CHUYỆN NHỎ KHÓ QUÊN

1. THỦ TRƯỞNG ĂN CHÁO, ANH EM ĂN GÌ

Để chuẩn bị cho chiến dịch Đông Xuân 1966 - 1967 sư đoàn tổ chức một đoàn cán bộ của ba cơ quan tham mưu, chính trị, hậu cần đi trước. Đoàn do đồng chí Huỳnh Hữu Anh, sư đoàn phó kiêm tham mưu trưởng chỉ huy.

Từ phía bắc tỉnh Bình Định, chúng tôi xuyên rừng, lội suối đi về phía Tây Nam tỉnh. Thời gian này, vào cuối mùa khô lần thứ nhất (1966), sư đoàn không vận số 1 của Mỹ đang hùng hổ tập trung "tìm diệt" sư đoàn Sao Vàng chúng tôi ở bắc tỉnh Bình Định. Vì vậy, các ngả đường trên núi cũng như dưới đồng bằng, đều bị quân Mỹ và Nguỵ phong toả rất gắt gao. Nhiều tiểu đoàn, đại đội của ta phải tạm thời rút lên núi chờ bổ sung lực lượng. Khó khăn là thế nhưng sư đoàn vẫn hạ quyết tâm mở chiến dịch chủ động tấn công sau lưng đội hình quân Mỹ, làm cho chúng phải bỏ phía trước quay lại đối phó phía sau. Như vậy ta vừa giữ được vùng giải phóng lại vừa tiêu diệt được địch.

Đoàn chuẩn bị chiến trường ra đi rất gọn nhẹ. Mỗi người chỉ mang tài liệu, một khẩu súng ngắn, võng, áo mưa và một và thứ lặt vặt khác. Gạo, không. Thực phẩm, không. Đồng chí chủ nhiệm hậu cần giải thích một cách hài hước rằng: "Hậu cần tại chỗ, đi đến đâu tuỳ cơ mà ứng biến". Hôm ấy, chúng tôi hành quân đến suối Cát thuộc huyện Vĩnh Thạnh thì trời ngả hẳn sang chiều. Ngay lúc ấy đồng chí phụ trách hậu cần chạy dọc con suối lại ngó nghiêng ra vạt rừng non. Trông nét mặt anh ta ngơ ngác đến thảm hại. Cuối cùng thì anh ta cũng phải nửa khóc nửa cười nói với chúng tôi, tổng số gạo của đoàn còn chừng khoảng hai lon, ngoài ra không còn thứ lương thực nào khác.

- Trời ơi, hai lon gạo mà chia cho mấy chục người thì ăn uống cái kiểu gì được - Một anh buột miệng kêu lên. Nhưng rồi anh ta lại cười khì - Thôi, có chi ăn nấy, hậu cần tại chỗ mà.

Chúng tôi nhất trí đem số gạo ít ỏi đó nấu cháo cho các thủ trưởng sư đoàn. Còn anh em tạm thời xụp xoạp cháo loãng với rau tăng cường, cũng xong bữa.

Thực hiện quyết định ấy, nuôi quân nấu cháo, mang lên cho các thủ trưởng. Lúc ấy các anh ngồi trên một tảng đá lớn, trò chuyện với cán bộ cơ quan. Thấy xoong cháo đặc sánh, "nguyên chất" không pha chút xíu rau nào, anh Quang nhíu mày hỏi đồng chí phụ trách hậu cần:

- Tối nay ông cho bọn tôi ăn thế này đây hả?

Anh cán bộ hậu cần tưởng thủ trưởng phê bình vì không có cơm bèn nói khéo:

- Báo cáo, cả ngày các thủ trưởng hành quân mệt, nấu cháo cho dễ ăn đấy ạ.

Anh Quang cười hóm hỉnh hỏi lại:

- Vậy các thủ trưởng ăn cháo "nguyên chất" còn anh em ăn gì?

- Dạ thưa thủ trưởng anh em cũng ăn thế này cho bụng nó nhẹ nhõm.

Nghe xong anh Quang bỗng phá lên cười. Nhưng rồi anh bỗng nghiêm nghị nói:

- Cậu nói dối, hai lon gạo thì làm sao nâu được cháo đặc thế này cho mấy chục người ăn? - Rồi anh quay sang đồng chí nuôi quân dịu dàng - Thôi, cậu mang xoong cháo về, bảo anh em cán bộ trong cơ quan tập hợp tất cả lực lượng môn thục, môn dóc, tàu bay, cua, ốc... cho vào mà nấu. Tất cả chúng ta tối nay liên hoan món xúp "đặc biệt" - Anh quay sang người bên cạnh, hỏi - Ông chủ nhiệm hậu cần, tôi giải quyết như thế có được không?

