CHUYẾN THỊ SÁT ĐƯỜNG TRƯỜNG SƠN

Công tác tại Phòng Công trình, Cục Tham mưu Công binh, tôi thường được giao các nhiệm vụ nghiên cứu trên bản đồ, vạch các tuyến đường theo yêu cầu của Bộ Tư lệnh, đi thị sát thực địa một số tuyến đường và cũng có thời gian chỉ đạo thi công hiện trường.


Tôi nhớ nhất hai chuyến thị sát đầy ấn tượng, chuyến thị sát đường B80 từ Thừa Thiên vào Kon Tum và lần thị sát tuyến đường tránh đèo Đá Đẽo, phà Xuân Sơn, đến đường 16 khu vực Quảng Binh.

Tháng 6 năm 1967, không về tập kết tại Hương Đô, Hà Tĩnh để học tập và an dưỡng, tôi được phân công trực chiến mùa mưa tại khu vực Rừng Thông đường B45, dưới sự chỉ huy của Cục phó Tham mưu Công binh Nguyễn Văn Kỷ. Chúng tôi được giao nghiên cứu tuyến đường nối từ đường B45 vào Tây Nguyên với yêu cầu tuyến phải hoàn toàn đi sang vùng giải phóng trên địa phận Việt Nam, không qua đất Lào. Dựa trên bản đồ 1/100.000, tổ kỹ thuật bộ phận trực chiến khẩn trương nghiên cứu hướng tuyến báo cáo bằng điện đài về Cục.


Ngay sau đó vài hôm, tôi được đồng chí Cục phó Nguyễn Văn Kỷ giao nhiệm vụ Tổ trưởng tổ thị sát tuyến. Cùng đi có các đồng chí Trần Văn Cư, Vũ Chí Can và y tá Nguyễn Chan.

Trung đoàn 10 được lệnh thị sát từ trong ra. Với ý đồ của Bộ Tư lệnh, sau khi mở xong đường B46, Trung đoàn 10 sẽ là đơn vị trực tiếp mở đường này nên Trung đoàn trưởng, thiếu tá Đinh Hào trực tiếp tham gia. Trung đoàn trưởng Đinh Hào muốn nắm toàn tuyến từ đầu nên từ đường B46 theo đường giao liên phía tây Trường Sơn cắt sang phía đông chờ gặp nhau theo toạ độ được xác định tại phía bắc huyện 40 để cùng đi thị sát đoạn tiếp theo. Cùng đi với đồng chí Đinh Hào có các đồng chí cán bộ kỹ thuật đội Khảo sát Công binh đang công tác tại đường B46 và 1 tiểu đội trinh sát của Trung đoàn, có điện đài 15 Watts để giữ liên lạc với các cấp.


Thị sát vùng giáp biên Trường Sơn hai nước Việt Lào, chúng tôi chịu khí hậu cả hai miền, lúc nắng gắt, lúc mưa dầm lầy lội, thời tiết trong cả chuyến đi vô cùng khó chịu. Có hôm ban sáng lúc lên đường đi thị sát, trời mưa rất to, gió thôi gẫy cả nhánh cây rừng, ni lông che mưa bay phần phật, đến gần trưa thì trời lại nắng gắt. Vùng đất kỳ lạ, cây xoài mọc đầy rừng. Xoài chín vàng ươm, rụng đầy gốc cây, toả một mùi thơm dịu mát. Ngồi nghỉ chân, chúng tôi đặt mũ cối dưới tán cây, chờ gió thổi, quả nào rơi đúng vào mũ thì mới lấy ăn, của rừng nhiều đến như vậy, "rừng vàng biển bạc” mà!


Dân vùng này bị o ép trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ nên đời sống quá khó khăn, nhà cửa quá tạm bợ, chật hẹp không thể nhờ vả được. Chúng tôi phân công một nhóm đi trước tìm địa điểm phù hợp, chặt cây que làm lán, tổ chức hậu cần, lúc cả đoàn làm việc ngoài mặt đường đến chỉ cần lợp ni lông tăng cá nhân, là có chỗ ăn nghỉ ngay. Lán tạm mỗi vị trí ở vài ba ngày, đủ thị sát chi tiết một đoạn đường từ 10 đến 15 ki lô mét rồi lại cuốn chiếu chuyến đi. Tuyến đường chúng tôi chọn đi trên phân thuỷ, lán tạm phải chọn nơi có suối nước, nói là suối nước, nhưng trên phân thuỷ nước chỉ có tại các khe nhỏ.


