương. Trong khói lửa mịt mù, người chiến sĩ ấy luôn thể hiện tinh thần chiến đấu kiên cường, dũng cảm, lập nên nhiều chiến công thầm lặng. Thế nhưng, sự tàn khốc của chiến tranh chưa từng nương tay với bất kỳ ai. Trong một trận chiến đấu ác liệt chống lại hỏa lực vượt trội của quân thù vào năm 1966, người con ưu tú của quê hương Kỳ Viên đã anh dũng hy sinh.

Chú Đinh Văn Lưu đã ngã xuống khi tuổi đời mới tròn 29 — cái tuổi rực rỡ nhất của đời người, khi bao hoài bão, khát vọng cống hiến cho tương lai và mái ấm gia đình vẫn còn dang dở. Chú đã hiến dâng trọn vẹn xương máu của mình cho nền độc lập dân tộc, thanh thản hòa mình vào lòng đất mẹ thiêng liêng. Đau đớn xiết bao khi chú ra đi mà chưa từng một lần được nghe đứa con trai Đinh Văn Minh cất tiếng gọi "Cha ơi!", chưa từng một lần được tận mắt nhìn thấy hai con lớn lên, cắp sách tới trường, hay dắt tay con gái bước vào ngày vui trọng đại của cuộc đời.

Ngày giấy báo tử mang tin sét đánh gửi về làng Kỳ Viên, bầu trời như sụp đổ hoàn toàn dưới chân người phụ nữ trẻ. Nhận tấm giấy màu vàng úa với dòng chữ đỏ rực lạnh lùng báo tin người chồng thân yêu đã ngã xuống nơi chiến trường xa xôi, bà Nguyễn Thị Mần ngã gục xuống sàn đất, ngất lịm đi trong cơn đau thương cùng cực. Người đàn ông là trụ cột, là điểm tựa duy nhất của đời bà, người đã hứa sẽ trở về để cùng bà dựng lại mái nhà, cùng bà nuôi dạy các con, nay đã vĩnh viễn nằm lại nơi rừng hoang đất lạnh, chẳng để lại một nấm mồ cụ thể nào để người ở lại sớm hôm khói nhang. Những ngày đầu sau tin dữ, nỗi đau xé rách tâm can tưởng chừng như đã vắt kiệt chút sinh lực tàn tạ của người mẹ trẻ mới 27 tuổi.

Thế nhưng, giữa vũng lầy của sự tuyệt vọng, bản năng của một người mẹ và khí chất của người vợ liệt sĩ đã vực bà đứng dậy. Nhìn đứa con gái Đinh Thị Xuyến mới lên ba tuổi ngơ ngác nhìn mẹ khóc, nhìn bé Đinh Văn Minh vẫn đang say ngủ vô tư trong nôi mà không hề hay biết mình đã mồ côi cha từ thuở lọt lòng, bà Mần cắn chặt môi đến ứa máu. Lời hẹn ước năm xưa trong buổi sáng mưa phùn lại dội về trong tâm trí bà như một mệnh lệnh thiêng liêng: "Ở nhà có em, em sẽ chờ anh trở về với các con!". Anh Lưu đã hoàn thành trọn vẹn lời thề với non sông bằng chính tính mạng của mình, thì giờ đây, bà phải sống để thay anh hoàn thành nửa lời thề còn lại: chăm sóc và nuôi nấng hai giọt máu của anh nên người.

Gạt đi dòng nước mắt xót xa, bà Mần đứng dậy với một ý chí sắt đá, kiên cường đến kinh ngạc. Kể từ giây phút định mệnh ấy, đôi vai gầy guộc của người phụ nữ nông thôn một mình gánh vác cả bầu trời giông bão của gia đình. Những năm tháng sau chiến tranh là chuỗi ngày gian truân tột bậc. Đất nước bước vào thời kỳ khốn khó, thiếu thốn đủ đường, hạt gạo cõng trên lưng ba bốn phần khoai sắn. Một mình bà Mần sớm hôm tần tảo, đầu tắt mặt tối lo toan việc đồng áng. Từ lúc trời còn mịt mù sương sớm, khi gà chưa kịp gáy sáng, bà đã cất bước ra đồng cày cấy, cuốc xới; và chỉ trở về nhà khi ánh hoàng hôn đã lặn hẳn sau dãy đồi xa xôi.