Đồng chí chủ nhiệm hậu cần có vẻ chưa thông lắm:

- Báo cáo, các thủ trươntg cần có sức khoẻ để mà chỉ huy. Còn anh em ăn qua loa thế nào cũng được.

Mới nghe đến đó anh Quang nghiệm giọng, khuôn mặt hơi đanh lại.

- Vậy anh em không cần khoẻ ư? Nếu thế thỉ thủ trưởng chỉ huy ai, chỉ huy cái con ... con khỉ à? - Nói xong anh lại cười khà khà cuốn theo tiếng cười của chúng tôi. Tiếp đó, anh với ba lô lấy ra một tay lưới, cậy xuống dòng sông cùng cậu chiến sĩ cảnh vệ. Chừng mười lăm phút sau, anh đã mang cá về, góp vào bữa ăn tối của đoàn.

Vậy là nồi cháo của chúng tôi trở thành nồi xúp tổng hợp. Nào mùi gạo nương đã dậy mùi mem chua, mùi tanh tanh của cá, nào vị ngứa lăn tăn của rau môn thục, vị chát xít của rau tàu bay... Tất cả mùi vị ấy đều rất hấp dẫn cái dạ dày đang lép kẹp của chúng tôi.

Tôi có thể đảm bảo với các bạn rằng, trong cuộc đời, không có mấy người được ăn một bữa ăn đặc biệt ngon lành, thanh thản như bữa tối của chúng tôi hôm ấy.

2. TỚ KHÔNG THẮC MẮC, CÁC CẬU THẮC MẮC NỖI GÌ

Một lần khác, vào mùa thu năm 1967, chúng tôi lại được đi chuẩn bị chiến trường với anh Huỳnh Hữu Anh trên địa bàn bắc Bình Định - nam Quảng Ngãi. Qua mấy ngày ăn gạo rang, uống nước suối, leo dốc, xuyên rừng gai... anh nào anh nấy đã mỏi gối, chân chồn, mồ hôi vã ra như bị dội nước. Nhưng đường vẫn còn dài...

Chiều ngày thứ ba, đoàn gặp con sông lớn (sông Sà Lò). Nếu sang sông đi tiếp thì lỡ cỡ, còn nghỉ lại bên này lại hơi sớm. Chúng tôi thì thầm với nhau, giá được nghỉ sớm ở bên này, tắm táp, xả hơi một chút thì khoái biết mấy. Rất tâm lý, thủ trưởng đoàn đã ra lệnh dừng hành quân chuẩn bị bữa tối, mai đi bù.

Anh em đặt ba lô, ưỡn ngực, làm vài động tác thể dục cho đỡ mỏi mệt. Gió chiều thoang thoảng lướt nhẹ từ mặt sông lên như xoa bóp từng đường gân, bắp thịt. Ai đã từng lội suối, leo dốc suốt ngày mới cảm thấy cái giây phút này khoan khoái làm sao. Không máy bay, không pháo nổ, không biệt kích chặn đường... Anh em đang im lặng thưởng thức không khí mát lành đó, bỗng có tiếng kêu "ối" khiến mọi người hướng cả về phía anh ta.

- Cái gì thế?

- Biệt kích hả? ... - Anh em hỏi dồn dập.

- Tớ vừa phát hiện ra một kho báu - Anh ta thủng thẳng nói.

- Kho báu gì thế, súng đạn hay gạo?

- Các ông biết không - Anh ta trả lời - Tớ phát hiện trong ba lô của thủ trưởng đoàn có một lon sữa, một gói thuốc lá Rubi, một ống muối hầm, một túm mì chính, một tay lưới và ... - mới nghe đến đó anh em trong đoàn reo ầm lên mộc cách thích thú. Thủ trưởng ban tác chiến đề xuất ngay:

- Hôm nay được nghỉ sớm, trời đẹp lại có sơn thuỷ hữu tình, đề nghị thủ trưởng mở tiệc liên hoan "nhẹ" chiêu đãi đoàn. Anh em thấy thế nào?

Không đợi chúng tôi trả lời, trưởng đoàn đã mỉm cười:

- Các cậu láu cá thật. Thôi được tớ đồng ý.

Chúng tôi vui vẻ bắt tay vào việc và chỉ một loáng mọi thứ đã đâu vào đấy. Hai ca sữa và gói thuốc thơm để trên một tảng đá bằng, mọi người ngồi xung quanh như hội nghị bàn tròn. Chúng tôi bóc thuốc mời trưởng đoàn làm "phép" trước, rồi cứ hai người một điếu, sữa cũng uống chung. Đang đói, mệt được nhấm nháp tí sữa và kéo dài hơi điếu thuốc thơm, chúng tôi thấy lòng khoan khoái lạ thưởng. Mọi người trò chuyện râm ran như không hề biết đây là chiến trường, giữa khu rừng già nguyên thuỷ hay hậu phương miền Bắc. Chuyện đang rôm rả bỗng một anh lại đề xuất:

- Tôi đề nghị trong lúc chờ cơm, mỗi anh phải kể một câu chuyện. Mọi người lập tức hưởng ứng ngay:

- Được đấy, tôi tán thành.

