Chuyến tàu vượt biển Quảng Châu và bài học ngôn ngữ của Anh Văn

ăm 1926, cậu bé Lê Hữu Trọng (mới 12 tuổi) nằm trong số những thiếu niên kiều bào thông minh, ưu tú được tổ chức chọn đưa từ Thái Lan sang Quảng Châu (Trung Quốc) để đào tạo. Tại đây, anh được đặt mật danh là Lý Tự Trọng và sống cùng nhà với các đồng chí trong Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.

Trong ký ức của ông Lê Văn Phát — người cùng sinh hoạt và học tập thời bấy giờ — Lý Tự Trọng tuy nhỏ tuổi nhất nhóm nhưng lại có khả năng quan sát và tư duy vượt trội. Hằng ngày, dưới sự chỉ bảo trực tiếp của Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc (khi ấy lấy tên là Anh Văn), Lý Tự Trọng không chỉ học lý luận cách mạng mà còn miệt mài rèn luyện ngoại ngữ.

Ông Phát nhớ lại, Anh Văn thường giao cho Lý Tự Trọng nhiệm vụ đóng vai một cậu bé phụ việc trên các chuyến tàu buôn chạy dọc cảng Quảng Châu để giao nhận tài liệu bí mật. Nhờ sự thông minh bẩm sinh, chỉ trong một thời gian ngắn, Lý Tự Trọng đã nói thạo tiếng Trung Quốc (cả tiếng Phổ Thông và tiếng Quảng Đông) cùng tiếng Pháp.

Có lần, một chuyến tàu chở tài liệu bị cảnh sát địa phương nghi vấn lục soát. Bằng sự nhanh trí và khả năng giao tiếp tiếng Trung tự nhiên như người bản xứ, Lý Tự Trọng đã bình tĩnh ra mặt đánh lạc hướng lực lượng kiểm soát, bảo vệ an toàn cho toàn bộ hòm tài liệu chuyển về trong nước.

Ông Lê Văn Phát kể lại rằng, tối hôm đó trở về căn nhà bí mật, Anh Văn đã xoa đầu khen ngợi Lý Tự Trọng và dặn dò: "Học ngoại ngữ và rèn luyện sự bình tĩnh không phải để phô trương, mà là vũ khí để bảo vệ đồng chí, bảo vệ cách mạng."

Bài học sâu sắc cùng những năm tháng trui rèn tại Quảng Châu đã tạo nên một Lý Tự Trọng đầy bản lĩnh. Chính vốn tiếng Pháp trôi chảy và khí tiết kiên cường được tôi luyện từ tuổi thiếu niên đã giúp anh đứng thẳng ngẩng cao đầu trước tòa án đại hình thực dân Pháp năm 1931, thốt lên câu nói bất tử làm chấn động dư luận: "Con đường của thanh niên chỉ là con đường cách mạng!".