Không quản mưa dầm gió bấc mùa đông làm nứt nẻ đôi bàn chân, chẳng kể nắng hè gay gắt như thiêu như đốt trên lưng áo nâu bạc màu, bà bươn chải khắp chốn, làm thuê cuốc mướn, mò cua bắt ốc, làm đủ mọi công việc nặng nhọc miễn sao có đủ miếng ăn cho hai đứa con thơ dại. Khó khăn, vất vả là thế, nhưng chưa một lần bà mở miệng than thân trách phận hay để các con phải chịu cảnh đứt bữa. Bà vừa đóng vai một người mẹ dịu dàng, bao dung chăm sóc từng giấc ăn giấc ngủ, vừa đóng vai một người cha nghiêm khắc, răn dạy các con về đạo lý làm người.

Mỗi bữa cơm đạm bạc chỉ có rau luộc chấm tương và vài củ khoai lang luộc, bà Mần lại chậm rãi kể cho các con nghe về người cha kính yêu đang nằm lại nơi chiến trường xa. Bà không bao giờ gieo vào lòng các con sự oán hờn hay đau thương bi lụy, mà luôn thắp lên trong tâm hồn non nớt của hai đứa trẻ niềm tự hào sâu sắc về sự hy sinh cao cả của cha: — Cha các con là một người lính dũng cảm. Cha ngã xuống vì sự bình yên của làng xóm, vì nền độc lập của đất nước này. Các con lớn lên dù có đói rách, khó khăn đến đâu cũng phải sống cho thẳng lưng, phải học hành chăm chỉ, trở thành người lương thiện để xứng đáng với giọt máu mà cha các con đã đổ xuống cho quê hương!

Đêm đêm, khi hai con đã chìm sâu vào giấc ngủ êm đềm sau một ngày đùa vui mệt nhoài, người góa phụ trẻ tuổi lại ngồi một mình bên ngọn đèn dầu hột vịt leo lét. Ánh sáng vàng vọt hắt bóng hình người phụ nữ gầy guộc lên vách đất đơn sơ. Đôi bàn tay chai sần lặng lẽ vá lại từng manh áo rách cho con, thỉnh thoảng bà lại dừng tay, đưa mắt nhìn đăm đắm ra khoảng trời đêm đen kịt ngoài khung cửa sổ. Đó là hướng đi của những cánh quân giải phóng năm xưa, là phương trời xa xôi nơi người chồng yêu dấu của bà đang yên nghỉ giữa ngàn hoa cỏ dại.

Bà khóc. Những giọt nước mắt kìm nén suốt cả ngày trước mặt con trẻ lúc này mới được dịp vỡ òa, rơi lã chã xuống từng đường kim mũi chỉ. Nỗi cô đơn của một người đàn bà góa bụa giữa tuổi thanh xuân mơn mởn, nỗi nhớ thương chồng da diết hòa quyện cùng nỗi lo âu canh cánh về miếng cơm manh áo ngày mai của hai đứa trẻ như muốn đè nát cõi lòng bà. Nhưng kỳ lạ thay, người phụ nữ ấy chưa bao giờ để bản thân mình gục ngã hay có ý định buông xuôi. Bà sống bằng niềm tin sắt đá và niềm kiêu hãnh khôn cùng: Chồng bà ra đi vì một lý tưởng cao cả, và nhiệm vụ của bà là phải nuôi dạy các con nên người. Để mai này, khi hành trình nhân gian khép lại, bà bước sang thế giới vĩnh hằng gặp lại người chồng yêu dấu, bà có thể mỉm cười thanh thản, tự hào mà nói với chú rằng: — Anh Lưu ơi! Em đã giữ trọn vẹn lời hứa năm xưa với anh rồi! Các con của chúng mình đã trưởng thành, khỏe mạnh, hiếu thảo và sống cuộc đời rất đỗi đàng hoàng!

Trời không phụ lòng người mẹ kiên trinh. Dưới bóng mát của tình mẫu tử bao la và sự giáo dưỡng nghiêm cẩn của bà Mần, hai hạt mầm của liệt sĩ Đinh Văn Lưu đã vượt qua bao giông bão, đói nghèo để đâm chồi nảy lộc. Chị Đinh Thị Xuyến và anh Đinh Văn Minh lần lượt lớn khôn trong sự yêu thương của mẹ và sự kính trọng của bà con lối xóm. Hiểu được nỗi cơ cực của mẹ và sự hy sinh thiêng liêng của cha, hai chị em luôn bảo ban nhau chăm ngoan, cần cù học tập và lao động. Khi trưởng thành, họ đều trở thành những công dân gương mẫu, chăm chỉ làm ăn, xây dựng gia đình hòa thuận, hạnh phúc và tích cực đóng góp cho xã hội. Họ chính là sự tiếp nối rực rỡ nhất cho sinh mệnh và lý tưởng mà người cha anh dũng đã gửi gắm lại nơi quê nhà.

