CHUYẾN TÀU KHÔNG HẸN NGÀY VỀ

CHUYẾN TÀU KHÔNG HẸN NGÀY VỀ

Chiều hôm ấy, tôi đứng trước Bến Nhà Rồng rất lâu.

Thành phố bên ngoài vẫn ồn ào. Xe cộ nối nhau trên những con đường đông đúc, những tòa nhà cao tầng phản chiếu ánh nắng cuối ngày. Người ta đi qua nhau vội vã, chẳng mấy ai có thời gian đứng lại trước một mái nhà cũ bên sông.

Còn tôi thì đứng đó, nhìn mặt sông lặng lẽ trôi.

Tôi từng học về Bác Hồ rất nhiều lần.

Tôi biết Người sinh ngày 19 tháng 5 năm 1890 tại Kim Liên, Nghệ An. Tôi biết Người từng mang tên Nguyễn Sinh Cung, Nguyễn Tất Thành, Nguyễn Ái Quốc và sau này là Hồ Chí Minh. Tôi biết ngày 5 tháng 6 năm 1911, khi mới 21 tuổi, Nguyễn Tất Thành rời Bến Nhà Rồng trên con tàu Amiral Latouche Tréville để tìm đường cứu nước.

Những điều ấy, tôi đều biết.

Nhưng phải đến hôm đó, khi đứng trước dòng sông nơi một người thanh niên đã từng đứng cách đây hơn một thế kỷ, tôi mới chợt hiểu rằng: có những ngày tháng trong sách lịch sử chỉ vài dòng, nhưng trong cuộc đời một con người, nó có thể dài bằng cả một đời.

Năm 1911, đất nước chìm trong cảnh mất nước.

Những phong trào yêu nước đã diễn ra, những người đi trước đã tìm nhiều con đường để cứu nước, nhưng đều chưa tìm được con đường có thể đưa dân tộc thoát khỏi ách thống trị của thực dân Pháp.

Nguyễn Tất Thành khi ấy còn rất trẻ.

Hai mươi mốt tuổi.

Cái tuổi mà nhiều người chỉ vừa bắt đầu nghĩ xem tương lai của mình sẽ đi về đâu.

Nhưng người thanh niên ấy đã nghĩ về một điều lớn hơn tương lai của riêng mình.

Người muốn tìm một con đường để cứu nước.

Trước đó, Nguyễn Tất Thành từng sống, học tập và làm việc ở nhiều nơi. Năm 1910, Người vào Phan Thiết và dạy học tại Trường Dục Thanh. Sau đó, Người vào Sài Gòn.

Ở đó, một quyết định lớn dần hình thành.

Người muốn đi ra nước ngoài.

Không phải để tìm cho mình một cuộc sống dễ dàng hơn.

Mà để nhìn tận mắt những đất nước đang được gọi là văn minh, để xem họ làm thế nào, rồi tìm một con đường có thể giúp đồng bào mình.

Sau này, khi kể lại lý do ra đi, Người nói:

“Tôi muốn đi ra nước ngoài xem nước Pháp và các nước khác. Sau khi xem xét họ làm thế nào, tôi sẽ trở về giúp đồng bào chúng ta.” (Hồ Chí Minh)

Tôi nghĩ mãi về câu nói ấy.

“Rồi tôi sẽ trở về.”

Chỉ một câu rất giản dị.

Nhưng phía sau nó là cả một lời hứa.

Một lời hứa với quê hương.

Ngày 5 tháng 6 năm 1911.

Bến Nhà Rồng.

Người thanh niên mang tên Văn Ba bước lên con tàu Amiral Latouche Tréville.

Người nhận làm phụ bếp trên tàu để bắt đầu cuộc hành trình sang phương Tây. (Hồ Chí Minh)

Tôi đã thử tưởng tượng buổi sáng hôm ấy.

Có lẽ con sông vẫn chảy như mọi ngày.

Có lẽ bến cảng vẫn có tiếng người, tiếng hàng hóa, tiếng máy móc.

Có lẽ chẳng ai biết rằng người thanh niên đang bước lên con tàu kia sẽ trở thành người gắn tên mình với một trong những bước ngoặt lớn nhất của lịch sử Việt Nam.

