Chuyện nữ Anh hùng ở Hưng Yên dùng đòn gánh đánh địch, vinh dự 6 lần được gặp Bác Hồ

Anh hùng Trương Thị Tám là người nổi tiếng dùng đòn gánh đánh địch ở trận chiến cách đây 73 năm. Bà Tám cũng vinh dự 6 lần được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Nâng niu kỷ vật là những tấm ảnh đen trắng, những tư liệu lịch sử cùng bài thơ đặc biệt, đôi mắt người nữ du kích năm xưa ánh lên niềm xúc động.

Chia sẻ với PV, nữ Anh hùng Trương Thị Tám cho biết, năm 1951, những chiến thắng liên tiếp của các đội du kích đánh phá bốt Lạc Thủy, Hương Dũng làm nức lòng nhân dân vùng Khoái Châu.

Không khí cách mạng sục sôi đã thôi thúc cô gái 17 tuổi Trương Thị Tám xung phong gia nhập đội du kích xã. Nhờ hoạt động năng nổ, cuối năm 1952, bà Tám được giao làm Xã đội phó xã Đông Kinh (nay là xã Khoái Châu).

Đó cũng là thời điểm thực dân Pháp đóng bốt tại Phương Trù thuộc xã Tứ Dân (huyện Khoái Châu cũ), thường xuyên càn quét, cướp bóc, đàn áp nhân dân. Ban Chỉ huy Xã đội Đông Kinh thực hiện phương châm “tìm địch mà đánh”, giao cho Trương Thị Tám nghiên cứu và tổ chức trận đánh vào quân địch trên đê Phương Trù.

Sáng 20/6/1953, trận đánh nổi tiếng bằng đòn gánh diễn ra. Một tổ nữ du kích gánh rau, chuối đi chợ. Một tổ khác giả vờ cắt cỏ dưới chân đê. Phía xa là hai chiến sĩ bộ đội cải trang phụ nữ, giấu súng tiểu liên để yểm trợ.

“Chúng tôi chọn 8 chị em khỏe mạnh, giả làm phụ nữ đi chợ, đi cắt cỏ để tiếp cận địch. Khi tới gần tốp lính có khẩu trung liên, tôi hô to ‘Xung phong’ rồi dùng đòn gánh phang thẳng vào tên lính giữ súng” – Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trương Thị Tám nhớ lại.

Theo bà Tám, lúc đó các nữ du kích đồng loạt lao lên dùng đòn gánh đánh tới tấp khiến quân địch hoảng loạn. 2 chiến sĩ bộ đội từ phía sau nổ súng yểm trợ. Trong lúc giằng co, một tên lính lao vào ôm chặt bà Tám, cắn vào tay bà để giành lại khẩu trung liên.

Chỉ vào cánh tay đã in dấu thời gian, bà Tám bộc bạch, lúc ấy chỉ nghĩ phải giữ súng, không cho nó lấy lại.

Sau trận đánh, tổ du kích thu được một khẩu súng, một máy radio cùng nhiều đạn dược. Đó là một trong những trận đánh khiến bà nhớ nhất trong cuộc đời hoạt động cách mạng.

Nữ Anh hùng của xã Khoái Châu bày tỏ, điều đặc biệt của trận đánh ấy là lực lượng tham gia chủ yếu là phụ nữ với vũ khí thô sơ. “Bộ đội có súng còn khó đánh, chúng tôi chỉ có đòn gánh mà làm được nên ai cũng phục”.

Trong cuộc đời mình, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trương Thị Tám xúc động nhất chính là 6 lần được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Nâng niu những bức ảnh cũ đã ngả màu thời gian, bà Tám kể về thời gian vinh dự được gặp Bác Hồ. Theo nữ du kích, ngày ấy bà còn trẻ, khoảng 20 tuổi, lúc đó bà làm tiểu đội trưởng chỉ huy đội nữ duyệt binh.

Lần đầu tiên bà Tám được gặp Bác khi tham gia tập luyện chuẩn bị cho lễ duyệt binh năm 1955 tại Hà Nội. Đó cũng là lần gặp mà bà nhớ nhất trong cuộc đời mình.