- Vậy ông kể trước đi - Đoàn trưởng bảo trợ lý tác chiến. Anh trợ lý tác chiến hắng giọng, rồi bắt đầu kể:

- Năm ngoái, tôi đang làm tiểu đoàn trưởng, nắm trong tay hai, ba trăm quân, đi đâu cũng có vệ sĩ khoác súng đi hộ tống, đến bữa không phải nấu cơm, nói chung là... là được. Nhưng chả biết cấp trên nghiên cứu thế nào, đùng một cái thăng lên sư đoàn, làm trợ lý. Bây giờ thì vừa là thầy, vừa là thợ, đi đâu cũng tự biên tự diễn, chẳng có ai khoác súng đi kèm, thế có khoái không?...

- Anh ta cười để lộ hàm răng xỉn khói thuốc. Chúng tôi cũng cười theo. Tiếng cười vừa dừng anh ở ban trinh sát lên tiếng ngay:

- Này nhé, chuyện của tôi mới hay. Toi vào "bê" năm sáu hai, đến nay đã sang năm thứ năm, là cây chủ lực trinh sát của ban trinh sát, thế mà chả thấy cấp trên "nói năng" gì cả?

- Này, chuyện của ông ăn nhằm gì - Anh trợ lý quân lực cướp lời láu lỉnh - Ở ngoài Bắc, tôi là thiếu uý. Khi vào "bê" phiên ra đại đội bậc phó. Ba bốn năm sau lại được phiên từ đại đội phó thành thiếu uý, các ông thấy thế nào, có "tuyệt" không?

- Thế cũng chưa là cái môn dóc, môn thục gì đâu nhé. Chuyện của tớ còn "tuyệt" hơn nhiều. Này nhé...

Cứ như vậy, câu chuyện mỗi lúc một thêm sôi nổi, cùng với những tiếng cười vô tư, hóm hỉnh vang trên mặt sông.

Từ nãy, nghe anh em góp chuyện trưởng đoàn chỉ tủm tỉm cười. Bỗng nhiên anh khoát tay nói, pha đôi chút hài hước:

- Chuyện của các cậu đặc sắc thật. Nhưng chuyện của tớ còn đặc sắc hơn. Tớ vào "bê" năm một nghìn chín trăm năm mươi chín, khi ấy giữ chức tổng chỉ huy lực lượng quân sự quân khu. Bỗng trên thăng một phát mình "lên" tham mưu phó quân khu, rồi thăng tiếp một phát nữa "lên" làm sư đoàn phó kiêm tham mưu trưởng sư đoàn. Vậy tớ không thắc mắc thì các cậu thắc mắc cái nỗi gì? - Nói rồi anh nháy mắt cười ranh mãnh. Mọi người lúc đó mới ngớ người ra nhìn nhau. Được dịp anh cán bộ phòng chính trị lên tiếng:

- Thủ trưởng có xuống là xuống làm dưới của cấp trên, nhưng vẫn làm cấp trên của cấp dưới. Cái đó cũng quan trọng, nhưng theo tôi vấn đề là ở chỗ có hoàn thành chức trách ở mỗi cương vị hay không? Như thủ trưởng đây, khi ở quân khu, lúc xuống sư đoàn, trực tiếp chuẩn bị chiến trường, nắm chắc đơn vị, vì vậy đánh trận nào thắng trận đó. Quân địch vùng này nghe tiếng anh đều phải kiêng nể. Còn tôi với các ông, đánh Mỹ xong, chắc cấp trên sẽ không quên, sẽ phong vượt ba bốn cấp liền, chỉ sợ bọn mình không kịp thở.

- Được đấy! Cứ chờ xem!

- Chỉ sợ lúc ấy trưởng đoàn lại quên mất anh em thôi.

Mọi người ồn lên vui vẻ. Không khí đang sôi nổi, bỗng nhiên trưởng đoàn đứng bật dậy:

- Chết cha, mấy cha nội mải tranh luận cấp mới chức, lên mới xuống mà quên rải tay lưới, kiếm ít cá nấu canh chua! Lúc này, cái đói mới thực sự quan trọng.

Mọi người cười rộ rồi theo phân công, trưởng đoàn thả lưới, chúng tôi lội xung quanh khua nước dồn cá về phía lưới.

Bấy giờ không có sẵn máy ảnh như bây giờ, nếu không chắc chắn chúng tôi đã có những tấm hình rất đặc sắc của đoàn cán bộ tiền trạm sư đoàn, đang đánh trần như nhộng khua cá ầm ĩ, làm xao động cả một khúc sông Sà Lò.