CHUYỆN NHỮNG MÁY BAY MỸ BỊ BẮN RƠI TRÊN ĐẤT NHÃN (HƯNG YÊN)
Trong những năm chiến tranh phá hoại miền Bắc, vùng “đất Nhãn” Hưng Yên nhiều lần trở thành mục tiêu đánh phá của không quân Mỹ. Qua lời kể của cựu dân quân Nguyễn Văn Lâm, câu chuyện tái hiện sinh động tinh thần chiến tranh nhân dân, khi làng quê trở thành trận địa, người dân trở thành chiến sĩ.
Người Hưng Yên quen gọi quê mình là đất Nhãn – vùng đồng bằng trù phú ven sông Hồng, nơi bốn mùa cây trái xanh tươi. Nhưng trong những năm chiến tranh chống Mỹ, mảnh đất hiền hòa ấy không chỉ có tiếng ong vườn nhãn, mà còn có tiếng còi báo động, tiếng súng phòng không và những vệt lửa xé ngang bầu trời đêm.
Ông Nguyễn Văn Lâm, cựu dân quân xã Phạm Ngũ Lão, nhớ lại:
“Máy bay Mỹ bay thấp lắm. Có hôm nhìn rõ cả bụng máy bay.”
Khi bầu trời không còn yên bình
Từ giữa những năm 1960, cùng với Hà Nội và các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ, Hưng Yên trở thành địa bàn bị không quân Mỹ đánh phá nhằm cắt đứt giao thông, kho tàng và cơ sở hậu cần.
Những cánh đồng nhãn, bãi ngô, bến sông – vốn là biểu tượng của sự no đủ – bỗng chốc trở thành mục tiêu trinh sát. Máy bay trinh sát bay thấp, máy bay cường kích bổ nhào, bom đạn trút xuống không báo trước.
“Khi còi báo động hú lên, làng xóm tối om. Người xuống hầm, dân quân lên trận địa,” ông Lâm kể.
Làng quê thành trận địa
Lực lượng phòng không ở Hưng Yên chủ yếu là dân quân tự vệ, trang bị súng bộ binh, súng máy phòng không tầm thấp, kết hợp với quan sát mắt thường và hệ thống báo động bằng kẻng, mõ.
Trận địa được bố trí ngay trên bờ đê, đầu làng, bãi sông. Công sự đào vội, ngụy trang bằng rơm rạ, cành nhãn. Dân quân thay nhau trực chiến cả ngày lẫn đêm.
“Không ai bảo ai,” ông Lâm nói, “đến lượt là đi, dù mưa hay rét.”
Những khoảnh khắc không thể quên
Có những ngày, máy bay Mỹ bị trúng đạn, bốc khói, rồi rơi xuống khu vực ven sông hoặc cánh đồng xa khu dân cư. Mỗi lần như vậy, cả làng như nín thở.
“Khi thấy máy bay trúng đạn, tim đập thình thịch,” ông Lâm nhớ lại. “Vui vì bắn trúng, mà cũng lo vì sợ bom rơi trúng làng.”
Dân quân và bộ đội phối hợp nhanh chóng phong tỏa hiện trường, bảo vệ dân, xử lý bom mìn còn sót lại. Người dân vừa là nhân chứng, vừa là lực lượng hỗ trợ, từ cứu thương đến tiếp tế.
Chiến tranh nhân dân trên đất Nhãn
Điều khiến ông Lâm nhớ nhất không phải là tiếng súng, mà là sự đồng lòng của dân làng. Người già trông trẻ nhỏ, phụ nữ nấu cơm cho dân quân, thanh niên thay nhau trực chiến.
“Lúc đó không ai nghĩ mình là anh hùng,” ông nói. “Chỉ nghĩ nếu mình không đứng lên thì làng mình chịu bom.”
Đất Nhãn – từ một vùng trồng cây ăn quả – đã trở thành một phần của phòng tuyến bảo vệ miền Bắc, góp sức cùng cả nước đánh trả chiến tranh phá hoại.
Sau tiếng súng là sự hồi sinh
Chiến tranh qua đi, hố bom được lấp, cây nhãn lại trồng lên. Làng quê dần trở lại nhịp sống yên bình. Nhưng với những người như ông Nguyễn Văn Lâm, ký ức về những đêm bám trận địa vẫn còn nguyên.
“Giờ nghĩ lại mới thấy mình may mắn,” ông trầm ngâm. “Bom đạn thế mà vẫn sống, vẫn làm ăn được đến giờ.”
Ký ức cần được nhắc lại
Những câu chuyện về máy bay Mỹ bị bắn rơi trên đất Hưng Yên không chỉ là chiến công, mà còn là bài học về sức mạnh của chiến tranh nhân dân. Đó là lịch sử được viết bằng mồ hôi, lòng dũng cảm và sự hy sinh thầm lặng của những người dân quê.
Ông Lâm bảo:
“Kể lại cho con cháu không phải để hận thù, mà để nhớ rằng hòa bình này không tự nhiên mà có.”
Trên mảnh đất Nhãn hôm nay, cây trái vẫn ngọt lành. Nhưng dưới lớp đất phù sa ấy là ký ức của một thời lửa đạn – ký ức cần được gìn giữ như một phần không thể tách rời của lịch sử Hưng Yên.
