Chuyện nữ anh hùng tuổi 23

Câu chuyện bên Bàu Súng

Mỗi độ Tháng 3 về, chúng tôi đến gia đình nữ anh hùng Nguyễn Thị Loan ở thôn Phú Long (trước đây là thôn Phú Hòa), xã An Mỹ, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên viếng hương. Ngôi nhà đơn sơ nằm trên sườn đồi, bên Bàu Súng. Giữa mùa Xuân, những vạt bắp đang vào mùa, tỏa hương ngào ngạt, bao la ruộng lúa, vựa rau xanh mướt, đàn trẻ nô đùa bên trời chiều yên ả. Xa xa là núi Chùa, núi Mây lượn vòng như sải tay người mẹ ôm ấp, chở che đàn con thân yêu nơi vùng đất bán sơn thuỷ này. Phong cảnh làng quê yên bình, gió Xuân mát rười rượi, non nước hữu tình, ngọt ngào như chính lòng người dân nơi đây.

Thành kính thắp nén tâm hương lên bàn thờ, tri ân mẹ Lê Thị Tự và Liệt sĩ, Anh hùng LLVT nhân dân Nguyễn Thị Loan. Trong phảng phất khói hương như gợi nhớ về câu chuyện về một thời oanh liệt của người nữ anh hùng.

Nhắc đến chị Nguyễn Thị Loan (bí danh Hai Hiền) – Một trong 3 nữ anh hùng của tỉnh Phú Yên – Đảng bộ, chính quyền và người dân nơi đây ai cũng nhớ rành rọt: Chị sinh ngày 19/3/1949, cha thoát ly làm cách mạng khi còn trong bụng mẹ. Lúc bé Loan lên 10, ẩn trong thân hình nhỏ nhắn, gầy gò, có đôi mắt sáng tinh anh là một suy nghĩ độc lập, hành động quyết đoán và gan lì… Thời điểm cuối năm 1964 đầu 1965, cách mạng miền Nam giành nhiều thắng lợi to lớn, quân và dân Nam Trung bộ đã chiến đấu anh dũng, làm phá sản Chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của đế quốc Mỹ. Đầu năm 1965, khi vừa 16 tuổi, Nguyễn Thị Loan được cơ sở của ta cho học lớp y tá cứu thương ngắn hạn ở vùng giải phóng. Trong thời gian học, cô bé Loan sớm bộc lộ tư chất thông minh, khả năng tuyên truyền, cảm hóa, thuyết phục quần chúng. Cũng trong năm đó, Mỹ thực hiện Chiến lược “Chiến tranh cục bộ”, ồ ạc đưa quân viễn chinh, quân chư hầu vào miền Nam Việt Nam. Chỉ trong vòng nửa năm, ở chiến trường miền Nam quân địch lên đến hàng vạn tên, kèm theo đó là cỗ máy quân sự khổng lồ.

Để tăng cường hoạt động trong lòng địch, chị Loan được tổ chức của ta giao nhiệm vụ về xã An Mỹ xây dựng cơ sở, vận động và tổ chức quần chúng đấu tranh chính trị, chống địch càn quét, chống dồn dân lập ấp, gây cho địch nhiều khó khăn trong kế hoạch “Bình định nông thôn”. Trẻ tuổi, năng động, thông minh, tháo vát, được hun đúc tinh thần yêu nước sâu sắc, chị Loan đã nhanh chóng xây dựng nhiều cơ sở cách mạng tin cậy, mở rộng mạng lưới hoạt động của ta ở nông thôn và chủ động, sáng tạo, khéo léo tuyên truyền binh vận. Trong 2 năm (1966 – 1968), Nguyễn Thị Loan đã vận động 7 lính ngụy về với cách mạng, xây dựng 3 cơ sở đặc tình, 4 đội du kích B (mỗi đội 3 – 4 đội viên). Đồng thời, trực tiếp chỉ huy du kích B của xã hoạt động rất hiệu quả, tham gia đánh 9 trận, tiêu diệt 15 tên địch, làm bị thương 9 tên, gây cho địch nhiều phen kinh hoàng, hoang mang, khiếp sợ. Năm 1969, Nguyễn Thị Loan vinh dự được đứng vào hàng ngũ của Đảng, được Chi bộ phân công hoạt động trong vùng địch tạm chiếm.