Lắng nghe câu chuyện từ bố tôi, nhìn vào ánh mắt xa xăm ngấn lệ của ông Vũ Viết Chương, tôi càng thấm thía hơn ý nghĩa của những bài học cuộc đời. Bố sinh năm 1966 — đúng vào cái năm mà liệt sĩ Đinh Văn Lưu ngã xuống trên chiến trường đẫm máu. Sự trùng hợp của lịch sử ấy dường như đã tạo nên một mối dây liên kết vô hình và thiêng liêng giữa hai thế hệ lính trong tâm trí bố. Bố thường nhắc đi nhắc lại với giọng trầm buồn: — Bố may mắn hơn chú Lưu nhiều lắm, con ạ! Bố đi bộ đội khi tiếng súng chiến tranh đã tạm lắng xuống, chỉ làm nhiệm vụ bảo vệ biên cương rồi lại được trở về nhà lành lặn, được ăn bữa cơm gia đình đầm ấm, được chứng kiến các con khôn lớn từng ngày. Còn chú Lưu và hàng vạn chiến sĩ khác thì đã vĩnh viễn gửi lại thanh xuân nơi chiến hào lạnh lẽo, chưa từng được nhìn thấy ngày đất nước khải hoàn, chưa từng được bồng bế các con khi chúng lớn khôn. Chính vì thế, thế hệ của bố và đặc biệt là thế hệ của các con hôm nay, tuyệt đối không bao giờ được phép lãng quên hay xem nhẹ giá trị của sự bình yên này!

Lời tâm tình mộc mạc của bố đã gieo vào tâm khảm tôi một bài học sâu sắc về đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”. Câu chuyện về cuộc đời ngắn ngủi nhưng bất tử của liệt sĩ Đinh Văn Lưu và sự hy sinh âm thầm suốt hơn nửa thế kỷ của bà Nguyễn Thị Mần không chỉ là câu chuyện riêng của một gia đình ở làng Kỳ Viên, xã Trần Phú, mà nó là bức tranh thu nhỏ của cả một thời đại hào hùng của dân tộc Việt Nam.

Hòa bình mà chúng ta đang hít thở từng ngày, bầu trời trong xanh không gợn bóng giặc giã và những bữa cơm gia đình sum họp hôm nay không phải là điều hiển nhiên mà đất trời ban tặng. Nền hòa bình ấy đã được xây đắp, đánh đổi bằng biết bao máu xương của những người lính cảm tử nơi tiền tuyến, bằng tuổi xuân dang dở của những chàng trai tuổi mười chín đôi mươi, và bằng cả đại dương nước mắt, sự nhẫn nại phi thường của hàng triệu người mẹ, người vợ tần tảo nơi hậu phương rực lửa.

Hình ảnh chú lính Đinh Văn Lưu khoác ba lô quả cảm bước vào mưa phùn chiến tranh, hình ảnh bà mẹ trẻ Nguyễn Thị Mần gạt nước mắt kiên cường gánh vác cả gia đình dưới ánh đèn dầu leo lét, và hình ảnh người cựu chiến binh Vũ Viết Chương ngồi lặng lẽ bên khung cửa sổ chiều hoàng hôn nhắc nhở con cháu về đạo nghĩa tri ân... tất cả đã hòa quyện lại thành một tượng đài bất tử về lòng yêu nước và tình nghĩa vợ chồng son sắt. Những con người bình dị của mảnh đất Kỳ Viên ấy đã dệt nên trang sử vàng chói lọi của dân tộc bằng chính cuộc đời mình. Máu của những người anh hùng đã thấm sâu vào lòng đất mẹ, nhưng tên tuổi, tinh thần bất khuất và sự hy sinh cao cả của họ sẽ đời đời sống mãi trong lòng các thế hệ mai sau, nhắc nhở chúng ta phải luôn biết sống xứng đáng, có ích và giữ gìn từng tấc đất thiêng liêng mà cha ông đã đánh đổi bằng cả tính mạng để trao lại cho hôm nay.