Không có tiếng nhạc.

Không có cờ hoa.

Không có một đám đông đứng chờ để tiễn đưa một vị lãnh tụ.

Bởi khi ấy, Người chỉ là một thanh niên 21 tuổi.

Một người thanh niên ra đi với công việc của một người lao động trên tàu.

Và phía trước là biển cả.

Không ai biết chuyến đi ấy sẽ kéo dài bao lâu.

Không ai biết Người sẽ phải đi qua bao nhiêu quốc gia, làm bao nhiêu công việc, chịu bao nhiêu gian khổ.

Có lẽ chính Người cũng không thể biết hết.

Chỉ có một điều chắc chắn: Người đã đi.

Con tàu rời bến.

Bến Nhà Rồng lùi lại phía sau.

Và phía trước là một chân trời hoàn toàn xa lạ.

Tôi đứng trước dòng sông và bất giác nghĩ:

Nếu ngày ấy Người không đi thì sao?

Nếu Người chọn một cuộc sống bình yên?

Nếu Người nghĩ rằng mình còn quá trẻ?

Nếu Người sợ những ngày tháng lênh đênh trên biển?

Nếu Người chỉ nghĩ cho riêng mình?

Có lẽ lịch sử đã khác.

Nhưng Người đã không chọn như thế.

Người chọn lên tàu.

Chọn bắt đầu từ công việc của một người lao động.

Chọn tự mình đi tìm câu trả lời cho câu hỏi lớn nhất của cuộc đời: làm thế nào để dân tộc Việt Nam có thể thoát khỏi cảnh mất nước?

Và Người đã đi rất xa.

Sau nhiều năm hoạt động ở nước ngoài, Người từng bước tìm thấy con đường giải phóng dân tộc. Năm 1920, tại Đại hội XVIII của Đảng Xã hội Pháp ở Tours, Nguyễn Ái Quốc bỏ phiếu tán thành việc gia nhập Quốc tế Cộng sản, trở thành một trong những người tham gia sáng lập Đảng Cộng sản Pháp. (Hồ Chí Minh)

Nhưng con đường ấy không hề bằng phẳng.

Từ một người thanh niên rời Bến Nhà Rồng năm 1911 đến Nguyễn Ái Quốc của những năm sau đó là cả một hành trình dài của lao động, học hỏi, suy nghĩ và đấu tranh.

Và rồi, sau gần 30 năm xa Tổ quốc, năm 1941, Người trở về Việt Nam.

Người trở về qua Pác Bó, Cao Bằng.

Sau những năm tháng bôn ba, cuối cùng đôi chân đã trở lại trên đất mẹ.

Tôi cứ nghĩ đến chữ “trở về”.

Ngày ra đi, Người mang theo một câu hỏi.

Ngày trở về, Người mang theo một con đường.

Trời hôm ấy bắt đầu tối.

Tôi vẫn chưa muốn rời Bến Nhà Rồng.

Tôi nhìn dòng sông thêm một lần nữa.

Bây giờ, nơi đây không còn là một bến cảng như năm 1911. Những con tàu vẫn đi qua, thành phố vẫn chuyển động, cuộc sống vẫn tiếp tục.

Nhưng có một điều dường như chưa bao giờ thay đổi.

Đó là dòng sông vẫn chảy về phía trước.

Giống như lịch sử.

Giống như một con người đã từng bước lên một con tàu, rời quê hương khi tuổi đời còn rất trẻ, để rồi dành cả cuộc đời mình cho đất nước.

Tôi chợt thấy lịch sử không còn xa nữa.

Lịch sử không chỉ là những con số trong sách giáo khoa.

Không chỉ là ngày tháng cần học thuộc.

Lịch sử đôi khi bắt đầu từ một buổi sáng bình thường.

Từ một người thanh niên đứng trước một con tàu.

Từ một quyết định mà lúc ấy có thể chẳng ai biết nó sẽ lớn lao đến nhường nào.

Và có lẽ, điều khiến tôi xúc động nhất không phải là việc Người đã đi xa đến đâu.