Hai lần thoát khỏi nhà tù của địch

Đầu năm 1970, cơ sở bị lộ, Nguyễn Thị Loan bị địch bắt giam tại Trung tâm cải huấn Tuy Hòa (Phú Yên). Trong tù, địch áp dụng hầu như tất cả các loại nhục hình lên thân thể người con gái tuổi xuân thì, nhưng chị vẫn giữ vững khí tiết kiên trung, quyết không khai báo, chúng không khai thác được gì. Sau đó, chị bí mật bắt liên lạc với cách mạng, tổ chức nhiều hoạt động đấu tranh chống chế độ đàn áp tù nhân. Một năm sau, không có chứng cứ buộc tội, địch phải trả tự do cho chị. Ra tù, chị tiếp tục hoạt động cách mạng.

Tháng 2/1971, chị bị địch bắt lần hai, với bản lĩnh, kinh nghiệm và sự khôn khéo, chị lấy lòng tin và đánh lừa những tên lính quản tù. Bọn địch cử chị đi chợ Tuy Hòa mua thực phẩm. Nắm được tình hình, cơ sở của ta bố trí để chị trốn thoát.

Ông Lê Văn Lầu (Chín Lầu), ở thôn Phú Thạnh, xã An Chấn, từng là tù chính trị ở Côn Đảo nhớ lại: Vào khoảng đầu tháng 3/1972, bà Nguyễn Thị Thành là cơ sở cách mạng đến gặp Liên đoàn xe lam để tìm người đón tù nhân chính trị thoát trại. Ai cũng lo ngại vì đây là việc hết sức nguy hiểm. Tôi xung phong nhận nhiệm vụ này. Buổi sáng như thường lệ, tôi đến Bến xe Bạch Ngọc (phía Tây chợ Tuy Hòa). Lúc này, hai người phụ nữ bước lên xe, một là Nguyễn Thị Thành, còn người kia bịt kín mặt, đội nón có quai màu tím (như một ám hiệu), sau này tôi mới biết đó là chị Nguyễn Thị Loan. Tôi cho Xe nhanh chóng rời bến. Đến trạm canh phía Bắc thị xã Tuy Hòa, có hai tên lính bảo an chặn lại. May thay 2 người đó cùng thôn, quen mặt nên không kiểm tra. Xe đưa chị Loan đến dốc Mít, Hòa Đa thì có người của cách mạng đón chị về chiến khu. Tôi và chị Thành quay lại Tuy Hòa. Bọn giặc khi phát hiện, dù chúng tung cảnh sát, mật vụ dày đặc kiểm tra, lùng sục, chị em tôi vẫn vượt qua an toàn.

Anh dũng chiến đấu đến phút cuối cùng

Về lại chiến khu, Nguyễn Thị Loan được phân công đảm nhiệm chức vụ Xã đội phó, phụ trách mũi ở An Mỹ. Chị đã chỉ huy lực lượng vũ trang xã diệt ác, phá kèm, lập nhiều thành tích xuất sắc. Từ tháng 3/1971 – 3/1972, du kích xã An Mỹ do chị chỉ huy đánh bại nhiều trận càn của địch, diệt trên 60 tên, riêng chị tiêu diệt 5 tên địch.

Trải qua thử thách trong lửa đạn, tinh thần bất khuất, kiên trung, quả cảm, gan dạ của chị Loan càng tỏa sáng. Tháng 3/1972, chị được tổ chức đặc biệt tin tưởng phân công giữ chức vụ Bí thư Chi bộ xã An Mỹ kiêm Chính trị viên Xã đội An Mỹ lúc mới 23 tuổi, với 8 năm công tác, 5 năm tuổi Đảng. Cũng từ đây, biệt danh Hai Hiền là nỗi ám ảnh của bọn ngụy quân, ngụy quyền ở xã và các vùng lân cận. Tên xã trưởng An Mỹ lúc đó là Trương Xuân Niên mỗi khi nghe tin chị Loan về là hắn kinh hoàng, hối thúc cận vệ lùng sục tìm dấu vết, treo thưởng cao cho ai phát hiện hoặc giết chết chị.

