Chuyến tàu tập kết ra Bắc năm 1954
Cuối năm 1954, sau khi Hiệp định Genève 1954 được ký kết, miền Bắc hoàn toàn giải phóng, còn miền Nam tạm thời do chính quyền khác quản lý và dự kiến sẽ tiến hành tổng tuyển cử thống nhất đất nước. Theo các điều khoản của Hiệp định, lực lượng kháng chiến ở miền Nam có thời hạn 300 ngày để tập kết ra Bắc. Một trong những địa điểm tập kết quan trọng nhất của miền Tây Nam Bộ là bờ Nam Sông Đốc, thuộc tỉnh Cà Mau ngày nay.
Những ngày cuối năm 1954, bến Sông Đốc đông nghịt người. Từ Kiên Giang, Cần Thơ, Bạc Liêu, Sóc Trăng, Trà Vinh và nhiều tỉnh miền Tây, hàng vạn cán bộ, chiến sĩ, học sinh và đồng bào đã vượt sông, băng rừng để về đây chờ xuống tàu.
Đó không chỉ là một cuộc hành quân mà còn là cuộc chia ly đầy nước mắt.
Có những người mẹ tiễn con trai duy nhất ra Bắc học tập với niềm tin một ngày đất nước sẽ thống nhất. Có những đôi vợ chồng trẻ nắm chặt tay nhau rồi lặng lẽ chia xa, hẹn ngày đoàn tụ. Nhiều em nhỏ theo cha mẹ ra bến mà chưa hiểu vì sao người thân phải lên những con tàu lớn để đi đến một nơi rất xa.
Các cán bộ được dặn dò kỹ lưỡng trước khi xuống tàu. Ai cũng mang theo rất ít hành trang: vài bộ quần áo, chiếc võng, chiếc bi đông nước và cuốn sổ nhỏ ghi địa chỉ người thân. Điều quý giá nhất họ mang theo là niềm tin rằng sẽ trở lại quê hương khi đất nước thống nhất.
Trong những ngày ấy, nhân dân vùng Sông Đốc đã dành tất cả những gì mình có để giúp đoàn người tập kết. Người góp gạo, người nấu cơm, người chèo xuồng đưa cán bộ ra tàu, người vá lại chiếc áo rách cho chiến sĩ trước giờ lên đường.
Khi tiếng còi tàu vang lên, nhiều người đứng lặng trên bến, nước mắt không ngừng rơi. Những cánh tay vẫy mãi cho đến khi con tàu chỉ còn là một chấm nhỏ ngoài cửa biển.
Trong số những người tập kết năm ấy, rất nhiều người sau này trở thành cán bộ, tướng lĩnh, nhà khoa học, nhà giáo và những người lãnh đạo quan trọng, góp phần vào cuộc kháng chiến chống Mỹ và công cuộc xây dựng đất nước sau năm 1975. Sự kiện tập kết không chỉ là cuộc chuyển quân mà còn là bước chuẩn bị lực lượng lâu dài cho sự nghiệp thống nhất đất nước.
Năm 2024, nhân kỷ niệm 70 năm sự kiện tập kết ra Bắc, địa điểm bờ Nam Sông Đốc được bổ sung vào hệ thống Di tích lịch sử quốc gia, đồng thời Cà Mau khánh thành cụm tượng đài tưởng niệm để tri ân những người đã lên đường vì độc lập dân tộc.
Ngày nay, đứng trước tượng đài bên cửa biển Sông Đốc, nghe tiếng sóng vỗ và nhìn những con tàu vươn khơi, nhiều người vẫn xúc động nhớ về mùa đông năm 1954 – khi hàng nghìn người con miền Tây chấp nhận chia xa gia đình, gửi lại tuổi trẻ trên những chuyến tàu ra Bắc với một niềm tin son sắt: đất nước nhất định sẽ thống nhất.