Thị sát trong cả mùa mưa không eo hẹp về thời gian, không bị thúc bách, khu vực không bị máy bay địch nhòm ngó, nên chúng tôi thống nhất với nhau thị sát kỹ, chọn hướng tuyến hợp lý ngay từ bước thị sát, tính toán khối lượng cụ thể cho từng cây số, vẽ tuyến đường dự kiến chính xác vào bản đồ, ghi chép tỉ mỉ, nhằm giảm bớt công việc cho giai đoạn định tuyến. Trong đoàn thị sát có đến 4 cán bộ kỹ thuật, nhiều chiến sĩ trinh sát đã có trình độ văn hoá cấp 3, nên đây là điều có thể thực hiện được. Anh Đinh Hào là con người thực tế, rất tán thành cách làm này, là Trung đoàn trưởng, người chỉ huy nhưng anh lại ghi chép rất đầy đủ như một trợ lý.


Hướng tuyến được thị sát từ Rừng Thông (Km 34 đường B45), men theo đường phân thuỷ, phía đông Trường Sơn trên đất Việt sát biên giới hai nước Việt Lào.

Về cơ quan Cục, chúng tôi mới biết tuyến đường này được tổ chức thị sát theo ý đồ của Đại tướng Tổng Tư lệnh đã chỉ thị. Đại tướng mong muốn phải sớm xây dựng một hướng tuyến xuyên suốt phía đông Trường Sơn nằm hoàn toàn trên đất Việt từ hậu phương qua đường số 9 vào tận cuối Khu 5.


Hướng tuyến chúng tôi đã thị sát tranh thủ đi phía tây khá xa đường 14 cũ, được xây dựng thời Pháp để đảm bảo an toàn. Nhằm ít khối lượng đào đắp, thời gian thi công nhanh, tránh khu vực địch đang kiểm soát cố gắng bám đường phân thuỷ. Đúng ý đồ chỉ đạo của cấp trên, tuyến đường đã được thị sát hoàn toàn trên đất Việt Nam.


Về đến chỉ huy sở Trung đoàn 10 trên đường B46, tổng hợp hướng tuyến, dự kiến khối lượng toàn tuyến, thống nhất các bước sắp tới, báo cáo về Cục, đoàn thị sát rất phấn khởi vì đã hoàn thành nhiệm vụ.


Cục Tham mưu Công binh điện gọi tôi về báo cáo kết quả. Biết tôi đã trải qua mấy mùa mưa, đang bị sốt rét rừng dày vò đồng chí Đinh Hào cử đồng chí Lương, một chiến sĩ trinh sát thông minh, nhanh nhẹn đã tốt nghiệp cấp 3 phổ thông cùng đi.


Chuyến đi rất khẩn trương, tôi phải về kịp báo cáo tình hình, đồng chí Lương phải ra cơ quan Bộ Tư lệnh kịp làm thủ tục ra Bắc nhập học đào tạo cán bộ nguồn. Hai anh em theo bản đồ địa hình, cắt đường rừng về trạm giao liên T55, bỏ qua nhiều trạm giao liên khác nhằm rút ngắn thời gian. Giữa rừng già âm u tĩnh mịch chỉ có hai người dấn bước.


Ngày thứ hai, vào lúc xế chiều phải qua một dòng sông rộng, trời lại đang mưa rất to, theo bản đồ địa hình, qua sông còn phải đi khoảng tám cây số nữa mới có một bản dân có thể xin nghỉ qua đêm.

Nước sông dâng lên trông thấy mỗi lúc một cao, lội qua sông rất nguy hiểm nhưng không thể ngủ giữa rừng, vì có thể gặp thú dữ, gặp nhiều rủi ro khác, nên phải quyết định nhanh chóng vượt qua sông thì mới kịp đến bản trước khi trời tối. Lũ ống đổ về ào ạt, nước sông dâng quá nhanh, chảy xiết.


Phải vượt qua sông lúc này như đã là mệnh lệnh, đồng chí Lương nhanh chóng gói tất cả tư trang hai người vào ni lông làm phao, súng khoác qua vai thả mình xuống dòng nước. Tôi bám vào báng súng của Lương, cố gắng quậy mình theo đồng chí Lương. Vật lộn với dòng nước lũ qua dòng sông nơi đây khá rộng, gần sang bờ bắc, tôi bị trượt tay mất đà, bị nước cuốn trôi một đoạn. Rất nhanh, Lương chạy theo xuôi dòng nước kịp trao nòng súng cho tôi bám, kéo giữ được tôi lại. Thật hú vía, cuối cùng hai anh em cũng đã sang sông.


Qua bờ bắc, một con nai ngơ ngác nhìn hai người, Lương giương súng định bắn nhưng tôi ra hiệu không, con nai nhẹ nhàng đi vào rừng. Chuyến trở về cơ quan khá mạo hiểm, một chuyến đi đầy ắp kỷ niệm, tôi không thể nào quên.