Bằng sức trẻ, lòng nhiệt huyết cách mạng, Bí thư Chi bộ Nguyễn Thị Loan luôn cùng đồng đội, sát cánh cùng Nhân dân, chăm lo xây dựng lực lượng chính trị ở cơ sở, củng cố phong trào đấu tranh của quần chúng. Chị thường xuyên bí mật trực tiếp về các vùng địch chiếm giữ, theo dõi các hoạt động của địch để có kế hoạch, kịp thời chỉ đạo anh, em du kích đánh địch.

Đêm 27/10/1972, chị Loan về nơi địch dồn dân ở làng Phú Hòa trực tiếp chỉ đạo Nhân dân đấu tranh chính trị, đòi Mỹ ký kết Hiệp định Pari. Sau một ngày ở vùng địch, chị được cơ sở giấu trong khu vườn của một người dân tên Trần Câu. Sợ liên lụy, tên này hèn hạ báo tin cho địch. Nhận tin, bọn địch điều hai trung đội dân vệ và một lượng lớn cảnh sát tới bao vây khu vực chị trú ẩn. Bằng mưu trí, chị Loan nhanh chóng thoát ra vườn cây gần khu chợ, lợi dụng địa hình, địa vật và đêm tối, một mình, một súng chống lại hàng chục tên địch. Cuộc chiến không cân sức diễn ra suốt đêm, bọn địch muốn bắt sống nữ Bí thư Chi bộ nhưng không thể tiếp cận. Trời sáng, hết đạn, chỉ còn 2 quả lựu đạn, chị vẫn bình tĩnh rút chốt chờ địch đến gần, một quả gây thương vong và giết một tên địch. Quả lựu đạn cuối cùng, chờ chúng áp sát, chị thả cho nổ giết thêm 1 tên và làm bị thương 2 tên khác. Và Nguyễn Thị Loan, nữ Bí thư Chi bộ, Chính trị viên Xã đội trung kiên đã anh dũng nằm lại trên đất mẹ quê hương khi tuổi đời tròn 23. Bọn giặc kéo xác chị ra sân bóng của xã hòng uy hiếp tinh thần của đồng bào, nhưng Nhân dân đấu tranh, đòi lại và an táng cho chị. Tấm gương hy sinh anh dũng của chị Loan trở thành đề tài của các nghệ sĩ, sáng tác nhiều bài thơ, dân ca, bài chòi, động viên cổ vũ tinh thần cách mạng quân và dân huyện Tuy An.

Đồng chí Võ Chí Tình – Bí thư Đảng ủy xã An Mỹ cho biết: “Hiện nay, có nhiều vở kịch bài chòi, bài thơ ca ngợi về tấm gương của chị Nguyễn Thị Loan. Ở thị trấn Chí Thạnh có con đường mang tên Nguyễn Thị Loan và Trường tiểu học An Mỹ đổi tên thành Trường tiểu học Nguyễn Thị Loan… Hình ảnh của chị luôn được nhắc đến trong các phong trào thi đua của địa phương, nhất là các dịp lễ hội truyền thống của quê hương, dân tộc”.

Với những thành tích đặc biệt xuất sắc trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, ngày 9/10/2014, Nguyễn Thị Loan được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Chiều muộn, chúng tôi ghé thăm mộ chị Loan. Trong khuôn viên Nghĩa trang liệt sĩ huyện Tuy An, mộ người nữ anh hùng tuổi 23 trên đồi cao, hướng về danh thắng đầm Ô Loan và biển xanh mênh mông. Hàng bạch đàn du dương, ru điệu nhạc êm đềm bên những người anh hùng, liệt sĩ. Máu đào của các anh hùng liệt sĩ tô thắm lá cờ Tổ quốc, vì hòa bình thống nhất non sông. Thế hệ hôm nay tự hào về truyền thống, về những cống hiến, sự hy sinh của một thời hào hùng mà hướng đến tương lai, bảo vệ, xây dựng quê hương, đất nước, vì kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.