CHUYẾN RA BẮC NĂM 1569 – ĐỈNH CAO NGHỆ THUẬT NGOẠI GIAO VÀ BẢN LĨNH CỦA CHÚA TIÊN NGUYỄN HOÀNG
NGOẠI GIAO TRONG QUAN HỆ VỚI TRIỀU ĐÌNH LÊ - TRỊNH
Sau hơn một thập niên rời miền Bắc vào trấn thủ xứ Thuận Hóa (từ năm 1558), Chúa Tiên Nguyễn Hoàng đã xây dựng thành công một nền móng vững chắc cho vùng đất mới. Kinh tế dần hưng thịnh, lòng dân quy phục, quân đội ngày càng lớn mạnh. Tuy nhiên, ở ngoài Bắc, liên minh Nam triều dưới sự thao túng của Trưởng quốc công Trịnh Kiểm vẫn là thế lực chính danh đại diện cho nhà Lê.
Vào thời điểm đó, cuộc chiến tranh giữa Nam triều (Lê - Trịnh) và Bắc triều (nhà Mạc) vẫn đang diễn ra vô cùng ác liệt. Dù Nguyễn Hoàng đã tự chủ một cõi ở phương Nam, về mặt danh nghĩa pháp lý phong kiến, ông vẫn là một vị tướng bề tôi của triều đình vua Lê. Trịnh Kiểm ở ngoài Bắc luôn theo dõi sát sao nhất cử nhất động của Nguyễn Hoàng, vừa muốn mượn lực lượng của Đàng Trong để đánh nhà Mạc, vừa sinh lòng nghi kỵ, đề phòng sự lớn mạnh của người em vợ tài ba này.
Đứng trước tình hình đó, một quyết định mang tính bước ngoặt đã được Nguyễn Hoàng đưa ra vào năm Kỷ Tị (1569): Thân hành mang quân lương, vàng bạc ra Bắc yết kiến vua Lê và hội kiến với Trịnh Kiểm. Đây là một bước đi cực kỳ mạo hiểm nhưng lại thể hiện nhãn quan ngoại giao đỉnh cao của một nhà chính trị lỗi lạc.
CHUYẾN HÀNH TRÌNH RA BẮC VÀ SỰ KHÔN KHÉO TRONG ỨNG XỨ
Vào năm 1569, Nguyễn Hoàng đã dẫn đầu một đoàn thuyền hùng hậu chở theo sản vật quý hiếm của phương Nam, cùng nhiều quân lương, vàng bạc và binh khí ra yết kiến vua Lê Anh Tông tại hành tại Thanh Hóa (hoặc Nghệ An tùy theo từng giai đoạn di chuyển của triều đình Nam triều lúc bấy giờ).
Thứ nhất, tròn đạo nghĩa bề tôi để vô hiệu hóa mọi nghi kỵ: Khi diện kiến triều đình Nam triều, Nguyễn Hoàng luôn tỏ ra cung kính, tuân thủ đúng lễ nghi của một bề tôi tận tụy. Ông dâng nộp đầy đủ cống phẩm, vàng bạc và một lượng lớn quân lương để hỗ trợ triều đình tiếp tục chiến dịch đánh nhà Mạc. Hành động này đã giáng một đòn mạnh vào những kẻ chuyên dùng lời gian xót để vu cáo Nguyễn Hoàng có ý định phản nghịch. Trước thái độ vừa khiêm nhường, vừa quang minh chính đại ấy, Trịnh Kiểm dù đa nghi đến đâu cũng hoàn toàn mất đi cái cớ để gây khó dễ hay hãm hại ông.
Thứ hai, khéo léo kiêm quản xứ Quảng Nam: Cảm phục trước sự cống hiến và tài năng của Nguyễn Hoàng, đồng thời để tranh thủ sự hậu thuẫn quân sự từ Đàng Trong trong công cuộc chống nhà Mạc, triều đình Lê - Trịnh đã chính thức ban sắc phong cho Nguyễn Hoàng kiêm luôn trấn thủ xứ Quảng Nam – vùng đất phì nhiêu, đông đúc và giàu có bậc nhất miền Trung lúc bấy giờ.
Đây chính là thành quả ngoại giao lớn lao nhất của chuyến đi. Chỉ bằng một bước di chuyển mang tính ngoại giao khôn khéo, Nguyễn Hoàng vừa giải tỏa được thế đối đầu căng thẳng với họ Trịnh, vừa danh chính ngôn thuận thâu tóm cả hai vùng đất Thuận Hóa và Quảng Nam vào dưới một mối quản lý thống nhất.
Ý NGHĨA LỊCH SỬ CỦA SỰ KIỆN NĂM 1569
Chuyến ra Bắc năm 1569 là một trong những cột mốc ngoại giao sáng chói nhất trong cuộc đời trị quốc của Chúa Tiên Nguyễn Hoàng:
Nghệ thuật "lấy lùi làm tiến": Câu chuyện chứng minh bản lĩnh phi thường của Nguyễn Hoàng: biết nhún nhường đúng lúc ở bề ngoài để đạt được mục tiêu chiến lược lớn lao ở bên trong. Ông không chọn cách đối đầu trực diện khi lực lượng chưa hoàn toàn áp đảo, mà dùng sự khôn ngoan chính trị để hóa giải hiểm họa.
Củng cố và mở rộng không gian quyền lực: Việc kiêm quản thành công xứ Quảng Nam đã nhân gấp đôi nguồn lực kinh tế và quân sự cho Đàng Trong, tạo ra một bàn đạp vững chắc hơn bao giờ hết để các đời chúa Nguyễn sau này tiếp tục phát triển cơ đồ tự chủ và đẩy mạnh công cuộc Nam tiến.