Khi ấy lần đầu tiên bà Tám đi xa khỏi làng. Theo lời vị nữ Anh hùng, có khoảng một trăm chị em, ai cũng trẻ như nhau. “Vì tôi có vóc người cao lớn, tiếng nói to nên được giao làm Tiểu đội trưởng, đi đầu hàng quân và hô cho chị em tập luyện đội ngũ” - bà Tám nhớ lại.

Đơn vị sau đó được chuyển từ Sơn Tây về Hà Nội để tập luyện cho quen đội hình trước ngày lễ. Một buổi sáng đang tập, bà thấy một cụ già mặc quần áo nâu, đi dép cao su bước tới trước hàng quân.

Bà Tám thuật lại, lúc ấy bà còn hỏi đồng chí chỉ huy về việc sao lại có ông cụ được vào xem tập. “Đồng chí ấy nhìn tôi cười rồi bảo đó là Bác Hồ đấy, cô không nhận ra à” – thời điểm đó bà Tám đã xúc động đến bật khóc.

Theo bà Tám, bà chỉ được nghe kể về Bác Hồ như một ông Tiên, ông Bụt cứu nước, không ngờ Bác Hồ lại giản dị như thế, lại tới tận nơi bà cùng đồng đội tập luyện để động viên.

Đúng lúc ấy, chỉ huy thông báo, Đại tướng Võ Nguyên Giáp muốn bà Tám thay mặt nữ du kích Hoàng Ngân phát biểu trước Bác Hồ. Tâm trạng của bà khá hồi hộp, nhưng được sự động viên của các đồng đội nên bà tự tin hơn.

Ít phút sau, Đại tướng Võ Nguyên Giáp tập hợp hàng quân, giới thiệu Bác Hồ tới thăm đơn vị tập luyện và biểu dương thành tích xuất sắc của một số chị em. Đại tướng giới thiệu với Bác về một nữ du kích 18 tuổi, đã vác đòn gánh đi lấy bốt địch, nay là người chỉ huy đội hình nữ tập luyện.

Lúc bước lên phía trước để báo cáo trước Bác Hồ, cả người bà Tám run lên bần bật. Nhưng khi nhìn thấy nụ cười hiền từ và ánh mắt gần gũi của Bác, nữ du kích xã Khoái Châu thêm mạnh dạn.

“Thưa các vị lãnh tụ…” – bà Tám nhớ lại về lời phát biểu của mình. Khi bà vừa nói xong lời này, cả hàng quân bật cười. Bác Hồ cũng cười rồi bảo bà cứ nói bình thường, đừng thưa các vị lãnh tụ.

“Thấy mọi người cười, tôi càng cuống hơn, nghĩ chắc mình nói sai rồi nên định xuống luôn”, đến lúc kết thúc, vì quá hồi hộp, bà Tám lại nói “Trước khi rút lui, cháu xin chào các vị lãnh tụ…”.

Nói xong, bà Tám hồi hộp quay đi. Đại tướng Võ Nguyên Giáp khi đó đã gọi bà quay lại để bắt tay Bác Hồ. “Tôi quay lại thì Bác đã đứng ngay cạnh. Bác cười rất tươi, nắm tay tôi rồi nói “Ta chiến thắng rồi, Pháp mới phải rút lui chứ. Sau này cô phải nói là trước khi ngừng lời…”” - Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trương Thị Tám xúc động kể lại.

Đó là kỷ niệm về lần đầu tiên bà Tám vinh dự được gặp Bác Hồ. Sau này bà còn vinh dự được gặp Bác 5 lần nữa, lần nào Bác cũng vẫn nhớ và hỏi thăm ân cần.

Sau chiến tranh, bà Tám tiếp tục gắn bó với công tác địa phương. Bà từng giữ chức Phó Chủ tịch UBND xã, Chủ tịch UBND xã đến Bí thư Đảng ủy xã.

Chồng bà hy sinh năm 1969, một mình bà nuôi 4 con nhỏ, chăm sóc bố chồng già nhưng vẫn gánh vác công việc xã. Có thời gian bà vừa làm Bí thư xã vừa nuôi trâu, lao động sản xuất để nuôi con. Dù vất vả, bà vẫn kiên trì công tác, giữ gìn phẩm chất người cộng sản.

Năm 2018, bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Về chiếc đòn gánh lập chiến công năm xưa của bà và đồng đội hiện vẫn được lưu giữ tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam như biểu tượng về tinh thần quả cảm của phụ nữ Việt Nam thời kháng chiến.