Mà là sau tất cả những năm tháng ấy, Người vẫn nhớ nơi mình đã bắt đầu.

Nhớ một đất nước nhỏ bé.

Nhớ những người dân đang sống trong cảnh mất nước.

Nhớ lời hứa trở về.

Trên đường về, tôi mở điện thoại.

Một dòng chữ hiện lên trên màn hình:

“Tuổi trẻ hôm nay phải làm gì để xứng đáng với thế hệ đi trước?”

Tôi nhìn câu hỏi rất lâu.

Nếu hỏi tôi trước ngày hôm nay, có lẽ tôi sẽ trả lời bằng những điều thật đẹp: phải yêu nước, phải có lý tưởng, phải sống có trách nhiệm.

Nhưng sau khi đứng trước Bến Nhà Rồng, tôi nghĩ khác.

Có lẽ yêu nước không nhất thiết lúc nào cũng phải bắt đầu bằng những điều lớn lao.

Đôi khi, nó bắt đầu bằng việc học thật tử tế.

Làm công việc của mình thật có trách nhiệm.

Biết trân trọng hòa bình.

Biết giữ gìn lịch sử.

Biết sống tử tế với những người xung quanh.

Và quan trọng nhất, biết tự hỏi mình:

“Đất nước này đã được trao lại cho chúng ta bằng bao nhiêu mồ hôi, nước mắt và hy sinh?”

Để rồi sống sao cho sự hy sinh ấy không trở nên vô nghĩa.

Tôi quay lại nhìn Bến Nhà Rồng lần cuối.

Mặt sông đã chuyển sang màu xám xanh của buổi chiều muộn.

Tôi chợt tưởng tượng con tàu năm xưa đang từ từ rời bến.

Một người thanh niên đứng trên boong tàu.

Phía sau là quê hương.

Phía trước là đại dương.

Người chưa biết mình sẽ phải đi qua bao nhiêu năm tháng.

Nhưng Người biết mình đi vì điều gì.

Và có lẽ, chỉ cần biết mình đi vì điều gì, một con người đã có đủ sức mạnh để bước tiếp qua những ngày dài nhất.

Hơn một thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày ấy.

Con tàu năm xưa không còn ở đây.

Người thanh niên năm xưa cũng đã trở thành một phần của lịch sử dân tộc.

Nhưng câu chuyện về chuyến đi ấy vẫn còn ở lại.

Ở Bến Nhà Rồng.

Ở những trang sách.

Ở ký ức của dân tộc.

Và ở trong mỗi người trẻ chúng tôi, những người sinh ra khi đất nước đã có hòa bình.

Tôi hiểu rằng mình không thể sống lại những năm tháng của Người.

Cũng không cần phải trở thành một ai khác.

Điều chúng tôi có thể làm là tiếp tục con đường bằng những việc của thời đại mình: học tập, lao động, sống có trách nhiệm, biết yêu thương và biết đặt lợi ích của cộng đồng bên cạnh lợi ích của bản thân.

Bởi có những chuyến đi không kết thúc khi con tàu cập bến.

Chuyến đi của một người thanh niên năm 1911 vẫn đang tiếp tục.

Tiếp tục trong ký ức.

Tiếp tục trong lịch sử.

Và tiếp tục trong những thế hệ trẻ hôm nay.

Tôi bước khỏi Bến Nhà Rồng khi trời đã tối.

Trong lòng bỗng có một cảm giác rất lạ.

Không phải là sự hào hùng quá lớn lao.

Chỉ là một niềm biết ơn rất nhẹ.

Nhưng sâu.

Tôi biết, hơn một trăm năm trước, đã có một người thanh niên chọn rời quê hương để tìm đường đưa quê hương đến ngày độc lập.

Còn hôm nay, quê hương đã bình yên.

Vậy thì đến lượt chúng tôi phải biết mình sẽ làm gì với sự bình yên ấy.

Và có lẽ đó chính là cách đẹp nhất để một thế hệ nói lời cảm ơn với một thế hệ đã đi qua.

Một người đã lên tàu để tìm đường cứu nước.

Còn chúng tôi, những người ở lại trên mảnh đất hòa bình này, phải biết tiếp tục đi về phía trước.